Chào các em, cô rất vui được cùng các em phân tích một bài tập thú vị về điển tích, điển cố. Đây là một biện pháp nghệ thuật thường gặp trong văn học trung đại, giúp cho lời thơ, lời văn trở nên hàm súc, sâu sắc và trang trọng hơn. Để giải bài tập này, chúng ta sẽ thực hiện theo từng bước một cách cẩn thận nhé.

Trước hết, chúng ta cần hiểu rõ Điển tích, điển cố là gì?

Điển tích, điển cố là những sự việc xưa, câu chuyện cũ trong lịch sử, trong các sách vở, tác phẩm văn học kinh điển (chủ yếu là của Trung Quốc) được tác giả dẫn lại hoặc gợi ra một cách ngắn gọn trong tác phẩm của mình. Việc sử dụng điển tích, điển cố giống như một cách “mượn xưa nói nay”, giúp cho ý tứ được cô đọng, giàu sức biểu cảm và thể hiện sự uyên bác của người viết.

Bây giờ, chúng ta sẽ đi vào phân tích từng câu cụ thể nhé.

a) Chí làm trai dặm nghìn da ngựa

Bước 1: Xác định điển tích
Điển tích được sử dụng trong câu thơ này là “da ngựa”. Cụ thể hơn, nó gợi đến điển tích “da ngựa bọc thây”.

Bước 2: Nguồn gốc điển tích
Điển tích này xuất phát từ câu nói của Mã Viện, một viên tướng nổi tiếng thời Đông Hán ở Trung Quốc. Khi tuổi đã cao nhưng vẫn xin vua cho đi chinh phạt phương Nam, ông đã nói một câu đầy khí phách: “Làm trai phải chết ở nơi biên ải, lấy da ngựa mà bọc thây, chứ sao lại chịu chết ở xó giường, trong tay đàn bà con trẻ?”.
Câu nói này về sau đã trở thành một điển cố, nói về chí lớn của người đàn ông thời phong kiến: sẵn sàng xông pha nơi chiến trường, coi cái chết vì nghĩa lớn, vì đất nước nhẹ tựa lông hồng.

Bước 3: Tác dụng của việc sử dụng điển tích
Việc tác giả sử dụng điển tích “da ngựa bọc thây” trong câu thơ có những tác dụng sau:
– Làm cho câu thơ trở nên cô đọng, hàm súc: Chỉ với hai chữ “da ngựa”, tác giả đã gợi ra cả một câu chuyện, một tư tưởng lớn về chí làm trai, về sự hy sinh cao cả.
– Thể hiện chí lớn và khát vọng hào hùng: Câu thơ không chỉ nói về một chí nguyện thông thường mà nâng nó lên tầm vóc của một lý tưởng sống cao đẹp, một khát vọng được cống hiến, hy sinh thân mình cho sự nghiệp lớn lao, cho đất nước. Khí phách của người trai trong câu thơ sánh ngang với những bậc anh hùng trong lịch sử.
– Tạo không khí trang trọng, hào hùng cho câu thơ, thể hiện lý tưởng của cả một thời đại.

b) Gieo Thái Sơn nhẹ tựa hồng mao

Bước 1: Xác định điển cố
Điển cố được sử dụng ở đây là hình ảnh so sánh đối lập giữa “Thái Sơn” (núi Thái Sơn) và “hồng mao” (lông chim hồng).

Bước 2: Nguồn gốc điển cố
Điển cố này xuất phát từ một câu trong bức thư “Báo Nhậm Thiếu Khanh thư” của nhà sử học nổi tiếng Trung Quốc là Tư Mã Thiên. Ông viết: “Người ta ai cũng có một lần chết, có cái chết nặng hơn núi Thái Sơn, có cái chết nhẹ hơn lông hồng”.
– “Nặng hơn núi Thái Sơn”: Chỉ cái chết vì nghĩa lớn, có ý nghĩa, được người đời ghi nhớ, tôn vinh.
– “Nhẹ hơn lông hồng”: Chỉ cái chết vô ích, lãng xẹt, không ai biết đến, không có giá trị.

Bước 3: Tác dụng của việc sử dụng điển cố
Tác giả đã vận dụng điển cố này một cách sáng tạo và đầy khí phách:
– Tạo ra một sự so sánh tương phản, đối lập dữ dội: “Thái Sơn” vốn rất nặng, “hồng mao” vốn rất nhẹ. Việc đặt chúng cạnh nhau trong một vế so sánh “nhẹ tựa” đã tạo ra một sự nghịch lý, gây ấn tượng mạnh mẽ.
– Nhấn mạnh sự coi thường hiểm nguy và tinh thần hy sinh tột bậc: Câu thơ có nghĩa là coi việc hy sinh một thứ lớn lao, nặng như núi Thái Sơn cũng nhẹ nhàng như một chiếc lông hồng. “Gieo Thái Sơn” tức là sẵn sàng vứt bỏ, hy sinh cả tính mạng và sự nghiệp lớn lao của mình mà không hề do dự, tính toán. Điều này thể hiện một khí phách ngang tàng, một lý tưởng sống phi thường, đặt nghĩa lớn lên trên tất cả.
– Tác dụng của việc sử dụng điển cố này là tô đậm, nhấn mạnh đến mức tuyệt đối hóa chí khí và lý tưởng của người anh hùng, sẵn sàng xả thân vì nghĩa lớn.

Tổng kết lại, trong cả hai trường hợp, việc sử dụng điển tích, điển cố đã giúp tác giả thể hiện một cách cô đọng, sâu sắc và đầy sức thuyết phục về lý tưởng, chí khí hào hùng của người làm trai trong xã hội xưa. Nó không chỉ làm cho câu thơ giàu hình ảnh, giàu ý nghĩa mà còn tạo nên một sắc thái trang trọng, cổ kính, mang tầm vóc lịch sử.

Cô hy vọng phần giải bài tập này sẽ giúp các em hiểu sâu hơn về một biện pháp nghệ thuật rất đặc sắc trong văn học. Chúc các em học tốt