Cô rất vui khi được cùng các em giải bài tập về một chủ đề vô cùng thân thương, đó là quê hương. Chúng ta hãy cùng nhau phân tích và cảm nhận những vần thơ thật hay của nhà thơ Nguyễn Đình Huân nhé.

Dưới đây là phần gợi ý giải bài tập chi tiết của cô.

***

Câu 1. Đoạn thơ trên viết theo thể thơ nào? Nêu phương thức biểu đạt chính của đoạn thơ?

Chào các em, để trả lời câu hỏi này, chúng ta sẽ phân tích từng ý một nhé.

* Về thể thơ: Các em hãy cùng cô đếm số tiếng (âm tiết) trong từng dòng thơ nhé.
* Dòng 1: “Quê hương là một tiếng ve” -> có 6 tiếng.
* Dòng 2: “Lời ru của mẹ trưa hè à ơi” -> có 8 tiếng.
* Dòng 3: “Dòng sông con nước đầy vơi” -> có 6 tiếng.
* Dòng 4: “Quê hương là một góc trời tuổi thơ” -> có 8 tiếng.
Cứ một dòng 6 tiếng lại đến một dòng 8 tiếng, tạo thành một cặp. Đây chính là dấu hiệu của thể thơ lục bát, một thể thơ truyền thống của dân tộc ta đó các em.

* Về phương thức biểu đạt chính: Đoạn thơ không kể một câu chuyện (tự sự), cũng không miêu tả quê hương một cách đơn thuần (miêu tả). Thay vào đó, tác giả dùng những hình ảnh gần gũi để bộc lộ tình cảm, cảm xúc, những suy ngẫm sâu sắc của mình về quê hương. Vì vậy, phương thức biểu đạt chính của đoạn thơ là biểu cảm.

Trả lời:
Đoạn thơ trên được viết theo thể thơ lục bát.
Phương thức biểu đạt chính của đoạn thơ là biểu cảm.

Câu 2. Nêu nội dung chính của đoạn thơ?

Để tìm nội dung chính, các em hãy xem tác giả đã viết về điều gì xuyên suốt đoạn thơ. Tác giả định nghĩa “Quê hương là…” bằng rất nhiều hình ảnh cụ thể, thân thương như: “tiếng ve”, “lời ru của mẹ”, “dòng sông”, “góc trời tuổi thơ”, “cánh đồng vàng”, “dáng mẹ yêu”. Tất cả những hình ảnh này đều rất đỗi bình dị, gần gũi, gắn bó với tuổi thơ của mỗi người. Qua đó, tác giả thể hiện tình yêu sâu nặng và nỗi nhớ da diết của mình đối với quê hương.

Trả lời:
Nội dung chính của đoạn thơ là những định nghĩa giản dị, mộc mạc mà sâu sắc của tác giả về quê hương. Qua đó, đoạn thơ thể hiện tình yêu tha thiết, niềm tự hào và sự gắn bó sâu nặng của tác giả với quê hương yêu dấu của mình.

Câu 3. Tìm các cụm danh từ, cụm động từ trong hai dòng thơ sau và cho biết việc dùng cụm từ làm thành phần chính của câu có tác dụng gì?
Quê hương là dáng mẹ yêu
Áo nâu nón lá liêu xiêu đi về

Các em hãy nhớ lại kiến thức về cụm từ mà chúng ta đã học nhé. Cụm danh từ có danh từ làm trung tâm, còn cụm động từ có động từ làm trung tâm.

* Tìm cụm danh từ, cụm động từ:
* Trong câu “Quê hương là dáng mẹ yêu”:
* “dáng mẹ yêu” là một cụm danh từ. Trong đó, “dáng” là danh từ trung tâm, “mẹ yêu” là phần phụ sau bổ sung ý nghĩa cho danh từ trung tâm.
* Trong câu “Áo nâu nón lá liêu xiêu đi về”:
* “áo nâu nón lá” là một cụm danh từ (thực chất là hai danh từ có từ chỉ đặc điểm đi kèm, kết hợp với nhau làm chủ ngữ).
* “liêu xiêu đi về” là một cụm động từ. Trong đó, “đi về” là động từ trung tâm, “liêu xiêu” là phần phụ trước, bổ sung ý nghĩa về trạng thái cho động từ.

* Tác dụng của việc dùng cụm từ:
Nếu chỉ viết “Quê hương là mẹ” hoặc “Mẹ đi về” thì câu thơ sẽ rất đơn điệu và không gợi cảm. Việc dùng các cụm từ như “dáng mẹ yêu”, “liêu xiêu đi về” giúp cho hình ảnh người mẹ và hành động của mẹ được miêu tả cụ thể, chi tiết và sinh động hơn rất nhiều. Nó không chỉ cung cấp thông tin mà còn gợi lên hình ảnh một người mẹ tần tảo, chịu thương chịu khó, đáng yêu, đáng kính.

Trả lời:
* Các cụm từ trong hai dòng thơ:
* Cụm danh từ: dáng mẹ yêu, áo nâu nón lá.
* Cụm động từ: liêu xiêu đi về.
* Tác dụng: Việc dùng cụm từ làm thành phần chính của câu giúp cho sự vật, hình ảnh (dáng mẹ, hành động đi về của mẹ) được miêu tả cụ thể, sinh động, gợi hình và gợi cảm hơn, qua đó bộc lộ rõ hơn tình cảm yêu thương, trân trọng của tác giả.

