Cảm nhận của em về đoạn trích truyện chiếc lược ngà của nguyễn quang sáng
Cảm nhận của em về đoạn trích truyện chiếc lược ngà của nguyễn quang sáng
Để cảm nhận trọn vẹn đoạn trích này, chúng ta sẽ đi qua từng bước, giống như cách chúng ta xây dựng một bài văn nghị luận văn học hoàn chỉnh.
Bước 1: Đọc kỹ đoạn trích và xác định nội dung chính
Trước hết, các em hãy mở sách giáo khoa Ngữ Văn lớp 9, tập 2, trang 55, và đọc lại thật kỹ đoạn trích miêu tả cuộc gặp gỡ và chia ly của ông Sáu với con gái bé bỏng – bé Thu.
Khi đọc, các em hãy chú ý đến:
* Tình huống diễn ra: Ông Sáu về thăm nhà sau 8 năm xa cách, đúng lúc chiến tranh đang diễn ra ác liệt.
* Thái độ và hành động của ông Sáu: Vừa mong chờ, vừa hồi hộp, xen lẫn với sự đau đớn, dằn vặt khi thấy con gái không nhận ra mình.
* Thái độ và hành động của bé Thu: Ban đầu là sự ngơ ngác, sợ hãi, không dám nhận cha, sau đó là sự nhận ra và tình yêu thương mãnh liệt bộc lộ.
* Những chi tiết nổi bật: Tiếng gọi “Ba”, cái ôm ghì chặt, giọt nước mắt của ông Sáu, lời dặn dò và hành động làm chiếc lược.
Sau khi đọc, chúng ta sẽ thấy nội dung chính của đoạn trích xoay quanh:
* Sự éo le, trớ trêu của hoàn cảnh chiến tranh đã tạo ra những rào cản tâm lý sâu sắc trong tình cha con.
* Tình yêu thương vô bờ bến của người cha dành cho con, được thể hiện qua hành động và lời nói.
* Sự hồn nhiên, ngây thơ nhưng cũng rất mạnh mẽ và tình cảm của bé Thu khi nhận ra cha.
Bước 2: Phân tích các yếu tố nghệ thuật đặc sắc
Đoạn trích “Chiếc lược ngà” hấp dẫn chúng ta không chỉ bởi nội dung mà còn bởi những biện pháp nghệ thuật mà tác giả Nguyễn Quang Sáng đã sử dụng rất tài tình.
* Nghệ thuật miêu tả tâm lý nhân vật: Đây là điểm sáng nhất của đoạn trích. Tác giả đã đi sâu vào khắc họa nội tâm giằng xé, phức tạp của ông Sáu. Từ nỗi mong chờ cháy bỏng, đến sự hụt hẫng, đau đớn khi con không nhận ra, rồi đến niềm hạnh phúc vỡ òa khi được con gọi tiếng “Ba”. Từng cử chỉ, ánh mắt, lời nói đều bộc lộ rõ trạng thái tâm lý của ông.
* Ví dụ: “Ông Sáu đứng im, trông rồi lại nhìn. Ông chờ đợi.” – cho thấy sự mong mỏi, hồi hộp.
* Ví dụ: “Giọng nó bỗng run run, rồi vỡ tan ra.” – diễn tả sự xúc động, nghẹn ngào của Thu.
* Ví dụ: “Ông Sáu nhìn con, rồi nhìn vào mái tóc ngắn khô cháy của con, nó không còn như xưa nữa.” – thể hiện sự xót xa, đau đớn của người cha.
* Nghệ thuật miêu tả ngoại hình và hành động nhân vật: Tác giả khắc họa hình ảnh ông Sáu với vóc dáng cao lớn, khuôn mặt sạm đen, đôi mắt sâu với nhiều vết nhăn, thể hiện sự khắc khổ của người lính trận mạc. Hành động của ông Sáu cũng rất đặc biệt:
* Lần đầu về, ông ngập ngừng, không dám ôm con, chỉ im lặng nhìn.
* Khi con không nhận ra, ông cảm thấy “đau như có nhát dao đâm vào tim”.
* Khi Thu nhận ra và ôm ghì lấy ông, ông “hít một hơi thật sâu, rồi ghì chặt con vào lòng”.
* Đến lúc chia ly, ông dặn dò con kỹ lưỡng, và hành động làm chiếc lược thể hiện tình yêu thương tha thiết, một lời hứa, một kỷ vật ý nghĩa.
* Ngôn ngữ: Tác giả sử dụng ngôn ngữ chân thực, giàu cảm xúc, gần gũi với đời sống, đặc biệt là lời nói của bé Thu.
