***

Dưới đây là phần hướng dẫn giải chi tiết cho từng câu hỏi:

PHẦN GIẢI BÀI TẬP CHI TIẾT

Câu 1. Văn bản trên được viết theo thể thơ nào?

Để xác định thể thơ, chúng ta cần đếm số tiếng (âm tiết) trong mỗi dòng thơ và xem cách gieo vần của chúng.

– Dòng 1: Yêu từng bờ ruộng, lối mòn (6 tiếng)

– Dòng 2: Đỏ tươi bông gạo, biếc rờn ngàn dâu (8 tiếng)

– Dòng 3: Yêu con sông mặt sóng xao (6 tiếng)

– Dòng 4: Dòng sông tuổi nhỏ rì rào hát ca (8 tiếng)

– Dòng 5: Yêu hàng ớt đã ra hoa (6 tiếng)

– Dòng 6: Đám dưa trổ nụ, đám cà trổ bông (8 tiếng)

– Dòng 7: Yêu sao tiếng mẹ ru nồng (6 tiếng)

– Dòng 8: Tiếng thoi lách cách bên nong dâu tằm (8 tiếng)

Chúng ta thấy bài thơ có các cặp dòng gồm một dòng 6 tiếng và một dòng 8 tiếng xen kẽ nhau, cách gieo vần cũng theo quy luật (mòn – rờn, xao – ca, hoa – bông, nồng – tằm). Đây chính là đặc trưng của thể thơ lục bát.

Vậy đáp án đúng là:

C. Thể thơ lục bát.

Câu 2. Trong 4 câu thơ đầu cảnh vật quê hương được hiện lên qua những hình ảnh nào?

Chúng ta cùng đọc lại 4 câu thơ đầu:

“Yêu từng bờ ruộng, lối mòn,

Đỏ tươi bông gạo, biếc rờn ngàn dâu.

Yêu con sông mặt sóng xao,

Dòng sông tuổi nhỏ rì rào hát ca.”

Từ bốn câu thơ này, chúng ta dễ dàng nhận ra các hình ảnh cảnh vật quê hương được nhắc đến là: bờ ruộng, lối mòn, bông gạo, ngàn dâu, con sông.

So sánh với các đáp án đã cho:

A. Bờ ruộng, lối mòn, hàng ớt, đám dưa, đám cà. (Sai vì “hàng ớt, đám dưa, đám cà” ở các câu sau)

B. Bờ ruộng, lối mòn, bông gạo, ngàn dâu, con sông. (Đúng)

C. Bờ ruộng, lối mòn, bông gạo, dâu tằm. (Sai vì “dâu tằm” ở câu cuối)

D. Bờ ruộng, lối mòn, đám dưa, đám cà, dâu tằm. (Sai vì “đám dưa, đám cà, dâu tằm” ở các câu sau)

Vậy đáp án đúng là:

B. Bờ ruộng, lối mòn, bông gạo, ngàn dâu, con sông.

Câu 3. Trong dòng thơ: Đám dưa trổ nụ, đám cà trổ bông có mấy cụm động từ?

Để xác định cụm động từ, chúng ta cần tìm các động từ và các từ ngữ đi kèm (bổ ngữ, phụ ngữ) tạo thành một cụm có ý nghĩa hoàn chỉnh.

Trong dòng thơ này:

– “trổ nụ”: “trổ” là động từ (chỉ hành động nảy ra, nở ra), “nụ” là danh từ làm bổ ngữ cho động từ “trổ”. Đây là một cụm động từ.

– “trổ bông”: “trổ” là động từ, “bông” là danh từ làm bổ ngữ cho động từ “trổ”. Đây cũng là một cụm động từ.

Như vậy, có 2 cụm động từ trong câu thơ này.

Vậy đáp án đúng là:

B. Hai cụm động từ.

Câu 4. Nêu nội dung chính của đoạn thơ trên?

Để xác định nội dung chính, chúng ta cần đọc lại toàn bộ đoạn thơ và tổng hợp các ý được thể hiện.

– Các câu đầu nói về tình yêu với bờ ruộng, lối mòn, bông gạo, ngàn dâu, con sông (cảnh vật quê hương).

– Các câu tiếp theo nói về tình yêu với hàng ớt, đám dưa, đám cà (những loại cây quen thuộc ở làng quê).

