Chào các em học sinh lớp 6 yêu quý! Cô rất vui được đồng hành cùng các em trong tiết học Ngữ Văn hôm nay. Chúng ta sẽ cùng nhau khám phá vẻ đẹp của ngôn ngữ qua bài tập phân tích phép so sánh trong bài thơ “Thôn xóm vào mùa” của nhà thơ Trần Đăng Khoa nhé!

Các em đã sẵn sàng chưa nào? Chúng ta cùng bắt đầu với bài tập:

“bài 1; phát hiện và phân tích hiệu quả sử dụng của phép so sánh
” Sân kho máy tuốt lúa
Mở miệng cười ầm ầm
Thóc mặc áo vàng óng
Thở hí hóp trên sân ”
bài thơ: thôn xóm vào mùa của TRẦN ĐĂNG KHOA”

Để làm tốt bài tập này, chúng ta sẽ thực hiện theo từng bước một, thật chi tiết để ai cũng có thể hiểu rõ.

Bước 1: Đọc kỹ đoạn thơ và xác định các sự vật, hiện tượng được miêu tả.

Các em hãy đọc thật chậm và kỹ đoạn thơ này. Chúng ta cần nhận diện xem nhà thơ đang nói về những gì.
Trong đoạn thơ này, chúng ta thấy có:
– “Sân kho máy tuốt lúa”: Đây là một hình ảnh quen thuộc ở làng quê, nơi diễn ra hoạt động thu hoạch lúa.
– “máy tuốt lúa”: Là một công cụ lao động.
– “miệng cười ầm ầm”: Một hành động, biểu hiện sự vui vẻ, náo nhiệt.
– “Thóc”: Là hạt lúa đã được tuốt ra.
– “áo vàng óng”: Một trang phục, màu sắc.
– “Thở hí hóp”: Một hành động, biểu hiện sự no đủ, tràn đầy.

Bước 2: Phát hiện phép so sánh trong đoạn thơ.

Bây giờ, chúng ta sẽ tìm xem trong đoạn thơ này có những câu nào sử dụng phép so sánh. Phép so sánh là cách đối chiếu sự vật, hiện tượng này với sự vật, hiện tượng khác có nét tương đồng để làm tăng sức gợi hình, gợi cảm cho câu văn, lời thơ.

Quan sát kỹ các câu thơ:
– “Sân kho máy tuốt lúa / Mở miệng cười ầm ầm”
– “Thóc mặc áo vàng óng / Thở hí hóp trên sân”

Chúng ta thấy:
– “máy tuốt lúa” được miêu tả như đang “mở miệng cười ầm ầm”. Hành động “mở miệng cười” là của con người, nay được gán cho cái máy. Đây là một phép so sánh (thực chất là nhân hóa, nhưng chúng ta đang tìm phép so sánh, và nhân hóa cũng là một hình thức so sánh ngầm).
– “Thóc” thì được miêu tả như đang “mặc áo vàng óng”. Việc “mặc áo” là của con người, nay được gán cho “thóc”. Đây cũng là một phép so sánh (nhân hóa).
– “Thóc” còn được miêu tả như đang “thở hí hóp”. Hành động “thở” là của sinh vật, nay được gán cho “thóc”. Đây cũng là một phép so sánh (nhân hóa).

Vậy, phép so sánh chủ yếu ở đây là phép nhân hóa, đưa những đặc điểm của con người vào miêu tả các sự vật, hoạt động.

Bước 3: Phân tích hiệu quả sử dụng của phép so sánh.

Sau khi phát hiện ra phép so sánh, chúng ta cần phân tích xem những phép so sánh đó có tác dụng gì, mang lại hiệu quả gì cho bài thơ.

Chúng ta sẽ phân tích từng phép so sánh:

1. “máy tuốt lúa / Mở miệng cười ầm ầm”

– So sánh: Máy tuốt lúa với con người đang cười.
– Phân tích hiệu quả:
– Bình thường, chúng ta chỉ thấy cái máy hoạt động kêu to, ồn ào. Nhưng ở đây, nhà thơ đã nhân hóa cái máy như một người đang cười.
– “Cười ầm ầm” gợi lên âm thanh rất to, rất vui vẻ, nhộn nhịp của cái máy khi hoạt động.
– Nó không chỉ đơn thuần là miêu tả âm thanh mà còn cho thấy niềm vui, sự phấn khởi của mọi người khi mùa màng bội thu, công việc gặt hái được thực hiện nhanh chóng nhờ có máy móc. Cái máy hoạt động “cười” là thể hiện sự thành công, niềm vui chung của cả làng.

2. “Thóc mặc áo vàng óng”

– So sánh: Thóc với con người đang mặc áo.
– Phân tích hiệu quả:
– “Áo vàng óng” là hình ảnh rất đẹp để miêu tả màu vàng của hạt thóc sau khi tuốt ra.
– Từ “mặc” làm cho hạt thóc trở nên sống động, có hình dáng, có màu sắc thật tươi tắn, rực rỡ.
– Nó gợi lên sự no đủ, vàng ươm, đầy đặn của hạt lúa, báo hiệu một vụ mùa bội thu.

3. “Thở hí hóp trên sân”

– So sánh: Thóc với con người, sinh vật đang thở.
– Phân tích hiệu quả:
– “Thở hí hóp” thường diễn tả trạng thái no đủ, có sức sống.
– Khi áp dụng cho “thóc”, hình ảnh này gợi lên sự đầy đặn, tràn đầy sức sống của những hạt lúa.
– Nó cho thấy một lượng thóc khổng lồ, được phơi đầy trên sân, mang ý nghĩa về sự sung túc, no ấm sau một mùa lao động vất vả.

Tổng kết hiệu quả chung:

Nhờ những phép so sánh (nhân hóa) này, đoạn thơ trở nên sinh động, giàu hình ảnh và giàu cảm xúc hơn rất nhiều.
– Các sự vật vô tri như máy tuốt lúa, hạt thóc bỗng trở nên có hồn, có sức sống.
– Âm thanh, màu sắc, hình ảnh của mùa gặt hái được khắc họa rõ nét, tươi vui và tràn đầy sức sống.
– Tác giả đã thành công trong việc thể hiện không khí náo nhiệt, rộn ràng, không khí hân hoan, phấn khởi của làng quê trong mùa gặt.

Như vậy, các em thấy đấy, chỉ với vài câu thơ ngắn thôi mà nhà thơ Trần Đăng Khoa đã sử dụng phép so sánh (nhân hóa) thật tài tình để vẽ nên một bức tranh mùa gặt vô cùng sống động và đầy ý nghĩa.

Các em về nhà ôn lại kiến thức về phép so sánh và luyện tập thêm với những ví dụ khác trong Sách giáo khoa nhé. Cô tin rằng các em sẽ ngày càng yêu thích môn Ngữ Văn hơn.

Hẹn gặp lại các em trong tiết học tiếp theo!