Chúng ta sẽ đi lần lượt từng câu hỏi.

Phần I: Đọc hiểu (4.0 điểm)

Câu 1: Văn bản trên thuộc phong cách ngôn ngữ nào?

Để xác định phong cách ngôn ngữ của văn bản, chúng ta cần xem xét đặc điểm của nó. Đoạn thơ này thuộc về thể loại nào? Đó là thơ trữ tình. Thơ trữ tình thường thể hiện tâm tư, tình cảm, cảm xúc của con người trước cuộc sống, thiên nhiên. Ngôn ngữ trong thơ trữ tình thường mang tính hình tượng, gợi cảm, giàu sức biểu cảm và có tính thẩm mỹ cao.

Các em hãy nhìn vào các từ ngữ, hình ảnh trong đoạn thơ: “mây cao đùn núi bạc”, “chim nghiêng cánh nhỏ”, “bóng chiều sa”, “lòng quê dợn dợn”, “vời con nước”, “không khói hoàng hôn”. Những từ ngữ này không chỉ miêu tả cảnh vật mà còn gợi lên tâm trạng, cảm xúc của nhà thơ.

Vì vậy, văn bản trên thuộc phong cách ngôn ngữ nghệ thuật.

Câu 2: Xác định các từ láy được dùng trong văn bản trên và hiệu quả sử dụng của chúng.

Trong đoạn thơ này, chúng ta có thể nhận thấy các từ láy sau:

* “lớp lớp”: Đây là từ láy toàn bộ, tạo ra hình ảnh về sự dày đặc, nối tiếp nhau của những đám mây. Từ láy này gợi lên một không gian bao la, rộng lớn, bầu trời cao vời vợi.
* “dợn dợn”: Đây là từ láy tượng thanh, tượng hình. Nó gợi tả sự rung động, xao động, không yên của lòng người. Tác dụng của từ láy này là làm cho nỗi nhớ quê hương trở nên chân thực, mãnh liệt hơn, như một con sóng đang dâng trào trong lòng nhà thơ.

Hiệu quả sử dụng của các từ láy này là:
– Làm cho hình ảnh, âm thanh trở nên sinh động, cụ thể và gợi cảm hơn.
– Góp phần diễn tả sâu sắc tâm trạng, cảm xúc của nhân vật trữ tình.

Câu 3: Chỉ ra sự sáng tạo của Huy Cận trong cách diễn đạt: Không khói hoàng hôn cũng nhớ nhà.

Câu thơ “Không khói hoàng hôn cũng nhớ nhà” là một nét độc đáo, sáng tạo trong nghệ thuật miêu tả và biểu đạt của Huy Cận.

Thông thường, người ta chỉ nhớ nhà, nhớ quê hương khi có những tác nhân gợi nhớ rõ ràng như khói bếp, cảnh vật quen thuộc, âm thanh thân thương. Tuy nhiên, ở đây, Huy Cận lại viết “không khói hoàng hôn”. “Hoàng hôn” là một cảnh vật thiên nhiên mang nét buồn, vắng lặng, gợi sự chia ly, xa cách. Và ngay cả trong một khung cảnh bình thường, không có bất kỳ dấu hiệu cụ thể nào như “khói” để gợi lên nỗi nhớ, thì nhà thơ vẫn “nhớ nhà”.

Sự sáng tạo nằm ở chỗ:
– Đảo ngược logic thông thường: Nỗi nhớ quê hương không cần đến những biểu tượng cụ thể, quen thuộc mà nó thường trực, tự thân nó tồn tại. Dù là cảnh vật gì, dù là thời khắc nào, chỉ cần là hoàng hôn, một khoảnh khắc dễ gợi niềm hoài niệm, thì nỗi nhớ quê hương đã trào dâng.
– Nhấn mạnh nỗi nhớ da diết: Cách diễn đạt này cho thấy nỗi nhớ quê của nhà thơ không còn là sự gợi nhớ theo quy luật thông thường mà nó đã trở thành một nỗi ám ảnh thường trực, một nỗi nhớ sâu sắc, mãnh liệt đến mức phi lý. Dù cảnh vật có vô tình, có không liên quan gì đến quê hương, thì tâm hồn vẫn hướng về quê nhà.

Câu 4: Viết một đoạn văn ngắn (7 – 10 dòng), nêu cảm nhận của anh/chị về vẻ đẹp của bức tranh thiên nhiên được thể hiện trong văn bản.

Thiên nhiên trong đoạn trích “Tràng giang” hiện lên mang một vẻ đẹp vừa hùng vĩ, khoáng đạt, vừa mang nét buồn man mác, gợi nhiều suy tư.

Mây cao đùn thành “núi bạc” gợi lên sự bao la, kỳ vĩ của không gian. Cảnh chim “nghiêng cánh nhỏ” trong buổi chiều tà, “bóng chiều sa” mang một nét trầm mặc, tĩnh lặng, gợi cảm giác về sự trôi đi của thời gian và sự nhỏ bé của kiếp người trước vũ trụ.

Tuy nhiên, vẻ đẹp ấy không chỉ dừng lại ở sự hùng vĩ mà còn thấm đẫm nỗi buồn. Nước sông “dợn dợn” không chỉ là hình ảnh thực mà còn là sự đồng vọng với nỗi lòng “dợn dợn” của con người. Hoàng hôn không khói lại càng tô đậm thêm nét tịch liêu, trống vắng. Qua bức tranh thiên nhiên ấy, ta cảm nhận được một nỗi buồn cô đơn, nỗi nhớ quê hương da diết, một tâm trạng xao động, đầy khắc khoải của thi nhân. Vẻ đẹp thiên nhiên hòa quyện với tâm trạng con người, tạo nên một bức tranh đầy chất thơ và cảm xúc.

Các em đã nắm rõ các yêu cầu và cách làm bài chưa nào? Chúng ta sẽ tiếp tục với các bài tập khác sau giờ học hôm nay nhé.