Bài 15phút. Đề bài: nêu cảm nhận của em về nhân vật chí phèo trong tác phẩm c…
Trước tiên, để làm tốt bài tập này, các em cần nhớ lại nội dung của tác phẩm “Chí Phèo”.
Bước 1: Xác định yêu cầu đề bài và dàn ý chung
Đề bài yêu cầu nêu cảm nhận về nhân vật Chí Phèo. “Cảm nhận” ở đây không chỉ là kể lại diễn biến cuộc đời nhân vật, mà quan trọng hơn là đi sâu vào phân tích những đặc điểm, phẩm chất, bi kịch của Chí Phèo, từ đó rút ra bài học, ý nghĩa.
Một dàn ý chi tiết cho bài cảm nhận về Chí Phèo thường bao gồm:
* Mở bài: Giới thiệu chung về tác phẩm “Chí Phèo” và nhân vật Chí Phèo. Nêu lên ấn tượng ban đầu hoặc khẳng định vị trí của nhân vật.
* Thân bài:
* Luận điểm 1: Chí Phèo – con người bị tha hóa, trở thành lưu manh, quỷ dữ của làng Vũ Đại.
* Phân tích nguyên nhân dẫn đến sự tha hóa (cuộc đời bi kịch, bị xã hội đẩy vào con đường tội lỗi).
* Biểu hiện của Chí Phèo khi bị tha hóa (hành động, lời nói, ngoại hình).
* Luận điểm 2: Sự trỗi dậy của bản chất lương thiện trong Chí Phèo.
* Sự kiện “bước ngoặt” (gặp Thị Nở, có tình yêu).
* Những biểu hiện của con người lương thiện trong Chí Phèo (tiếng lòng, khao khát hoàn lương).
* Luận điểm 3: Bi kịch bị cự tuyệt quyền làm người.
* Sự cự tuyệt của xã hội (bị Thị Nở từ chối).
* Sự tuyệt vọng và hành động cuối cùng của Chí Phèo.
* Luận điểm 4: Giá trị hiện thực và nhân đạo của tác phẩm qua nhân vật Chí Phèo.
* Tố cáo xã hội thực dân nửa phong kiến đã đày đọa con người.
* Khẳng định giá trị, bản chất tốt đẹp của con người ngay cả khi bị vùi dập.
* Kết bài: Khẳng định lại giá trị, ý nghĩa của nhân vật Chí Phèo. Rút ra bài học nhận thức hoặc suy ngẫm.
Bước 2: Phát triển từng luận điểm (với các dẫn chứng cụ thể từ tác phẩm)
Bây giờ, chúng ta sẽ đi sâu vào từng luận điểm và tìm các dẫn chứng để minh họa.
Luận điểm 1: Chí Phèo – con người bị tha hóa, trở thành lưu manh, quỷ dữ của làng Vũ Đại.
* Nguyên nhân:
* Trước hết, Chí Phèo vốn là một con người nông dân hiền lành, lương thiện. Các em còn nhớ chi tiết nào cho thấy điều này không? Đó là khi Chí Phèo còn là một anh canh điền, sống cuộc đời “ăn no mặc ấm”.
* Nhưng cuộc đời đã đẩy Chí Phèo vào bi kịch. Bị Bá Kiến vu oan, đẩy vào tù. Khi ra tù, Chí Phèo đã thay đổi.
* Sự tha hóa bắt đầu từ khi Chí Phèo bị Bá Kiến lợi dụng, biến thành tay sai. Lời miêu tả của Nam Cao: “cái đầu trọc lốc, răng cạo trắng hếu, cái mặt đen tối, mắt hình viên đạn, mặt lúc nào cũng như cái mặt người say chiến thắng”.
* Biểu hiện của sự tha hóa:
* Hành động: Rạch mặt ăn vạ, say xỉn, đâm chém thuê, phá phách làng Vũ Đại. Hắn trở thành nỗi khiếp sợ của mọi người: “chỉ cần nghe đến tên Chí Phèo, người ta đã sợ chết khiếp”.
