BÀI THƠ BÀ TÔI (Kao Sơn) Bà hành khất đến ngõ tôi Bà tôi cung cúc ra mời vào tr…

Chào các em học sinh yêu quý! Hôm nay, cô và các em sẽ cùng nhau tìm hiểu và phân tích bài thơ “Bà tôi” của tác giả Kao Sơn, một bài thơ tuy ngắn gọn nhưng chứa đựng nhiều cảm xúc sâu sắc về tình người và lòng nhân ái. Chúng ta sẽ cùng nhau giải đáp các câu hỏi trong phần Đọc hiểu văn bản nhé.

Câu 1. Bài thơ Bà tôi là bài thơ trữ tình nhưng lại có yếu tố tự sự , hãy chỉ ra yếu tố tự sự đó .

Để trả lời câu hỏi này, trước hết, chúng ta cần hiểu rõ thế nào là yếu tố tự sự trong văn bản trữ tình. Trữ tình là thể hiện cảm xúc, suy nghĩ; còn tự sự là kể lại một câu chuyện, một chuỗi sự việc có nhân vật, có diễn biến.

Bước 1: Giải thích khái niệm tự sự.

Yếu tố tự sự là những chi tiết, hình ảnh kể lại một sự việc, một câu chuyện có mở đầu, diễn biến và kết thúc, có các nhân vật tham gia vào câu chuyện đó.

Bước 2: Tìm các chi tiết kể chuyện trong bài thơ.

Mặc dù là bài thơ trữ tình giàu cảm xúc, nhưng “Bà tôi” vẫn có những chi tiết kể lại một câu chuyện nhỏ, đó là câu chuyện về cuộc gặp gỡ giữa “bà tôi” và “bà hành khất”.

Bước 3: Chỉ ra các yếu tố tự sự cụ thể.

Các yếu tố tự sự trong bài thơ bao gồm:

• Sự việc mở đầu: “Bà hành khất đến ngõ tôi”. Đây là sự xuất hiện của nhân vật và tình huống.
• Hành động của các nhân vật và diễn biến câu chuyện:
  • “Bà tôi cung cúc ra mời vào trong”: Hành động đón khách của người bà.
  • “Lưng còng đỡ lấy lưng còng”: Mô tả sự gặp gỡ, nâng đỡ đầy tình người giữa hai bà lão.
  • “Thầm hai tiếng gậy tụng trong nắng chiều”: Chi tiết gợi tả cuộc trò chuyện thầm lặng, đơn sơ của hai bà.
  • “Gạo còn hai ống chia đều thảo thơm”: Hành động chia sẻ thức ăn của người bà.
  • “Nhường khách ngồi chiếc chổi rơm / Bà ngồi dưới đất”: Hành động nhường nhịn, tôn trọng khách của người bà.

Tất cả những chi tiết trên đã tạo nên một câu chuyện nhỏ, kể lại một cách chân thực và cảm động về lòng nhân ái của người bà, khiến bài thơ có thêm chiều sâu và sức lay động.

Câu 2. Hình tượng người bà trong bài thơ được khắc họa qua những từ ngữ, hình ảnh nào?

Để khắc họa hình tượng nhân vật, nhà thơ thường sử dụng các từ ngữ miêu tả ngoại hình, hành động, lời nói hoặc nội tâm của nhân vật.

Bước 1: Xác định nhân vật cần phân tích.

Câu hỏi yêu cầu tìm hình ảnh về “người bà” (tức là “bà tôi” trong bài thơ).

Bước 2: Đọc kỹ bài thơ, tìm các từ ngữ, hình ảnh trực tiếp hoặc gián tiếp miêu tả “bà tôi” hoặc hành động của bà.

Chúng ta sẽ đi từng câu thơ để tìm ra những chi tiết này.

Bước 3: Liệt kê và phân tích ý nghĩa của từng từ ngữ, hình ảnh.

