Hôm nay, cô trò mình sẽ cùng nhau tìm hiểu và phân tích các biện pháp tu từ được sử dụng trong hai bài thơ rất hay mà chúng ta đã học: “Những cánh buồm” và “Chị sẽ gọi em bằng tên”. Các biện pháp tu từ này giống như những “gia vị” đặc biệt mà nhà thơ thêm vào, giúp cho bài thơ trở nên sinh động, giàu hình ảnh và ý nghĩa hơn rất nhiều.

Chúng ta sẽ đi phân tích riêng từng bài nhé!

Phần 1: Bài thơ “NHỮNG CÁNH BUỒM” (Tác giả: Hoàng Trung Thông)

Trong bài thơ này, tác giả đã sử dụng rất khéo léo các biện pháp tu từ. Các em hãy cùng cô phân tích từng bước nhé.

Bước 1: Tìm câu thơ có sử dụng biện pháp tu từ.
Các em hãy đọc lại bài thơ và tìm những câu thơ có hình ảnh so sánh hoặc sự vật được miêu tả sống động như con người. Cô gợi ý nhé:

– Câu thơ: “Cánh buồm giương to như mảnh hồn làng”

– Câu thơ: “Rướn thân trắng bao la thâu góp gió…”

– Câu thơ: “Cha mượn cho con buồm trắng nhé / Để con đi…”

Bước 2: Gọi tên và phân tích tác dụng của từng biện pháp tu từ.

1. Biện pháp tu từ SO SÁNH:

– Câu thơ: “Cánh buồm giương to như mảnh hồn làng”

– Phân tích:

+ Ở đây, tác giả đã so sánh sự vật A (“Cánh buồm”) với sự vật B (“mảnh hồn làng”) thông qua từ so sánh là “như”.

+ Tác dụng: Các em thấy không, cánh buồm vốn là một sự vật cụ thể, hữu hình mà chúng ta có thể nhìn thấy. Còn “hồn làng” lại là một khái niệm trừu tượng, vô hình, nói về tinh thần, sức sống, những gì thân thuộc và thiêng liêng nhất của quê hương. Phép so sánh này đã nâng tầm hình ảnh cánh buồm, làm cho nó không còn là một vật vô tri vô giác nữa. Cánh buồm giờ đây trở thành biểu tượng, mang trong mình linh hồn, sức sống, niềm hy vọng của cả một làng chài, của những người dân quê hương. Nó khiến hình ảnh cánh buồm trở nên lớn lao, thiêng liêng và có ý nghĩa sâu sắc hơn rất nhiều.

2. Biện pháp tu từ NHÂN HÓA:

– Câu thơ: “Rướn thân trắng bao la thâu góp gió…”

– Phân tích:

+ Tác giả đã dùng từ “rướn” – một từ ngữ vốn chỉ hành động của con người – để miêu tả cánh buồm. Cánh buồm không thể tự mình “rướn” lên được.

+ Tác dụng: Bằng cách này, cánh buồm như có sự sống, có sức mạnh và ý chí của riêng mình. Nó không còn thụ động chờ gió thổi mà chủ động “rướn” mình lên để đón gió, để đi xa. Hình ảnh nhân hóa này thể hiện một sức sống mãnh liệt, một khát khao vươn ra biển lớn, chinh phục những thử thách.

3. Biện pháp tu từ ẨN DỤ:

– Câu thơ: “Cha mượn cho con buồm trắng nhé / Để con đi…”

– Phân tích:

+ Ở đây, hình ảnh “buồm trắng” không chỉ đơn thuần là cánh buồm nữa. Người cha không thể “mượn” một cánh buồm vật chất cho tương lai của con được. Hình ảnh “buồm trắng” ở đây là một hình ảnh ẩn dụ.

+ Tác dụng: “Buồm trắng” ẩn dụ cho những ước mơ, hoài bão, khát vọng bay cao, bay xa của người con. Lời của người cha “mượn cho con buồm trắng” chính là lời hứa hẹn, lời động viên, thể hiện sự sẵn sàng chắp cánh cho ước mơ của con thành hiện thực. Đây là một cách nói rất giàu hình ảnh và chan chứa tình yêu thương của người cha.

————————————————–

Phần 2: Bài thơ “CHỊ SẼ GỌI EM BẰNG TÊN” (Tác giả: Liz Lockhead)

Với bài thơ này, biện pháp tu từ được sử dụng không phải để tạo ra những hình ảnh bay bổng, mà để nhấn mạnh một thông điệp sâu sắc về tình cảm và sự tôn trọng.

Bước 1: Tìm các biện pháp tu từ nổi bật.
Các em hãy đọc kĩ bài thơ và chú ý đến những từ ngữ được lặp đi lặp lại hoặc được kể ra hàng loạt nhé.

– Cụm từ được lặp lại: “Chị sẽ gọi em bằng tên”

– Một loạt các tên gọi khác: “nó”, “con bé kia”, “trứng rán cần mỡ”, “đồ dở hơi”…

Bước 2: Gọi tên và phân tích tác dụng.

1. Biện pháp tu từ ĐIỆP NGỮ (LẶP LẠI):

– Câu thơ: Cụm từ “Chị sẽ gọi em bằng tên” được lặp lại nhiều lần trong bài thơ.

– Phân tích và tác dụng:

+ Việc lặp đi lặp lại cụm từ này có tác dụng nhấn mạnh. Nó không chỉ là một câu nói bình thường mà đã trở thành một lời hứa, một lời khẳng định chắc chắn.

+ Tác dụng của điệp ngữ ở đây là để:

– Nhấn mạnh tình yêu thương, sự trân trọng mà người chị dành cho em.

– Khẳng định ý nghĩa thiêng liêng của việc gọi tên một người, đó là cách công nhận sự tồn tại, sự riêng biệt và độc nhất của người đó.

– Tạo ra nhịp điệu cho bài thơ, khiến lời hứa của người chị trở nên tha thiết và khắc sâu vào tâm trí người đọc.

2. Biện pháp tu từ LIỆT KÊ:

– Câu thơ: “em không phải là “nó” / hay “con bé kia” / em không phải là “trứng rán cần mỡ” / hay “đồ dở hơi”…”

– Phân tích và tác dụng:

+ Tác giả đã liệt kê một loạt những cách gọi tên mang tính coi thường, suồng sã hoặc thậm chí là xúc phạm (“nó”, “con bé kia”, “đồ dở hơi”…).

+ Tác dụng của phép liệt kê này là:

– Cho thấy có rất nhiều cách gọi sai, thiếu tôn trọng có thể làm tổn thương một người.

– Khi đặt những cách gọi này bên cạnh lời hứa “Chị sẽ gọi em bằng tên”, tác giả đã tạo ra một sự tương phản, đối lập mạnh mẽ. Sự đối lập này làm nổi bật lên giá trị của cái tên riêng và hành động gọi tên đầy trân trọng của người chị. Nó cho thấy việc gọi đúng tên một người quan trọng và ý nghĩa đến nhường nào.

Tổng kết:
Các em thân mến, qua việc phân tích hai bài thơ, chúng ta thấy rằng các biện pháp tu từ như so sánh, nhân hóa, ẩn dụ, điệp ngữ, liệt kê… chính là những công cụ tuyệt vời giúp các nhà thơ thể hiện tư tưởng, tình cảm của mình một cách độc đáo và ấn tượng. Cô hy vọng sau bài học này, các em sẽ biết cách nhận diện và cảm nhận được cái hay, cái đẹp của các biện pháp tu từ khi đọc một tác phẩm văn học nhé. Chúc các em học tốt