Các câu này là phương châm j a.Nói dài nói dai nói dại b.Nói tràng giang đại hả…

Chào các em học sinh yêu quý!

Thầy rất vui khi được cùng các em ôn tập và làm rõ kiến thức về các phương châm hội thoại, một nội dung rất thú vị và quan trọng trong chương trình Ngữ văn lớp 9 của chúng ta.

Trước khi đi vào giải từng câu cụ thể, chúng ta hãy cùng nhau nhắc lại một chút về các phương châm hội thoại nhé. Trong giao tiếp, để lời nói đạt hiệu quả cao, người nói và người nghe cần tuân thủ các quy tắc nhất định, đó chính là các phương châm hội thoại. Sách giáo khoa Ngữ văn 9 (Tập 2) đã giới thiệu cho chúng ta 5 phương châm cơ bản:

• Phương châm về lượng: Khi giao tiếp, cần nói đúng và đủ lượng thông tin cần thiết. Không nói ít hơn hoặc nhiều hơn những gì được yêu cầu.
• Phương châm về chất: Khi giao tiếp, đừng nói những điều mà mình không tin là đúng hoặc không có bằng chứng xác thực.
• Phương châm quan hệ: Khi giao tiếp, cần nói đúng vào đề tài, không lạc đề.
• Phương châm cách thức: Khi giao tiếp, cần nói một cách rõ ràng, ngắn gọn, tránh mơ hồ, dài dòng.
• Phương châm lịch sự: Khi giao tiếp, cần tôn trọng người khác, giữ thái độ nhã nhặn, tế nhị.

Bây giờ, chúng ta hãy cùng phân tích từng câu thành ngữ/tục ngữ mà đề bài đưa ra để xem chúng liên quan đến những phương châm hội thoại nào nhé!

***

Phân tích và giải thích chi tiết:

a. Nói dài nói dai nói dại

Lời giải:

Câu thành ngữ này khuyên chúng ta nên nói ngắn gọn, đi thẳng vào vấn đề. Ý nghĩa là nếu một người nói quá nhiều, nói quá lâu, vượt quá mức cần thiết (nói dài nói dai), thì rất dễ dẫn đến những lời nói không hay, không đúng đắn, thậm chí là ngớ ngẩn (nói dại).

Khi một người nói dài dòng, lan man, cung cấp quá nhiều thông tin không cần thiết hoặc lặp đi lặp lại, họ đã vi phạm:

• Phương châm về lượng: Vì đã cung cấp lượng thông tin nhiều hơn mức cần thiết cho cuộc giao tiếp.
• Phương châm cách thức: Vì đã không nói một cách ngắn gọn, rõ ràng, mà lại nói dài dòng, rườm rà.

Lý do áp dụng phương pháp: Để xác định phương châm, chúng ta cần phân tích nghĩa đen và nghĩa bóng của câu thành ngữ. “Nói dài nói dai” ám chỉ việc vượt quá giới hạn về “số lượng” lời nói và “cách thức” trình bày (không ngắn gọn). Từ đó, ta đối chiếu với định nghĩa của các phương châm đã học.

b. Nói tràng giang đại hải

Lời giải:

Cụm từ này dùng để chỉ cách nói dài dòng, liên miên, không có điểm dừng, giống như dòng sông lớn mênh mông, biển cả bao la. Người nói “tràng giang đại hải” thường không đi vào trọng tâm, mà lan man, kể lể nhiều điều không cần thiết.

Hành động “nói tràng giang đại hải” đã vi phạm:

• Phương châm về lượng: Bởi người nói đã cung cấp một lượng thông tin quá lớn, vượt quá yêu cầu giao tiếp, gây mệt mỏi cho người nghe.
• Phương châm cách thức: Vì người nói đã không trình bày thông tin một cách ngắn gọn, rõ ràng, mà lại dài dòng, rườm rà.

Lý do áp dụng phương pháp: Tương tự như câu (a), việc “tràng giang đại hải” nhấn mạnh vào sự *quá nhiều* về lời nói và sự *thiếu cô đọng* trong cách trình bày, từ đó dẫn đến việc vi phạm phương châm về lượng và cách thức.

c. Nói cạnh nói khoé

Lời giải:

Cụm từ này diễn tả cách nói bóng gió, ám chỉ, không đi thẳng vào vấn đề chính hoặc không trực tiếp bày tỏ ý kiến, thường là để châm chọc, phê phán một cách tế nhị (hoặc đôi khi là thiếu lịch sự). Người “nói cạnh nói khoé” không muốn hoặc không dám nói thẳng điều mình muốn nói.

Cách nói này đã vi phạm chủ yếu:

• Phương châm cách thức: Bởi người nói đã không nói một cách rõ ràng, trực tiếp, mà lại nói úp mở, mơ hồ, khiến người nghe phải suy luận.

Lý do áp dụng phương pháp: “Nói cạnh nói khoé” tập trung vào *cách thức* truyền đạt thông tin (gián tiếp, không rõ ràng). Do đó, nó liên quan trực tiếp đến phương châm cách thức, vốn yêu cầu sự rõ ràng, mạch lạc.

d. Kể lể con cà con kê

Lời giải:

Câu này mô tả việc kể chuyện dài dòng, lan man, chi tiết từ những điều nhỏ nhặt, vụn vặt, không quan trọng đến những điều to lớn, quan trọng, mà không có sự chọn lọc hay tập trung vào vấn đề chính. Nó tạo cảm giác rườm rà, thiếu trọng tâm.

Hành động “kể lể con cà con kê” đã vi phạm:

• Phương châm về lượng: Vì người nói đã cung cấp quá nhiều thông tin chi tiết, rườm rà, vượt quá mức cần thiết.
• Phương châm quan hệ: Vì người nói đã đưa ra những thông tin không thực sự liên quan đến trọng tâm câu chuyện hoặc chủ đề chính, làm lạc đề.

Lý do áp dụng phương pháp: “Kể lể con cà con kê” có nghĩa là đưa ra *quá nhiều* chi tiết (*lượng*) và những chi tiết đó lại *không liên quan* hoặc không cần thiết (*quan hệ*). Việc phân tích nghĩa của cụm từ giúp ta đối chiếu với các yêu cầu của hai phương châm này.

***

Hy vọng qua phần giải thích chi tiết này, các em đã nắm vững hơn về các phương châm hội thoại và cách vận dụng chúng để phân tích các tình huống giao tiếp trong thực tế. Việc hiểu và tuân thủ các phương châm này sẽ giúp chúng ta giao tiếp hiệu quả hơn rất nhiều đấy!