Các em hãy nhìn vào đoạn thơ cô đã chiếu trên bảng:

Mầm non mắt lim dim
Cố nhìn qua kẽ lá
Thấy mây bay hối hả
Thấy lất phất mưa phù
Rào rào trận lá tuôn
Rải vàng đầy mặt đất
Rừng cây trông thưa thớt
Như chỉ cội với cành

Bây giờ, chúng ta sẽ cùng nhau đi trả lời từng câu hỏi một.

Câu hỏi 1: Từ láy trong đoạn thơ trên là?

Các em còn nhớ thế nào là từ láy không nào? Từ láy là những từ được tạo nên bằng cách lặp lại một phần hoặc toàn bộ âm đầu, vần hoặc thanh của tiếng gốc.

Chúng ta cùng nhau đọc thật kỹ từng câu, từng chữ trong đoạn thơ để tìm ra những từ láy nhé.

* Ở câu đầu tiên: “Mầm non mắt lim dim” – Các em có thấy từ nào có âm thanh lặp đi lặp lại, gợi tả không? À, đúng rồi, đó là từ “lim dim”. Từ “lim dim” là từ láy, nó gợi tả đôi mắt khép hờ, có vẻ còn ngái ngủ của mầm non.
* Tiếp theo: “Cố nhìn qua kẽ lá” – Không có từ láy ở đây.
* Câu “Thấy mây bay hối hả”: Từ “hối hả” gợi tả sự bay nhanh, gấp gáp của mây. Đây cũng là một từ láy đấy các em.
* Đến câu: “Thấy lất phất mưa phù”: Các em nghe âm thanh “lất phất” có quen không? Nó gợi tả tiếng mưa rơi nhẹ, từng giọt một. “Lất phất” chính là một từ láy.
* Câu: “Rào rào trận lá tuôn”: Tiếng “rào rào” gợi tả âm thanh của trận mưa lớn, lá rơi nhiều. “Rào rào” là một từ láy.
* Tiếp theo: “Rải vàng đầy mặt đất” – Không có từ láy.
* Câu: “Rừng cây trông thưa thớt”: Các em thấy từ “thưa thớt” có lặp lại âm thanh không? “Thưa thớt” là từ láy, nó diễn tả sự không dày đặc, khoảng cách giữa các cây khá xa.
* Cuối cùng: “Như chỉ cội với cành” – Không có từ láy.

Vậy, những từ láy trong đoạn thơ là: lim dim, hối hả, lất phất, rào rào, thưa thớt.

Câu hỏi 2: Từ ghép trong đoạn thơ trên là?

Bây giờ, chúng ta sẽ tìm những từ ghép nhé. Từ ghép là những từ được tạo nên bằng cách kết hợp hai hoặc nhiều tiếng có nghĩa lại với nhau để tạo thành một từ có nghĩa mới.

Chúng ta lại cùng nhau xem xét từng tiếng, từng từ trong đoạn thơ:

* “Mầm non”: “Mầm” và “non” đều có nghĩa, ghép lại thành “mầm non” chỉ cây còn non, có nghĩa mới. Đây là một từ ghép.
* “mắt lim dim”: “mắt” là từ đơn.
* “kẽ lá”: “kẽ” và “lá” đều có nghĩa, ghép lại thành “kẽ lá” chỉ khoảng trống giữa các lá. Đây là một từ ghép.
* “mây bay”: “mây” và “bay” là hai tiếng độc lập.
* “mưa phù”: “mưa” và “phù” là hai tiếng độc lập.
* “trận lá”: “trận” và “lá” là hai tiếng độc lập.
* “mặt đất”: “mặt” và “đất” ghép lại thành “mặt đất” chỉ bề mặt của đất. Đây là một từ ghép.
* “rừng cây”: “rừng” và “cây” ghép lại thành “rừng cây” chỉ một khu vực có nhiều cây. Đây là một từ ghép.
* “cội với cành”: “cội” và “cành” là hai tiếng độc lập.

Vậy, những từ ghép trong đoạn thơ là: mầm non, kẽ lá, mặt đất, rừng cây.

