Bài tập: Xác định thể thơ của tác phẩm “TỔ QUỐC LÀ TIẾNG MẸ” và nêu căn cứ.

Bài giải chi tiết:

1. Xác định thể thơ:

Qua đọc bài thơ “TỔ QUỐC LÀ TIẾNG MẸ”, cô nhận thấy đây là bài thơ thuộc thể thơ tự do.

2. Căn cứ xác định thể thơ:

Để xác định được thể thơ, chúng ta cần dựa vào các yếu tố như vần, nhịp, số câu trong mỗi khổ thơ, và cách gieo vần.

a. Về số câu trong mỗi khổ thơ:

Chúng ta quan sát từng khổ thơ:

• Khổ 1: Có 4 câu.
• Khổ 2: Có 4 câu.
• Khổ 3: Có 4 câu.
• Khổ 4: Có 4 câu.
• Khổ 5: Có 4 câu.
• Khổ 6: Có 4 câu.
• Khổ 7: Có 4 câu.
• Khổ 8: Có 4 câu.

Như vậy, các khổ thơ đều có 4 câu. Tuy nhiên, việc có số câu cố định trong mỗi khổ chưa đủ để khẳng định một thể thơ truyền thống như thơ lục bát hay thơ thất ngôn bát cú.

b. Về cách gieo vần:

Chúng ta cùng xem xét vần của từng khổ:

• Khổ 1: “nôi” – “người” (vần liền).
• Khổ 2: “Sơn” – “còn” (vần liền).
• Khổ 3: “dao” – “bao” (vần liền).
• Khổ 4: “Xuyên” – “tên” (vần liền).
• Khổ 5: “Đông” – “lòng” (vần liền).
• Khổ 6: “cao” – “đồng” (vần liền).
• Khổ 7: “quê” – “về” (vần liền).
• Khổ 8: “giông” – “sông” (vần liền).

Nhìn chung, các tiếng cuối các câu trong mỗi khổ thơ thường có vần với nhau, tạo nên sự liền mạch. Tuy nhiên, cách gieo vần này không tuân theo một quy luật cố định của các thể thơ truyền thống như thơ Đường luật (ví dụ: vần chân ở câu 2, 4, 6, 8, và có thể cả câu 1).

c. Về nhịp điệu và độ dài câu thơ:

Khi đọc bài thơ, chúng ta cảm nhận được sự tự nhiên, không gò bó về nhịp điệu. Các câu thơ có độ dài không đồng đều nhau hoàn toàn về số chữ, mặc dù đa số các câu có 5 hoặc 6 chữ. Ví dụ:

• “Tổ quốc là tiếng mẹ” (5 chữ)
• “Ru ta từ trong nôi” (5 chữ)
• “Qua nhọc nhằn năm tháng” (5 chữ)
• “Nuôi lớn ta thành người” (5 chữ)
• “Trên ngút ngàn Trường Sơn” (5 chữ)
• “Bao người con ngã xuống” (5 chữ)
• “Cho quê hương mãi còn” (5 chữ)
• “Cát Hoàng Sa ghi hận” (5 chữ)
• “Đá Trường Sa tạc lòng” (5 chữ)
• “Qua mưa ngàn, lũ quét” (5 chữ)
• “Mắt đỏ hoe đồng dao” (5 chữ)
• “Chảy bao miền sông quê” (6 chữ)
• “Quan họ rồi ví dặm” (5 chữ)
• “Nước non xưa vọng về” (6 chữ)
• “Thắp muôn ngọn lửa ấm” (6 chữ)
• “Trên điệp trùng núi sông.” (6 chữ)

Mặc dù đa số các câu có 5 hoặc 6 chữ, nhưng sự linh hoạt trong độ dài câu và nhịp điệu khiến bài thơ mang tính chất kể chuyện, tâm tình, dễ đi vào lòng người một cách tự nhiên.

d. Về sự tự do trong hình ảnh và ý tứ:

Bài thơ sử dụng nhiều hình ảnh so sánh, ẩn dụ phong phú và giàu sức gợi để nói về Tổ quốc. Sự liên kết giữa các khổ thơ không theo một cấu trúc chặt chẽ mà là sự nối tiếp của những hình ảnh, những cảm xúc về Tổ quốc.

Kết luận:

Với các đặc điểm trên: số câu trong mỗi khổ không cố định theo khuôn mẫu truyền thống (dù bài này có 4 câu mỗi khổ), cách gieo vần linh hoạt, độ dài câu thơ không hoàn toàn bằng nhau, nhịp điệu tự nhiên, không theo luật cố định, và sự tự do trong cách diễn đạt ý tứ, bài thơ “TỔ QUỐC LÀ TIẾNG MẸ” được xác định thuộc thể thơ tự do.

Các em có câu hỏi gì không?