* Lời nói “Sao mà ba nó lạ quá vậy” ban đầu thể hiện sự bỡ ngỡ, nghi ngờ của đứa trẻ.
* Tiếng “Ba!” của Thu khi nhận ra cha là tiếng gọi “thiêng liêng”, “thống thiết”, “kéo nó về”.
* Tình huống truyện: Cuộc gặp gỡ và chia ly đầy trớ trêu do chiến tranh là yếu tố then chốt tạo nên sức hấp dẫn và chiều sâu cho câu chuyện. Chính hoàn cảnh chiến tranh đã khiến tình cha con gặp thử thách, làm nổi bật lên tình cảm sâu nặng.
Bước 3: Phân tích ý nghĩa tư tưởng của đoạn trích
Qua những yếu tố trên, đoạn trích “Chiếc lược ngà” truyền tải những thông điệp sâu sắc:
* Tình cha con sâu nặng, thiêng liêng: Dù bom đạn chiến tranh có chia cắt, dù hoàn cảnh có éo le đến đâu, tình cảm cha con vẫn luôn tồn tại, mãnh liệt và bất diệt. Nó là thứ tình cảm “thiêng liêng” mà không gì có thể xóa nhòa.
* Ông Sáu yêu con đến mức cả 8 năm xa cách ông vẫn luôn nhớ về con và làm chiếc lược.
* Bé Thu dù còn nhỏ nhưng khi nhận ra cha thì tình yêu thương bộc lộ mãnh liệt, “kéo nó về”.
* Sức hủy diệt của chiến tranh: Đoạn trích đã thể hiện một cách cảm động những mất mát, đau thương mà chiến tranh gây ra cho con người, đặc biệt là sự chia cắt gia đình, những tổn thương tâm lý sâu sắc.
* Chiến tranh đã khiến ông Sáu phải xa con, vắng mặt trong những năm tháng trưởng thành của con.
* Chiến tranh đã tạo ra “vết thương” trong lòng bé Thu khi em không nhận ra cha.
* Vẻ đẹp tâm hồn con người Việt Nam trong chiến tranh: Dù sống trong hoàn cảnh khốc liệt, con người Việt Nam vẫn giữ được tình yêu thương, lòng nhân ái, sự hy sinh cao cả. Ông Sáu là hình ảnh tiêu biểu cho người lính yêu con, yêu quê hương, dù gian khổ vẫn vẹn nguyên tình cảm.
Bước 4: Lập dàn ý chi tiết cho bài cảm nhận
Bây giờ, chúng ta sẽ hệ thống lại những gì đã phân tích để xây dựng một dàn ý cho bài cảm nhận của mình.
Mở bài:
* Giới thiệu tác giả Nguyễn Quang Sáng và tác phẩm “Chiếc lược ngà”.
* Nêu cảm nhận chung về đoạn trích (đoạn trích ca ngợi tình cha con sâu nặng, khắc họa những mất mát của chiến tranh).
* Trích dẫn một câu hoặc ý khái quát về đoạn trích để dẫn vào phần thân bài.
Thân bài:
1. Giới thiệu chung về đoạn trích và tình huống truyện:
* Nêu bối cảnh: Ông Sáu về thăm nhà sau 8 năm chiến tranh.
* Nêu tình huống éo le: Bé Thu không nhận ra cha vì những vết sẹo và sự thay đổi của cha sau chiến tranh.
2. Cảm nhận về tình cha con sâu nặng, cảm động:
* Tình yêu thương của ông Sáu:
* Sự mong chờ, hồi hộp, xen lẫn nỗi đau khi con không nhận ra.
* Nỗi đau “như có nhát dao đâm vào tim” khi bị con gọi là “thằng nó” thay vì “ba”.
* Niềm hạnh phúc vỡ òa, sự xúc động khi bé Thu nhận ra cha và ôm ghì lấy ông.
* Lời dặn dò tha thiết của ông Sáu dành cho con trước khi lên đường.
* Hành động làm chiếc lược: một món quà, một kỷ vật, một lời hứa thiêng liêng.
* Tình cảm của bé Thu:
* Sự ngơ ngác, sợ hãi ban đầu: “Nó không còn nhận ra ba nó nữa.”
* Sự nhận ra bất ngờ, mãnh liệt, đầy tình yêu thương: Tiếng gọi “Ba!” “thiêng liêng”, “kéo nó về”.
* Hành động ôm ghì lấy cha, “hôn” lên tóc, lên má cha.
* Sự dằn vặt, đau khổ khi chia tay cha.
3. Cảm nhận về nghệ thuật đặc sắc:
* Miêu tả tâm lý nhân vật tinh tế, sâu sắc, chân thực.
