Chào các em học sinh yêu quý của cô! Hôm nay, chúng ta sẽ cùng nhau khám phá một phần rất quan trọng trong thế giới âm nhạc, đó là các loại dấu hóa. Cô biết có thể các em vẫn còn bỡ ngỡ với những ký hiệu này, nhưng đừng lo, chúng ta sẽ cùng nhau tìm hiểu thật chi tiết và dễ hiểu nhé!

Bài tập hôm nay của chúng ta có ba câu hỏi, cô sẽ đi lần lượt từng câu để các em nắm vững kiến thức.

Câu 1: Có mấy loại dấu hóa?

Các em hãy mở sách giáo khoa Âm nhạc lớp 6, trang 52 ra nào. Chúng ta sẽ thấy sách giới thiệu về các loại dấu hóa.

Trong âm nhạc, có 3 loại dấu hóa cơ bản. Chúng ta hãy cùng liệt kê nhé:

1. Dấu thăng (♯): Dấu thăng có hình dạng như một chữ “thăng” trong tiếng Anh, nó có tác dụng làm cho nốt nhạc đứng sau nó cao lên nửa cung.

2. Dấu giáng (♭): Dấu giáng có hình dạng giống như chữ “b” viết hoa cách điệu. Dấu giáng có tác dụng làm cho nốt nhạc đứng sau nó thấp xuống nửa cung.

3. Dấu giáng giùm (♮): Dấu giáng giùm có hình dạng như một chữ “h” viết hoa cách điệu hoặc một ô vuông nhỏ có gạch ngang ở giữa. Dấu giáng giùm có tác dụng hóa giải các dấu thăng hoặc dấu giáng đã được viết ở đầu khuông nhạc hoặc đứng trước một nốt nhạc nào đó. Nghĩa là nó đưa nốt nhạc trở về vị trí âm thanh bình thường của nó.

Vậy là chúng ta đã biết có 3 loại dấu hóa: dấu thăng, dấu giáng và dấu giáng giùm.

Câu 2: Lấy ví dụ trong một số bài hát hoặc bài đọc nhạc trong ”SGK Âm nhạc 6 – Kết nối tri thức với cuộc sống ” có các loại dấu trên.

Bây giờ, chúng ta sẽ cùng tìm các ví dụ minh họa trong chính cuốn sách giáo khoa của mình nhé.

* Dấu thăng (♯):
Các em hãy mở bài Đọc nhạc số 4, trang 33. Bài đọc nhạc này được viết ở giọng Son trưởng. Trong giọng Son trưởng, ở đầu khuông nhạc sẽ có một dấu thăng ở vị trí nốt Fa. Điều này có nghĩa là tất cả các nốt Fa trong bài đọc nhạc này đều được chơi cao lên nửa cung, thành nốt Fa thăng (♯F).

Một ví dụ khác, trong bài Hát “Tiếng chuông và ngọn cờ”, trang 54. Bài hát này được viết ở giọng Đô trưởng. Tuy nhiên, nếu các em chú ý vào một số đoạn nhạc, có thể sẽ gặp các dấu thăng xuất hiện ngay trước một nốt nhạc nào đó, ví dụ như nốt Mi thăng (♯E) để tạo hiệu ứng âm thanh đặc biệt trong đoạn nhạc đó. Mặc dù bài hát chủ yếu ở Đô trưởng không có hóa biểu, nhưng các dấu thăng đứng riêng lẻ vẫn có thể xuất hiện.

* Dấu giáng (♭):
Các em hãy mở bài Đọc nhạc số 5, trang 43. Bài đọc nhạc này được viết ở giọng Fa trưởng. Trong giọng Fa trưởng, ở đầu khuông nhạc sẽ có một dấu giáng ở vị trí nốt Si. Điều này có nghĩa là tất cả các nốt Si trong bài đọc nhạc này đều được chơi thấp xuống nửa cung, thành nốt Si giáng (♭B).

Chúng ta cũng có thể tìm thấy dấu giáng trong bài hát “Bà Rừng” – Dân ca Thái, trang 47. Bài hát này có thể có những đoạn nhạc sử dụng dấu giáng để tạo màu sắc âm nhạc riêng biệt, ví dụ như nốt Mi giáng (♭E) tùy thuộc vào cách soạn.

* Dấu giáng giùm (♮):
Dấu giáng giùm thường xuất hiện để hóa giải các dấu thăng hoặc dấu giáng đã quy định.
Hãy xem lại bài Đọc nhạc số 4 (trang 33) hoặc Đọc nhạc số 5 (trang 43). Trong các bài này, nếu có nốt Fa hoặc nốt Si được viết hóa biểu ở đầu khuông nhạc, nhưng ở một vị trí nào đó trong bài, nốt nhạc đó lại xuất hiện dưới dạng âm thanh bình thường, thì sẽ có dấu giáng giùm đứng trước nó. Ví dụ, nếu bài ở giọng Son trưởng có dấu thăng ở nốt Fa, nhưng có một nốt Fa mà chúng ta muốn chơi là Fa thường, thì sẽ có dấu giáng giùm (♮F) đứng trước nốt Fa đó.

Tương tự, trong bài Hát “Nối vòng tay lớn” – Sáng tác: Trịnh Công Sơn, trang 72, nếu có những đoạn nhạc được soạn phức tạp hơn hoặc sử dụng các nốt nhạc có thể bị ảnh hưởng bởi hóa biểu, thì dấu giáng giùm sẽ xuất hiện để điều chỉnh lại âm thanh cho đúng ý đồ của tác giả.

Câu 3: Có bao nhiêu cách sử dụng dấu hóa?

Dựa vào sách giáo khoa, chúng ta có thể nhận thấy có hai cách chính để sử dụng dấu hóa:

1. Hóa biểu (Key Signature): Đây là cách sử dụng dấu hóa bằng cách đặt các dấu thăng hoặc dấu giáng ở đầu khuông nhạc, ngay sau khóa nhạc. Các dấu hóa đặt ở hóa biểu sẽ có hiệu lực cho tất cả các nốt nhạc tương ứng trên toàn bộ bài nhạc, trừ khi có dấu giáng giùm hóa giải. Hóa biểu giúp xác định giọng của bài nhạc. Ví dụ như giọng Đô trưởng không có hóa biểu, giọng Son trưởng có 1 dấu thăng, giọng Fa trưởng có 1 dấu giáng.

2. Dấu hóa bất thường (Accidentals): Đây là cách sử dụng dấu hóa bằng cách đặt dấu thăng, dấu giáng hoặc dấu giáng giùm ngay trước một nốt nhạc cụ thể. Dấu hóa bất thường chỉ có hiệu lực cho nốt nhạc đó và các nốt cùng cao độ ở các quãng tám khác nhau trong cùng một ô nhịp. Nếu muốn nốt nhạc đó trở lại âm thanh bình thường ở ô nhịp tiếp theo, thì dấu hóa bất thường sẽ không còn hiệu lực nữa.

Cô hy vọng qua bài học hôm nay, các em đã hiểu rõ hơn về các loại dấu hóa và cách sử dụng chúng. Hãy luyện tập nhiều hơn với các bài hát và bài đọc nhạc trong sách để chúng ta ngày càng tự tin hơn khi học nhạc nhé! Nếu có bất kỳ câu hỏi nào, đừng ngần ngại hỏi cô. Chúc các em học tốt!