* Lời nói: Lời chửi của Chí Phèo là đặc trưng, là biểu hiện của sự mất nhân tính. Hắn “chửi trời, chửi đời, chửi cả những người đã đẻ ra mình”.
* Ngoại hình: Như miêu tả ở trên, ngoại hình của Chí Phèo giờ đây không còn mang nét con người lương thiện nữa.
Luận điểm 2: Sự trỗi dậy của bản chất lương thiện trong Chí Phèo.
* Sự kiện “bước ngoặt” – cuộc gặp gỡ với Thị Nở:
* Sau một cơn say, Chí Phèo tìm đến nhà Thị Nở và được bà cô Thị Nở cho một bát cháo hành.
* Tại sao bát cháo hành lại quan trọng đến vậy? Bát cháo hành của Thị Nở đã đánh thức phần người trong Chí Phèo. Nó gợi lại những ký ức đẹp đẽ, tươi sáng về tuổi thơ, về mẹ. Nam Cao viết: “bát cháo hành nóng hổi, cái mùi thơm của nó đã làm cho Chí Phèo thấy như có cái gì đấy vừa quen vừa lạ lùng”.
* Những biểu hiện của con người lương thiện:
* “tiếng chửi của hắn nghe thật não nề”. Sự chửi bới giờ đây không còn là sự ngang ngược mà là nỗi bi thương, oán giận.
* “hắn muốn làm hòa với mọi người”. Chí Phèo khao khát trở lại làm người lương thiện, khao khát được sống một cuộc đời bình thường. Hắn nhận ra mình đã “làm canh bạc với đời”.
* Cảm xúc của Chí Phèo khi nhìn xuống bụng Thị Nở: “lòng hắn mơ hồ vui”. Đó là niềm vui của tình yêu, niềm hy vọng về một mái ấm.
Luận điểm 3: Bi kịch bị cự tuyệt quyền làm người.
* Sự cự tuyệt của xã hội – Bá Kiến và Thị Nở:
* Khi Chí Phèo muốn hoàn lương, muốn được chấp nhận, ai là người đầu tiên cự tuyệt hắn? Đó chính là Thị Nở. Bà cô Thị Nở thấy Chí Phèo là “con quỷ dữ” nên cấm Thị Nở qua lại.
* Thị Nở, dù có tình cảm với Chí Phèo, nhưng cuối cùng lại bị định kiến xã hội chi phối. Cô ta nhận ra “nó không phải là người”.
* Quan trọng hơn, Bá Kiến, kẻ đã đẩy Chí Phèo vào con đường tội lỗi, giờ đây lại là người cuối cùng cự tuyệt quyền làm người của Chí Phèo, đó là khi Bá Kiến quát “Thằng này là thằng nào? Cắt cổ nó!” khi Chí Phèo đến đòi lương.
* Sự tuyệt vọng và hành động cuối cùng:
* Khi bị cự tuyệt, Chí Phèo cảm thấy “bị kẹt”, “không lối thoát”. Hắn không còn hy vọng gì nữa.
* Hành động cuối cùng của Chí Phèo là cầm dao, tìm đến nhà Bá Kiến để “rạch mặt ăn vạ” và cuối cùng là “hắn giết chết Bá Kiến rồi đâm một nhát vào bụng mình”. Đây là hành động của một con quỷ dữ hay một con người bị dồn vào bước đường cùng?
Luận điểm 4: Giá trị hiện thực và nhân đạo của tác phẩm qua nhân vật Chí Phèo.
* Giá trị hiện thực:
* Nam Cao đã vẽ nên một bức tranh chân thực, đau lòng về xã hội thực dân nửa phong kiến, nơi con người dễ dàng bị tha hóa, biến chất.
* Tác phẩm phê phán những thế lực bóc lột, đàn áp (Bá Kiến) và những định kiến xã hội (quan niệm của bà cô Thị Nở, của chính Thị Nở lúc đầu) đã góp phần hủy hoại con người.
* Giá trị nhân đạo:
* Dù Chí Phèo có làm gì sai trái, Nam Cao vẫn nhìn thấy và khẳng định bản chất lương thiện của con người.