* Miêu tả ngoại hình, hành động giàu sức gợi.
* Ngôn ngữ chân thành, giàu cảm xúc.
* Tình huống truyện độc đáo, đầy sức ám ảnh.
4. Ý nghĩa tư tưởng của đoạn trích:
* Khẳng định tình cha con là tình cảm thiêng liêng, bất diệt.
* Lên án chiến tranh, những mất mát, đau thương mà nó gây ra.
* Ca ngợi vẻ đẹp tâm hồn con người Việt Nam trong chiến tranh.
Kết bài:
* Khẳng định lại ý nghĩa, giá trị của đoạn trích.
* Bài học nhận thức, tình cảm mà đoạn trích để lại (sự trân trọng tình cảm gia đình, lòng yêu nước, căm ghét chiến tranh).
* Mở rộng hoặc liên hệ với một vấn đề khác (nếu có).
Bước 5: Viết bài văn cảm nhận hoàn chỉnh
Sau khi có dàn ý chi tiết, các em hãy dựa vào đó để viết thành một bài văn hoàn chỉnh, chau chuốt từng câu chữ, đảm bảo sự mạch lạc, logic và giàu cảm xúc.
* Lưu ý khi viết:
* Sử dụng ngôn ngữ văn học, giàu hình ảnh.
* Kết hợp phân tích và cảm nhận.
* Trích dẫn những chi tiết, lời thoại đắt giá để minh họa cho lập luận của mình.
* Thể hiện rõ quan điểm, cảm xúc cá nhân.
Ví dụ về một đoạn nhỏ trong phần thân bài khi viết:
“Trong những năm tháng chiến tranh tàn khốc, tình cha con của ông Sáu và bé Thu đã phải trải qua một thử thách nghiệt ngã. Tám năm xa cách, trên khuôn mặt ông Sáu giờ đây đã hằn sâu những vết sẹo chiến trận, mái tóc cũng đã ngắn ngủn. Chính sự thay đổi ấy, sự xa lạ của chiến trường đã vô tình tạo nên một bức tường vô hình ngăn cách hai cha con. Khi bé Thu lần đầu nhìn thấy ông Sáu, em đã không nhận ra cha mình. Cái nhìn ngơ ngác, sự sợ hãi ẩn giấu trong đôi mắt tròn xoe ấy đã khiến trái tim người cha như bị bóp nghẹt. Ông Sáu đứng lặng, đau đớn đến tột cùng, bởi lẽ, điều ông mong chờ nhất sau bao ngày tháng chiến đấu là được con gái nhận ra, được nghe tiếng gọi “Ba” thiêng liêng. Nhưng lúc này, tiếng gọi ấy lại vắng bóng, thay vào đó là sự gọi tên đầy xa lạ: “Thằng nó!”. Nỗi đau ấy còn lớn hơn cả những vết thương bom đạn, bởi nó là nỗi đau về sự chia cắt tình thân.”
Như vậy, các em thấy rằng, để cảm nhận sâu sắc một đoạn trích, chúng ta cần đi từ việc đọc hiểu, phân tích các yếu tố nghệ thuật, tìm hiểu ý nghĩa tư tưởng, rồi mới xây dựng dàn ý và viết bài.
Cô hy vọng với những hướng dẫn chi tiết này, các em sẽ tự tin hơn khi phân tích và cảm nhận các đoạn trích văn học, đặc biệt là “Chiếc lược ngà” – một tác phẩm chứa đựng biết bao tình cảm và giá trị nhân văn. Chúc các em học tốt!
Truyện ngắn này được viết năm 1966 khi tác giả hoạt động ở chiến trường Nam Bộ trong thời kì kháng chiến chống Mĩ. Nội dung truyện là tình cha con của cha con ông Sáu và thông qua đó nói lên sự ngặt nghèo, éo le mà chiến tranh đem lại. Tuy đây là một đề tài muôn thuở trong văn chương nhưng chính vì thế giá trị nhân văn của truyện càng trở nên sâu sắc.
“Chiếc lược ngà” của Nguyễn Quang Sáng là một truyện ngắn viết về tình phụ tử sâu nặng của cha con ông Sáu thời kì chiến tranh. Đây là một truyện ngắn giản dị nhưng chứa đầy sự bất ngờ như ta thường thấy ở văn của Nguyễn Quang Sáng. Đoạn trích trong sách giáo khoa đã cho thấy một khoảnh khắc nhỏ mà trong đó có sự cao cả thiêng liêng của tình phụ tử.