Câu hỏi 3: Nghệ thuật nào được sử dụng trong đoạn thơ? Nêu tác dụng.

Chúng ta hãy cùng đọc lại đoạn thơ và suy nghĩ xem tác giả đã dùng những biện pháp nghệ thuật nào để làm cho đoạn thơ thêm sinh động và giàu hình ảnh nhé.

Nhìn vào khổ thơ đầu tiên, các em thấy mầm non được miêu tả như thế nào? Tác giả đã gọi mầm non là gì? À, tác giả đã nhân hóa mầm non, coi nó như một bạn nhỏ. “Mầm non mắt lim dim”, “Cố nhìn”. Hành động “lim dim” đôi mắt, “cố nhìn” là những hành động của con người.

Vậy, biện pháp nghệ thuật đầu tiên được sử dụng là nhân hóa.

* Tác dụng của nhân hóa: Khi dùng biện pháp nhân hóa, tác giả đã làm cho mầm non trở nên gần gũi, đáng yêu hơn với chúng ta. Nó không còn là một cái cây vô tri vô giác mà như một sinh linh bé bỏng, đang tò mò khám phá thế giới xung quanh. Qua đó, chúng ta cảm nhận được sự sống động, tươi mới của thiên nhiên, đặc biệt là sự phát triển của mầm non.

Bây giờ, chúng ta cùng xem xét cách tác giả miêu tả cảnh vật.

“Thấy mây bay hối hả”
“Thấy lất phất mưa phù”
“Rào rào trận lá tuôn”
“Rải vàng đầy mặt đất”

Các em có nhận thấy điều gì đặc biệt ở những câu này không? Tác giả đã sử dụng những từ ngữ gợi tả âm thanh rất hay: “lất phất”, “rào rào”. Và những từ ngữ gợi tả hình ảnh: “mây bay hối hả”, “lá tuôn”, “rải vàng”.

Tác giả đã sử dụng biện pháp nghệ thuật tả cảnh rất sinh động, sử dụng nhiều từ ngữ gợi hình, gợi âm thanh.

* Tác dụng của việc tả cảnh: Nhờ những từ ngữ miêu tả chi tiết và giàu sức gợi, đoạn thơ đã vẽ ra một bức tranh thiên nhiên sống động trước mắt người đọc. Chúng ta có thể cảm nhận được sự chuyển động của mây, âm thanh của mưa, sự rơi của lá. Điều này giúp người đọc hình dung rõ nét hơn về khung cảnh thiên nhiên và cảm xúc của mầm non khi chứng kiến những hiện tượng đó.

Ngoài ra, các em có thấy câu cuối cùng không: “Như chỉ cội với cành”. Câu này so sánh cảnh rừng cây “thưa thớt” với hình ảnh “chỉ cội với cành”.

Đây là biện pháp so sánh.

* Tác dụng của so sánh: Biện pháp so sánh giúp làm nổi bật sự vắng vẻ, thưa thớt của rừng cây trong một khoảnh khắc nào đó. Hình ảnh “chỉ cội với cành” càng nhấn mạnh thêm cảm giác trống trải, chỉ còn lại những bộ phận cơ bản của cây, làm tăng thêm ấn tượng về cảnh vật.

Như vậy, trong đoạn thơ này, nhà thơ Võ Quảng đã rất tài tình khi sử dụng các biện pháp nghệ thuật như nhân hóa, tả cảnh (sử dụng từ ngữ gợi hình, gợi âm thanh) và so sánh để vẽ nên một bức tranh thiên nhiên đầy sức sống và cảm xúc.

Các em thấy đó, mỗi từ ngữ, mỗi hình ảnh trong bài thơ đều mang một ý nghĩa riêng và góp phần tạo nên vẻ đẹp của tác phẩm. Chúng ta hãy luôn yêu quý và khám phá những điều thú vị trong môn Ngữ Văn nhé!

Các em có câu hỏi nào về bài tập này không? Nếu không, chúng ta sẽ tạm dừng ở đây. Cô khen cả lớp đã cùng cô hoàn thành bài tập một cách xuất sắc!