* Tác phẩm thể hiện lòng thương cảm sâu sắc đối với những kiếp đời lầm than, bị xã hội vùi dập.
* Đó là lời khẳng định về quyền được sống, quyền được làm người, dù cho hoàn cảnh có nghiệt ngã đến đâu.
Bước 3: Viết bài hoàn chỉnh
Sau khi đã có dàn ý chi tiết và các dẫn chứng, các em sẽ tiến hành viết bài văn theo từng phần. Chú ý sử dụng ngôn ngữ văn học, thể hiện rõ cảm xúc, suy nghĩ của mình.
Ví dụ mở bài:
Trong bức tranh chân thực về xã hội Việt Nam trước Cách mạng tháng Tám, nhà văn Nam Cao đã khắc họa thành công hình tượng bi kịch của người nông dân qua nhân vật Chí Phèo. Chí Phèo không chỉ là một tên lưu manh, một “con quỷ dữ” của làng Vũ Đại, mà còn là biểu tượng cho bi kịch bị xã hội đẩy vào bước đường cùng, nhưng sâu thẳm vẫn còn thức tỉnh khát vọng hoàn lương và quyền làm người.
Ví dụ kết bài:
Nhân vật Chí Phèo đã để lại trong lòng người đọc những ám ảnh sâu sắc. Bi kịch của Chí Phèo là bi kịch của một con người bị cướp đi nhân hình, nhân tính, nhưng đồng thời cũng là lời tố cáo đanh thép của nhà văn về một xã hội tàn bạo. Qua Chí Phèo, Nam Cao đã khẳng định giá trị nhân văn sâu sắc, khát vọng về một cuộc sống lương thiện và quyền được làm người chính đáng cho con người.
Lưu ý thêm:
* Khi phân tích, các em nên sử dụng các biện pháp tu từ mà Nam Cao đã sử dụng để làm nổi bật hình tượng Chí Phèo. Ví dụ: so sánh, ẩn dụ, điệp âm, điệp thanh…
* Trong quá trình phân tích, nếu có liên hệ đến các khái niệm văn học, các em có thể đưa vào một cách hợp lý. Ví dụ, khi nói về sự tha hóa, có thể liên hệ đến quy luật tâm lý.
* Nếu có bất kỳ công thức toán học nào cần dùng, ví dụ như tỉ lệ phần trăm để nói về mức độ biến chất, thì phải được bọc trong cặp dấu \( và \). Tuy nhiên, trong bài phân tích văn học, việc sử dụng công thức toán học là rất hiếm.
Các em hãy dành thời gian còn lại để hoàn thiện bài viết của mình. Cô tin rằng với sự chuẩn bị kỹ lưỡng, các em sẽ có những bài cảm nhận sâu sắc và đầy tính thuyết phục. Chúc các em làm bài tốt!
Trở về làng Vũ Đại, cái mảnh đất quần ngư tranh thực, cá lớn nuốt cá bé ấy, Chí Phèo không thể hiền lành, nhẫn nhục như trước nữa. Hắn đã nắm được quy luật của sự sinh tồn: những kẻ cùng đinh càng hiền lành càng bị ức hiếp đến không thể ngóc đầu lên được. Phải dữ dằn, lì lợm, tàn ác mới mong tồn tại. Hắn đã mượn men rượu để tạo ra những cái đó. Hắn chìm ngập trong những cơn say triền miên và làm những việc như rạch mặt ăn vạ, đâm chém người cũng trong cơn say. Chí Phèo đã bị bá Kiến – kẻ thù của hắn biến thành con dao trong tay đồ tể.