Hình tượng người bà trong bài thơ được khắc họa qua các từ ngữ, hình ảnh sau:

• “Bà tôi cung cúc ra mời vào trong”:
  • “Cung cúc”: Gợi tả dáng vẻ già yếu, lưng còng, bước đi khó khăn của người bà. Đồng thời, nó cũng cho thấy sự nhanh nhẹn, vội vã, tận tình của bà khi đón khách.
  • “Mời vào trong”: Thể hiện sự hiếu khách, lòng nhân ái của bà đối với người hành khất.
• “Lưng còng đỡ lấy lưng còng”:
  • “Lưng còng”: Đặc tả ngoại hình già nua, trải qua nhiều vất vả của bà.
  • “Đỡ lấy lưng còng”: Cho thấy sự đồng cảm sâu sắc, tình người ấm áp, sẵn sàng sẻ chia, nâng đỡ những người có cùng hoàn cảnh.
• “Thầm hai tiếng gậy tụng trong nắng chiều”:
  • “Gậy tụng”: Gợi hình ảnh người bà cũng già yếu, phải chống gậy như bà hành khất. Từ “tụng” gợi sự trò chuyện nhỏ nhẹ, tâm sự đồng điệu.
• “Gạo còn hai ống chia đều thảo thơm”:
  • “Nhà nghèo chẳng có bao nhiêu / Gạo còn hai ống”: Cho thấy hoàn cảnh khó khăn, thiếu thốn của bà.
  • “Chia đều thảo thơm”: Đây là chi tiết đắt giá nhất, khắc họa rõ nét tấm lòng nhân hậu, bao dung, sẵn sàng sẻ chia miếng cơm manh áo dù mình cũng không dư dả. “Thảo thơm” không chỉ là mùi vị gạo mà còn là tấm lòng thơm thảo của bà.
• “Nhường khách ngồi chiếc chổi rơm / Bà ngồi dưới đất”:
  • “Chiếc chổi rơm”: Vật dụng đơn sơ, là thứ duy nhất có thể làm chỗ ngồi trong căn nhà nghèo khó.
  • “Nhường khách ngồi”, “Bà ngồi dưới đất”: Thể hiện sự khiêm nhường, tôn trọng khách, đặt khách lên trên mình, dù mình cũng đã già yếu. Đây là hành động đầy nghĩa tình và đức hy sinh.
• “Mắt buồn ngó xa”:
  • “Mắt buồn”: Gợi lên sự suy tư, trăn trở, có thể là nỗi buồn cho số phận con người, nỗi buồn của tuổi già, hoặc sự đồng cảm sâu sắc với bà hành khất.
  • “Ngó xa”: Gợi sự chiêm nghiệm, nỗi niềm thầm kín trong tâm hồn bà.

Qua những từ ngữ và hình ảnh trên, người bà hiện lên là một người phụ nữ già yếu, nghèo khó nhưng giàu lòng nhân ái, bao dung, hiếu khách, sẵn sàng sẻ chia và đồng cảm sâu sắc với những người có hoàn cảnh bất hạnh.

Câu 3. Hình ảnh , chi tiết, câu thơ nào làm em cảm động ? Vì sao?

Câu hỏi này yêu cầu nêu cảm xúc cá nhân, nhưng chúng ta sẽ chọn một chi tiết tiêu biểu, có sức lay động mạnh mẽ với nhiều người.

Bước 1: Chọn hình ảnh/chi tiết/câu thơ gây ấn tượng và cảm động nhất.

Trong bài thơ này, có nhiều chi tiết rất cảm động, nhưng có lẽ chi tiết làm em xúc động nhất là câu thơ:

“Lưng còng đỡ lấy lưng còng”

Và cả đoạn thơ:

“Nhà nghèo chẳng có bao nhiêu
Gạo còn hai ống chia đều thảo thơm
Nhường khách ngồi chiếc chổi rơm
Bà ngồi dưới đất mắt buồn ngó xa..”

Bước 2: Giải thích lý do vì sao chi tiết đó lại làm em cảm động.

