Chào các em, cô rất vui khi hôm nay chúng ta lại cùng nhau khám phá vẻ đẹp của thơ ca qua một bài tập rất thú vị. Đây là hai câu thơ tả cảnh mùa thu quen thuộc và đặc sắc trong chương trình Ngữ văn lớp 8. Chúng ta hãy cùng nhau phân tích thật kĩ nhé.

Cô sẽ hướng dẫn các em giải bài tập này theo từng bước chi tiết.

Bước 1: Phân tích câu thơ thứ nhất
Lưng giậu phất phơ màu khói nhạt

1. Xác định biện pháp nghệ thuật:

Trong câu thơ này, tác giả Nguyễn Khuyến đã sử dụng biện pháp nghệ thuật nhân hóa.

2. Phân tích chi tiết:

Tác giả đã dùng từ “lưng”, vốn là một bộ phận trên cơ thể người hoặc động vật, để gọi hàng rào cây (giậu). Hàng giậu vốn là một vật vô tri, vô giác nhưng qua cách gọi này, nó bỗng trở nên có hồn, có dáng vẻ như một sinh thể sống.

3. Nêu tác dụng:

– Về nghệ thuật: Biện pháp nhân hóa làm cho hàng rào cây (giậu) trở nên gần gũi, sống động và có hồn hơn. Nó không còn là một vật tĩnh tại mà như đang cựa mình, mang dáng dấp, tâm tình của con người.

– Về nội dung: Việc “nhân hóa” hàng giậu giúp gợi ra một không gian làng quê yên bình, tĩnh lặng nhưng không hề đìu hiu, lạnh lẽo. Cảnh vật dường như cũng đang mang trong mình cái hồn của mùa thu, cái không khí se lạnh, bảng lảng sương khói. Hình ảnh “lưng giậu” còn có thể gợi liên tưởng đến dáng người lao động đang nghỉ ngơi sau một ngày vất vả, làm cho bức tranh thu thêm ấm áp tình người.

Bước 2: Phân tích câu thơ thứ hai
Làn ao lóng lánh bóng trăng loe

1. Xác định biện pháp nghệ thuật:

Ở câu thơ này, tác giả đã sử dụng rất tài tình các biện pháp:

– Sử dụng từ láy giàu sức gợi hình: “lóng lánh”.

– Sử dụng nghệ thuật điệp âm (lặp lại phụ âm đầu): phụ âm “l” được lặp lại 4 lần (Làn, lóng lánh, loe).

2. Phân tích chi tiết:

– Từ láy “lóng lánh” là một từ láy tượng hình, có tác dụng miêu tả trạng thái ánh sáng phản chiếu trên mặt nước không liên tục, lúc ẩn lúc hiện, tạo ra vẻ lấp lánh, sinh động.

– Phụ âm đầu “l” được lặp lại tạo ra sự cộng hưởng về âm thanh, làm cho câu thơ có nhịp điệu du dương, mềm mại.

3. Nêu tác dụng:

– Về nghệ thuật:

+ Từ láy “lóng lánh” giúp hình ảnh “bóng trăng” hiện lên một cách cụ thể, sống động và có hồn. Nó không phải là một bóng trăng tròn vành vạnh, tĩnh tại mà là một bóng trăng đang chuyển động, rung rinh, tan ra rồi lại tụ lại theo từng gợn sóng nhỏ trên “làn ao”.

+ Việc điệp âm “l” tạo ra tính nhạc cho câu thơ, gợi cảm giác về sự lan tỏa nhẹ nhàng, êm ái của cả sóng nước và ánh trăng. Nó khiến cho câu thơ trở nên uyển chuyển, mượt mà khi đọc lên.

– Về nội dung: Cả hai biện pháp nghệ thuật này kết hợp với nhau đã vẽ nên một bức tranh đêm thu tuyệt đẹp, vừa tĩnh lặng lại vừa sống động. Cảnh vật không chỉ được miêu tả bằng hình ảnh (thị giác) mà còn được cảm nhận bằng âm thanh (thính giác). Qua đó, ta thấy được sự quan sát tinh tế và tâm hồn nhạy cảm, chan hòa với thiên nhiên của nhà thơ.

Bước 3: Tổng kết

Như vậy, chỉ với hai câu thơ ngắn gọn, bằng những biện pháp nghệ thuật đặc sắc như nhân hóa, sử dụng từ láy và điệp âm, nhà thơ Nguyễn Khuyến đã vẽ nên một bức tranh mùa thu ở làng quê đồng bằng Bắc Bộ vừa chân thực, bình dị lại vừa nên thơ, giàu sức biểu cảm. Những biện pháp này không chỉ làm cho cảnh vật trở nên có hồn, sống động mà còn thể hiện được tài năng quan sát và tình yêu thiên nhiên sâu sắc của tác giả.

Các em hãy ghi nhớ cách phân tích này để áp dụng cho các bài tập tương tự nhé. Chúc các em học tốt