Với nhân vật Chí Phèo, Nam Cao đã phản ánh chân thực và sinh động bi kịch bị hủy diệt tâm hồn và nhân phẩm của những người nông dân nghèo khổ. Chí Phèo đã sa lầy trong vũng bùn của sự tha hóa: Có lẽ hắn cũng không biết rằng hắn là con quỷ dơ của làng Vũ Đại, để tác quái cho bao nhiêu dân làng. Hắn biết đâu hắn đã phá vỡ bao nhiêu cơ nghiệp, đập nát bao cảnh yên vui, đạp đổ bao nhiêu hạnh phúc, làm chảy máu và nước mắt của bao nhiêu người lương thiện. Tất cả dân làng Vũ Đại quay lưng với hắn, khinh bỉ và ghê tởm hắn. Người ta sợ bộ mặt đầy những vết sẹo ngang dọc gần giống như mặt thú dữ của hắn, sợ con quỷ trong tâm hồn hắn.
Sự tha hóa của Chí Phèo một mặt tố cáo sự tàn bạo của xã hội thực dân phong kiến đã không cho con người được làm người, mặt khác thể hiện giá trị nhân đạo mới mẻ của Nam Cao trong cách nhìn nhận số phận người nông dân trước Cách mạng.
Đi sâu vào bi kịch tinh thần của nông dân, Nam Cao nhận ra vẻ đẹp ẩn chứa trong sâu thẳm tâm hồn họ. Chí Phèo bị bạo lực đen tối hủy diệt nhân phẩm nhưng trong đầu óc hắn vẫn le lói ánh lửa thiên lương và khát khao được làm người. Cái độc đáo của Nam Cao chính là ở chỗ tác giả đã để cho nhân vật Chí Phèo chênh vênh giữa hai bờ Thiện – Ác. Đằng sau bộ mặt dở người dở thú là nỗi đớn đau, vật vã của một kẻ sinh ra là người mà bị cự tuyệt quyền làm người. Trong cơn say, Chí Phèo cất tiếng chửi trời, chửi đời… Tiếng chửi của hắn như một thông điệp phát đi cầu mong có sự đáp lại nhưng cả làng Vũ Đại chẳng ai thèm chửi nhau với hắn. Rút cục, chỉ có ba con chó dữ và một thằng say rượu. Người ta coi hắn chẳng khác gì một con chó dại.
Những lúc tỉnh rượu, nỗi lo sợ xa xôi và sự cô đơn tràn ngập lòng hắn. Hắn thèm được làm hòa với mọi người biết bao! Mối tình bất chợt với Thị Nở có thể nói là món quà nhân ái mà Nam Cao ban tặng cho Chí Phèo. Tình yêu của Thị Nở đã hồi sinh Chí Phèo, đánh thức lương tri và khát vọng làm người của hắn. Lần đầu tiên trong đời, hắn sợ cô đơn và hắn muốn khóc khi nhận bát cháo hành từ tay Thị Nở. Lần đầu tiên sau bao nhiêu năm, những âm thanh quen thuộc của cuộc sống vọng đến tai hắn và ngân vang trong lòng hắn, khiến hắn càng thèm được làm một con người bình thường như bao người khác và khấp khởi hi vọng Thị Nở sẽ mở đường cho hắn.
Nhưng cánh cửa cuộc đời vừa mới hé mở đã bị đóng sập lại trước mặt Chí Phèo. Bà cô Thị Nở – đại diện cho dân làng Vũ Đại – đã dứt khoát không chấp nhận Chí Phèo. Từ hi vọng, Chí Phèo rơi xuống vực thẳm tuyệt vọng. Lần đầu tiên trong đời hắn ý thức sâu sắc về số phận bất hạnh của mình. Hắn lại đem rượu ra uống để mong cơn say làm vơi bớt khổ đau, tủi nhục nhưng khốn nỗi càng uống hắn càng tỉnh. Hắn thực sự muốn làm người nhưng cả làng Vũ Đại tẩy chay hắn, không ai coi hắn là người. Hắn cũng không thể tiếp tục làm quỷ dữ bởi đã ý thức sâu sắc về bi kịch đời mình.
Để giành lại sự sống cho tâm hồn, Chí Phèo buộc phải từ bỏ thể xác. Chí Phèo chết trên ngưỡng cửa trở về cuộc sống của một người lương thiện. Cái chết vật vã, đau đớn và câu hỏi cuối củng của Chí Phèo: Ai cho tao lương thiện? còn làm day dứt và ám ảnh lương tâm người đọc cho đến tận ngày nay.