– Hai câu cuối nói về tình yêu tiếng mẹ ru, tiếng thoi lách cách (những âm thanh, hình ảnh gắn liền với tuổi thơ, với người mẹ).

Tất cả những hình ảnh, âm thanh đó đều là những điều bình dị, thân thuộc, gắn liền với “quê hương” và “tuổi nhỏ” của tác giả. Từ “Yêu” được lặp đi lặp lại nhiều lần càng khẳng định tình cảm sâu sắc này.

So sánh với các đáp án đã cho:

A. Thể hiện tình cảm yêu thương với mẹ và sự trân trọng kí ức tuổi thơ. (Chưa đầy đủ, thiếu các cảnh vật quê hương)

B. Thể hiện tình cảm yêu thương với cảnh vật và sự trân trọng kí ức tuổi thơ. (Gần đúng, nhưng “quê hương” sẽ bao hàm hơn “cảnh vật” vì còn có cả tiếng mẹ ru)

C. Thể hiện tình cảm yêu thương với quê hương và sự trân trọng kí ức tuổi thơ. (Đầy đủ và khái quát nhất)

D. Thể hiện tình cảm yêu thương với bờ ruộng, lối mòn và sự trân trọng kí ức tuổi thơ. (Quá cụ thể, chưa bao quát)

Vậy đáp án đúng là:

C. Thể hiện tình cảm yêu thương với quê hương và sự trân trọng kí ức tuổi thơ.

Câu 5. Điệp từ yêu trong văn bản trên có tác dụng gì?

Điệp từ là biện pháp tu từ lặp lại một từ hoặc cụm từ để nhấn mạnh ý, tạo cảm xúc, gây ấn tượng mạnh.

Trong bài thơ, từ “Yêu” được lặp đi lặp lại ở đầu các dòng thơ (“Yêu từng…”, “Yêu con sông…”, “Yêu hàng ớt…”, “Yêu sao tiếng mẹ…”).

Tác dụng của điệp từ “Yêu” ở đây là:

– Nhấn mạnh tình cảm yêu mến, tha thiết, sâu nặng của tác giả.

– Đối tượng được yêu không chỉ là dòng sông, hay người mẹ, mà là tất cả những hình ảnh, âm thanh, con người gắn bó với quê hương.

– Góp phần tạo nên giọng điệu thiết tha, bộc lộ trực tiếp tình cảm.

So sánh với các đáp án:

A. Nhấn mạnh tình yêu da diết của tác giả đối với dòng sông. (Chưa bao quát hết đối tượng được yêu)

B. Nhấn mạnh tình yêu quê hương da diết của tác giả. (Đúng, bao quát tất cả các yếu tố được yêu trong bài thơ)

C. Nhấn mạnh tình yêu da diết của tác giả đối với mẹ. (Chưa bao quát hết đối tượng được yêu)

D. Nhấn mạnh tình yêu sâu sắc của tác giả đối với gia đình. (Gia đình là một phần, nhưng quê hương rộng lớn hơn, bao gồm cả cảnh vật, và bài thơ nhắc đến nhiều cảnh vật)

Vậy đáp án đúng là:

B. Nhấn mạnh tình yêu quê hương da diết của tác giả.

Câu 6. Cảm nhận nào đúng nhất về cảnh vật quê hương hiện lên trong hai dòng thơ sau:

Yêu từng bờ ruộng, lối mòn,

Đỏ tươi bông gạo, biếc rờn ngàn dâu.

Chúng ta hãy phân tích các hình ảnh và từ ngữ:

– “bờ ruộng, lối mòn”: gợi lên sự gần gũi, thân thuộc, giản dị của làng quê Việt Nam.

– “đỏ tươi bông gạo”: màu sắc rực rỡ, tươi tắn, đầy sức sống.

– “biếc rờn ngàn dâu”: màu xanh tươi tốt, trải rộng, gợi cảm giác mát lành, thanh bình và đẹp mắt.

Kết hợp lại, cảnh vật hiện lên vừa tươi đẹp về màu sắc, vừa thân thuộc gần gũi, lại rất đỗi bình dị.

So sánh các đáp án:

A. Cảnh rực rỡ, tha thiết, bâng khuâng. (Rực rỡ thì đúng, nhưng “tha thiết, bâng khuâng” là cảm xúc của tác giả, không phải đặc điểm của cảnh vật).

B. Cảnh mênh mông, bình dị, thân quen. (“Mênh mông” có thể đúng với “ngàn dâu”, “bình dị, thân quen” đúng với “bờ ruộng, lối mòn”).