Chi tiết “Lưng còng đỡ lấy lưng còng” và đoạn thơ trên làm em cảm động sâu sắc vì:

• Sự đồng cảm và sẻ chia vượt lên hoàn cảnh: “Lưng còng đỡ lấy lưng còng” là một hình ảnh ẩn dụ tuyệt đẹp. Nó không chỉ miêu tả hai bà lão đều đã già yếu, mà còn thể hiện sự đồng điệu, cảm thông sâu sắc giữa hai con người cùng chung cảnh ngộ. Trong cái khoảnh khắc hai tấm lưng còng tựa vào nhau, người đọc cảm nhận được sự ấm áp của tình người, sự nâng đỡ và sẻ chia chân thành nhất.
• Lòng nhân ái vô bờ bến trong cảnh nghèo khó: Đoạn thơ kể về việc “Bà tôi” không chỉ chia sẻ “hai ống gạo” quý giá (số lương thực ít ỏi còn lại trong nhà) một cách “thảo thơm”, mà còn “nhường khách ngồi chiếc chổi rơm” (vật dụng tạm bợ nhất có thể dùng để ngồi) và bản thân thì “ngồi dưới đất”. Điều này cho thấy bà tôi là một người phụ nữ cực kỳ nghèo khó nhưng lại vô cùng nhân hậu, không chỉ hào phóng về vật chất (dù ít ỏi) mà còn rất mực khiêm nhường, tôn trọng khách, sẵn sàng chịu thiệt thòi về mình. Tấm lòng “thảo thơm” của bà tôi trở nên lấp lánh và đáng trân trọng hơn bao giờ hết khi được đặt trong hoàn cảnh “nhà nghèo chẳng có bao nhiêu”. Sự hy sinh thầm lặng, tình người cao cả ấy thật đáng để chúng ta suy ngẫm và học hỏi.

Những hình ảnh này đã chạm đến trái tim em, khiến em nhận ra rằng lòng tốt không nằm ở sự giàu sang, mà nằm ở sự sẵn lòng sẻ chia, đồng cảm với những người kém may mắn hơn mình, dù bản thân cũng chẳng dư dả gì.

Câu 4. Qua bài thơ, em cảm nhận được cảm xúc, tình cảm của nhà thơ như thế nào?

Để nhận biết cảm xúc của nhà thơ, chúng ta cần xem xét cách nhà thơ chọn lọc hình ảnh, từ ngữ và giọng điệu của bài thơ.

Bước 1: Phân tích giọng điệu, từ ngữ, hình ảnh mà nhà thơ sử dụng.

Bài thơ sử dụng những hình ảnh giản dị, gần gũi, ngôn ngữ mộc mạc nhưng giàu sức gợi cảm. Giọng điệu của bài thơ nhẹ nhàng, trầm lắng, phảng phất chút hoài niệm và suy tư.

Bước 2: Suy luận về cảm xúc, tình cảm của nhà thơ.

Qua bài thơ “Bà tôi”, em cảm nhận được tình cảm sâu sắc của nhà thơ dành cho người bà và những giá trị nhân văn mà bà đại diện:

• Tình yêu thương, kính trọng sâu sắc: Nhà thơ đã khắc họa hình ảnh người bà bằng tất cả sự trân trọng và yêu thương. Từng chi tiết nhỏ về sự già yếu, sự sẻ chia, lòng nhân ái của bà đều được miêu tả tỉ mỉ, đầy trìu mến. Điều này cho thấy người bà có một vị trí đặc biệt trong lòng tác giả.
• Sự ngưỡng mộ, tự hào: Tác giả ngưỡng mộ tấm lòng nhân hậu, sự vị tha, đức hy sinh của người bà. Dù nghèo khó, bà vẫn giữ được sự ấm áp, cao đẹp trong tâm hồn. Nhà thơ có lẽ rất tự hào về người bà của mình.
• Sự đồng cảm với số phận những người nghèo khổ, già yếu: Qua việc miêu tả sự đồng cảm giữa “hai lưng còng”, tác giả cũng thể hiện sự thấu hiểu, xót xa cho những mảnh đời bất hạnh, già yếu trong xã hội.
• Nỗi niềm hoài niệm, trân trọng những giá trị truyền thống: Bối cảnh “nắng chiều”, “lá tre rụng”, “hương nụ vối” gợi lên không gian làng quê Việt Nam xưa, yên bình nhưng chất chứa tình người. Điều này cho thấy nhà thơ trân trọng những giá trị văn hóa, đạo đức truyền thống tốt đẹp của dân tộc, đặc biệt là tình làng nghĩa xóm, lòng nhân ái.

Tóm lại, bài thơ là lời ca ngợi, là tình cảm trân quý của nhà thơ dành cho người bà, một biểu tượng của lòng nhân ái và tình người cao cả, giản dị trong cuộc sống.