Câu 4. Chỉ ra và nêu tác dụng của biện pháp tu từ được sử dụng chủ yếu trong đoạn trích trên?

Các em hãy đọc kỹ lại cả đoạn thơ và tìm xem có phép tu từ nào được lặp đi lặp lại không nhé. Chúng ta thấy rất rõ cấu trúc:
“Quê hương là một tiếng ve”
“Quê hương là một góc trời tuổi thơ”
“Quê hương là cánh đồng vàng”
“Quê hương là dáng mẹ yêu”

* Biện pháp tu từ:
1. Biện pháp tu từ so sánh (dạng so sánh A là B): Tác giả so sánh một khái niệm trừu tượng (“Quê hương”) với những sự vật, hình ảnh cụ thể, quen thuộc (“tiếng ve”, “góc trời tuổi thơ”, “cánh đồng vàng”, “dáng mẹ yêu”).
2. Biện pháp tu từ điệp ngữ: Cụm từ “Quê hương là” được lặp lại nhiều lần ở đầu các câu thơ.

* Tác dụng:
* Biện pháp so sánh giúp cụ thể hóa, hữu hình hóa khái niệm trừu tượng về quê hương. Nó làm cho quê hương trở nên gần gũi, thân thương và dễ cảm nhận. Mỗi hình ảnh so sánh lại mở ra một vẻ đẹp riêng của quê hương trong tâm hồn tác giả.
* Biện pháp điệp ngữ “Quê hương là” tạo nên nhịp điệu cho lời thơ, nhấn mạnh, khẳng định tình yêu quê hương và làm cho dòng cảm xúc của tác giả tuôn chảy dạt dào, mãnh liệt.

Trả lời:
* Biện pháp tu từ được sử dụng chủ yếu trong đoạn trích là: so sánh và điệp ngữ.
* Tác dụng:
* Việc so sánh quê hương với những hình ảnh cụ thể, thân thuộc làm cho khái niệm quê hương trở nên gần gũi, dễ hình dung.
* Việc lặp lại cấu trúc “Quê hương là” (điệp ngữ) có tác dụng nhấn mạnh định nghĩa về quê hương theo cảm nhận của tác giả, tạo ra âm hưởng tha thiết, sâu lắng, khẳng định quê hương là tất cả những gì thân thương nhất trong cuộc đời.

Câu 5. Qua đoạn thơ, tác giả muốn gửi đến chúng ta bức thông điệp gì?

Từ những tình cảm tha thiết mà tác giả dành cho quê hương, chúng ta có thể nhận ra một lời nhắn nhủ sâu sắc. Quê hương không phải là một điều gì đó xa xôi, lớn lao. Quê hương chính là những gì bình dị, gần gũi nhất xung quanh ta: là gia đình, là cha mẹ, là những kỷ niệm tuổi thơ, là cảnh vật thân quen… Vì vậy, chúng ta phải biết trân trọng những điều đó.

Trả lời:
Qua đoạn thơ, tác giả muốn gửi đến chúng ta thông điệp: Quê hương là những gì bình dị, gần gũi và thân thương nhất, đã nuôi dưỡng mỗi chúng ta khôn lớn. Vì vậy, mỗi người hãy biết yêu thương, trân trọng và luôn nhớ về cội nguồn, về quê hương của mình.

Câu 6. Từ đoạn thơ trong phần đọc – hiểu, em hãy viết một đoạn văn khoảng 6 đến 8 câu nêu cảm nhận của em về vai trò của quê hương trong cuộc đời mỗi con người.

Với đề bài này, các em cần viết một đoạn văn ngắn, tập trung vào “vai trò của quê hương”. Các em có thể dựa vào những hình ảnh trong bài thơ để làm dẫn chứng cho cảm nhận của mình. Cô có một đoạn văn gợi ý như sau:

Bài làm tham khảo:
Quê hương có một vai trò vô cùng thiêng liêng và quan trọng trong cuộc đời mỗi con người. Đó là nơi ta cất tiếng khóc chào đời, là nơi nuôi dưỡng ta khôn lớn bằng dòng sữa ngọt ngào và lời ru à ơi của mẹ. Quê hương còn là nơi gắn bó với những kỉ niệm tuổi thơ tươi đẹp không thể nào quên bên bạn bè, bên những cánh đồng vàng, dòng sông con nước đầy vơi. Chính những điều bình dị ấy đã bồi đắp cho tâm hồn, hình thành nên nhân cách của chúng ta. Vì thế, quê hương trở thành điểm tựa tinh thần vững chắc, là nơi ta luôn mong được trở về sau những bôn ba, mệt mỏi. Dù đi đâu xa, hình ảnh quê hương vẫn luôn là niềm thương, nỗi nhớ khắc sâu trong trái tim mỗi người. Tình yêu quê hương sẽ là động lực để chúng ta cố gắng học tập, góp phần xây dựng quê hương ngày càng giàu đẹp.

***

Cô hy vọng phần hướng dẫn trên sẽ giúp các em hiểu bài sâu sắc hơn. Nếu có bất kỳ câu hỏi nào, đừng ngần ngại hỏi cô nhé. Chúc các em học tốt