C. Cảnh tươi đẹp, thơ mộng, trữ tình. (“Tươi đẹp” đúng, nhưng “thơ mộng, trữ tình” có thể hơi vượt so với những hình ảnh cụ thể này).

D. Cảnh tươi đẹp, thân thuộc, bình dị. (“Tươi đẹp” phù hợp với “đỏ tươi, biếc rờn”, “thân thuộc” và “bình dị” phù hợp với “bờ ruộng, lối mòn”). Đây là lựa chọn bao quát và chính xác nhất.

Vậy đáp án đúng là:

D. Cảnh tươi đẹp, thân thuộc, bình dị.

Câu 7. Nhận xét nào đúng nhất về ý nghĩa lời ru của mẹ qua hai dòng thơ sau:

Yêu sao tiếng mẹ ru nồng,

Tiếng thoi lách cách bên nong dâu tằm.

– “Tiếng mẹ ru nồng”: Lời ru của mẹ thường gắn liền với tuổi thơ, giấc ngủ êm đềm, sự vỗ về, yêu thương vô bờ bến. Lời ru không chỉ là điệu hát mà còn là những lời dạy dỗ, nuôi dưỡng tâm hồn con trẻ.

– “Tiếng thoi lách cách bên nong dâu tằm”: Hình ảnh này gợi lên sự cần cù, lam lũ của người mẹ, vừa ru con vừa làm việc để chăm lo cho gia đình. Lời ru vì thế càng trở nên ấm áp, thấm đẫm tình yêu thương và sự hy sinh.

Ý nghĩa tổng hợp của lời ru ở đây là sự vỗ về, che chở, đồng thời bồi đắp tâm hồn con trẻ bằng tình yêu thương và những giá trị tốt đẹp.

So sánh các đáp án:

A. Lời ru của mẹ đưa con vào giấc ngủ, bồi đắp tâm hồn con. (Chính xác nhất, bao hàm cả chức năng trực tiếp và ý nghĩa sâu xa của lời ru).

B. Lời ru của mẹ động viên, khích lệ con nỗ lực học tập tốt. (Đây không phải là ý nghĩa bao quát nhất của lời ru trong thơ ca).

C. Lời ru của mẹ là khúc hát xua tan mệt mỏi trong lao động. (Điều này có thể đúng với người mẹ, nhưng bài thơ nói về cảm nhận của tác giả về lời ru, chủ yếu là tác động đến tuổi thơ).

D. Lời ru của mẹ gợi nhắc những kỉ niệm tuổi thơ tươi đẹp. (Đây là tác dụng của lời ru đối với người lớn khi nhớ lại, không phải ý nghĩa trực tiếp của lời ru đối với đứa trẻ).

Vậy đáp án đúng là:

A. Lời ru của mẹ đưa con vào giấc ngủ, bồi đắp tâm hồn con.

Câu 8. Hiệu quả của biện pháp nhân hóa trong dòng thơ: Dòng sông tuổi nhỏ rì rào hát ca là gì?

– Biện pháp nhân hóa: “rì rào hát ca” là hành động của con người (hát ca) được gán cho vật (dòng sông).

– Tác dụng của nhân hóa:
– Làm cho sự vật, hiện tượng trở nên sinh động, gần gũi hơn với con người.
– Giúp người đọc dễ hình dung, cảm nhận.
– Thể hiện cảm xúc, tình cảm của tác giả đối với sự vật.

Trong câu thơ này, dòng sông không chỉ “rì rào” (âm thanh tự nhiên) mà còn “hát ca” như một người bạn. Điều này làm cho dòng sông trở nên có hồn, đầy sức sống, như một người bạn đồng hành cùng tuổi thơ của tác giả.

So sánh các đáp án:

A. Nhấn mạnh kỉ niệm tuổi thơ êm đềm, ngọt ngào gắn với dòng sông. (Có một phần đúng, nhưng đây là hiệu quả chung của cả câu thơ, không riêng biện pháp nhân hóa).

B. Câu thơ khơi gợi trí tưởng tượng bay bổng ở người đọc. (Đây là tác dụng chung của nhiều biện pháp nghệ thuật, không cụ thể về nhân hóa).

C. Dòng sông trở nên sinh động, gần gũi, gắn bó với con người. (Chính xác, đây là hiệu quả đặc trưng của biện pháp nhân hóa).