Đó cũng là câu hỏi lớn của Nam Cao: Làm thế nào để con người được sống đích thực là con người trong cái xã hội tàn bạo ấy?
Với truyện ngắn Chí Phèo, Nam Cao đã đạt tới tầm cao của tư tưởng nhân đạo khi nhìn nhận và đánh giá người nông dân trước Cách mạng. Nhà văn không dừng ở hiện tượng bên ngoài mà đi sâu vào thể hiện bản chất bên trong của con người. Nam Cao cũng đã chứng tỏ bút lực già dặn của mình qua tài nghệ xây dựng hình tượng nhân vật điển hình trong hoàn cảnh điển hình. Ý nghĩa xã hội của hình tượng Chí Phèo rất lớn và sức sống của nó cũng thật lâu dài. Có thể nói tác phẩm và nhân vật đã tôn vinh tên tuổi Nam Cao trong lịch sử văn chương của nước ta.
Với tác phẩm “Chí Phèo” tác giả Nam Cao xứng đáng với tên tuổi nổi bật của mình trong nền văn học nước nhà. Bởi nói tới nỗi khổ của người nông dân thì nhiều nhà văn đã thành công với nhiều tác phẩm nổi tiếng như tác phẩm Tắt Đèn của Ngô Tất Tố.
Chí Phèo là một thanh niên bản tính hiền lành, lương thiện, nhưng chính xã hội phong kiến, tầng lớp bóc lột của xã hội cũ đã chà đạp, xô đẩy cuộc đời Chí Phèo tới chân tường, không lối thoát, đánh mất giá trị con người mình, mất đi tính lương thiện vốn có của người nông dân hiền lành chất phác.
Nhân vật Chí Phèo khổ từ khi mới sinh ra, bởi anh là đứa trẻ mồ côi bị bỏ rơi trong chiếc lò gạch cũ. Rồi may mắn được bác phó cối nhặt về nuôi dưỡng thương yêu như con của mình. Nhưng chỉ được vài năm thì bác phó cối chết đi, Chí Phèo lang thang đi ở đợ cho hết nhà này tới nhà khác kiếm miếng ăn.
Năm mười mấy tuổi Chí Phèo đi làm canh điền cho gia đình giàu có quyền lực nhất làng Vũ Đại chính là nhà Bá Kiến. Chí Phèo được tiếng là hiền lành chăm chỉ như cục đất suốt ngày chỉ biết làm việc mà thôi. Dù không được học hành nhiều nhưng Chí Phèo hiểu thế nào là đúng sai, phải trái. Trong nhà Bá Kiến có bà Ba thường xuyên bắt Chí Phèo lên hầu hạ bóp chân, đấm lưng, bà ba còn trẻ nên có nhiều mong muốn trong vấn đề tình cảm, nhưng lão Bá Kiến thì già rồi nên không thể chiều bà thường xuyên được. Bà ba vợ lão Bá Kiến để mắt tới Chí Phèo, Chí Phèo biết và lão Bá Kiến biết.
Những lúc như vậy, Chí Phèo cảm thấy nhục chứ chẳng vui vẻ gì. Lão Bá Kiến thì sinh ghen tuông vô cớ với Chí Phèo rồi lão âm mưu vu vạ, cho Chí Phèo tội ăn cắp đẩy anh vào tù chừng bảy, tám năm gì đó tưởng đâu Chí Phèo đã chết mất mạng trong tù rồi chẳng ai còn nhớ tới anh nữa.
Truyện ngắn “Chí Phèo” với cốt truyện độc đáo, thể hiện sự nhân văn, nhân đạo của Nam Cao khi đi sâu khai thác nội tâm bên trong con người lao động thể hiện một cây bút lão luyện thiên tài của nền văn học hiện thực. Chí Phèo thật sự là một tác phẩm kinh điển của nền văn học hiện thực nước ta cho chúng ta một cái nhìn mới mẻ độc đáo hơn.