D. Giúp đối chiếu sự vật hiện tượng này với sự vật hiện tượng khác. (Đây là hiệu quả của so sánh hoặc ẩn dụ, không phải nhân hóa).

Vậy đáp án đúng là:

C. Dòng sông trở nên sinh động, gần gũi, gắn bó với con người.

Câu 9. Qua bài thơ tác giả muốn gửi tới người đọc những thông điệp gì?

Từ những tình cảm mà tác giả thể hiện trong bài thơ (tình yêu cảnh vật, tiếng mẹ ru, kí ức tuổi thơ), chúng ta có thể thấy tác giả muốn gửi gắm những thông điệp sau:

1. Tình yêu và sự trân trọng quê hương: Tác giả muốn nhắc nhở chúng ta về vẻ đẹp bình dị, gần gũi của quê hương, từ bờ ruộng, lối mòn đến con sông, ngàn dâu, và cả những âm thanh thân thuộc. Qua đó, tác giả muốn chúng ta biết yêu mến, trân trọng và tự hào về nơi mình sinh ra, lớn lên.

2. Giá trị của những kí ức tuổi thơ: Những hình ảnh và âm thanh trong bài thơ đều gắn liền với “tuổi nhỏ”, cho thấy tuổi thơ là một phần quan trọng, đẹp đẽ trong cuộc đời mỗi người, cần được gìn giữ và nhớ về.

3. Tình mẫu tử thiêng liêng: Tiếng mẹ ru nồng ấm là biểu tượng của tình yêu thương, sự che chở, nuôi dưỡng tâm hồn con cái. Tác giả muốn nhấn mạnh ý nghĩa to lớn của tình mẹ đối với mỗi con người.

Tóm lại, thông điệp chính mà tác giả muốn gửi gắm là: Hãy biết yêu thương, trân trọng những giá trị bình dị, thân thuộc của quê hương mình, đặc biệt là những kí ức tuổi thơ tươi đẹp và tình cảm gia đình, để từ đó sống có trách nhiệm và góp phần xây dựng quê hương ngày càng giàu đẹp.

Câu 10. Từ nội dung của văn bản, em nhận thấy mình cần làm gì để góp phần xây dựng quê hương?

Từ việc cảm nhận tình yêu quê hương của tác giả, chúng ta có thể liên hệ đến bản thân mình và những hành động thiết thực mà một học sinh lớp 6 có thể làm để góp phần xây dựng quê hương:

1. Học tập và rèn luyện tốt: Đây là nhiệm vụ quan trọng nhất của các em. Học giỏi, rèn luyện đạo đức tốt sẽ giúp các em trở thành những công dân có ích, có tri thức, sau này có thể đóng góp vào sự phát triển của quê hương.

2. Yêu thương gia đình, bạn bè và mọi người xung quanh: Xây dựng quê hương không chỉ là xây dựng cơ sở vật chất mà còn là xây dựng một cộng đồng đoàn kết, yêu thương. Các em cần biết quan tâm, giúp đỡ những người thân, bạn bè và hàng xóm.

3. Bảo vệ môi trường: Giữ gìn vẻ đẹp “đỏ tươi bông gạo, biếc rờn ngàn dâu” của quê hương bằng cách không vứt rác bừa bãi, tham gia các hoạt động làm sạch đẹp đường làng, ngõ xóm, bảo vệ cây xanh.

4. Tìm hiểu và giữ gìn văn hóa quê hương: Mỗi làng quê đều có những nét văn hóa, truyền thống đặc sắc. Các em có thể tìm hiểu về lịch sử, các lễ hội, nghề truyền thống của địa phương mình để góp phần giữ gìn và phát huy.

5. Sống có trách nhiệm và lành mạnh: Tránh xa các tệ nạn xã hội, tích cực tham gia các hoạt động do trường lớp, địa phương tổ chức để rèn luyện bản thân và đóng góp sức mình vào các hoạt động chung.

Những việc làm nhỏ bé của các em hôm nay chính là nền tảng để xây dựng một quê hương tươi đẹp và phát triển trong tương lai!

***

Cô hy vọng phần giải thích chi tiết này sẽ giúp các em hiểu rõ hơn về bài thơ, đồng thời biết cách phân tích và vận dụng kiến thức đã học vào các dạng bài tập tương tự. Chúc các em luôn học tốt và yêu môn Ngữ Văn nhé!