Truyện ngắn này được viết năm 1966 khi tác giả hoạt động ở chiến trường Nam Bộ trong thời kì kháng chiến chống Mĩ. Nội dung truyện là tình cha con của cha con ông Sáu và thông qua đó nói lên sự ngặt nghèo, éo le mà chiến tranh đem lại. Tuy đây là một đề tài muôn thuở trong văn chương nhưng chính vìthế giá trị nhân văn của truyện càng trở nên sâu sắc.
Truyện xoay quanh đề tài tình cảm cha con ông Sáu mà tác giả Nguyễn Quang Sáng đã chú trọng đặc biệt đến nhân vật bé Thu – một nhân vật có nội tâm đầy sự mâu thuẫn. Thu là một cô bé phải sống xa cha từ nhỏ. Tuy vậy trong tâm tưởng của Thu, hình ảnh người cha phải xa cách từ lâu luôn luôn tồn tại qua những tấm ảnh. Mặc dù yêu cha là thế nhưng khi gặp cha rồi Thu lại có những hành động mâu thuẫn với suy nghĩ của mình. Khi nghe tiếng ông Sáu gọi con, Thu đã không hề mừng rỡ như ông Sáu vẫn tưởng, nó giật mình, tròn mắt nhìn, ngơ ngác lạ lùng, chớp mắt nhìn như muốn hỏi, thậm chí mặt nó bỗng tái mét rồi vụt chạy và kêu thét lên. Đều là những cử chỉ mà không ai ngời tới – những cử chỉ thể hiện sự sợ hãi khác thường giữa cha và con. Không chỉ có thế, hành động của Thu còn chứa đầy sự lạnh nhạt và lảng tránh. Kịch tính câu chuyện được đẩy lên cao khi bé Thu nấu cơm. Nó góp phần tạo nên độ căng của mạch kể. Cái nồi cơm quá to, con bé cần có sự giúp đỡ của người lớn nhưng nó đã nhất quyết không chịu gọi ba, không chịunhờ vả. Đỉnh điểm nữa là khi bé Thu hất cái trứng cá mà anh Sáu đã gắp cho. Đây là một hành động rất tự nhiên và hợp lí của Thu để qua đó, cá tính mạnh mẽ của cô bé dần được biểu lộ. Thương con là thế nhưng ông Sáu vẫn không giữ nổi bình tĩnh, ông vung tay đánh vào mông nó và hét lên sao mày cứng đầu quá vậy hả. Bị ba đánh Thu không khóc như ông Ba tưởng, nó chỉ lặng lẽ đứng dậy và sang nhà bà ngoại. Thì ra nguyên nhân là vết sẹo trên mặt ba nó. Nó không chấp nhận bất cứ lời giải thích nào kể cả lời giải thích của mẹ nó. Quả là những suy nghĩ rất trẻ con nhưng chính điều đó đà làm cho câu chuyện trở nên rất thật. Đến khi nghe ngoại kểvề vết thẹo của ba, nó nằm im, lăn lộn và thỉnh thoảng thở dài như người lớn, tất cả như giúp Thu giải tỏa nỗi lòng mình nhưng bên cạnh đó, nó cũng rất ân hận và hối tiếc vì những ngày qua đã không chịu nhận ba. Cao trào của câu chuyện lại được đẩy lên khi ông Sáu chia tay vợ con lên đường, bé Thu bỗng thét lên “Ba…a… a… ba!”. Tiếng kêu như xé lòng, xót xa, tiếng kêu bật lên sau bao năm kìm nén, chờ đợi khắc khoải. Cùng với những biểu hiện vội vã, hối hả, tác giả đà để Thu bộc lộ hết những tình cảm, nỗi nhớ thương dành cho ba và trong đó có cả sự hối hận. Đây như một chi tiết biết nói. Không có chi tiết nàycâu chuyện sẽ mất đi hẳn một phần giá trị và sẽ trở nên nhạt nhẽo. Niềm vui sướng khi vừa tìm thấy cha con tưởng như không bao giờ còn thấy nữa, niềm vui sướng vượt ra ngoài sức tưởng tượng đã vượt qua mọi khoảng cách khiến người đọc không thể cầm lòng, về sau, khi dã trưởng thành Thu nối gót cha làm giao liên phục cho kháng chiến cũng là vì cha, vì trả thù cho cha.
Qua nhân vật ông Ba, Nguyễn Quang Sáng đã dành cho Thu bao tình cảm quý mến và trân trọng, ông cảm thông với cái ương bướng, cứng đầu của một cô bé chỉ vì vết sẹo chiến tranh trên mặt người lính từ mặt trận trở về mà một tiếng ba cũng không chịu gọi. Hình ảnh bé Thu hôn tóc, hôn cổ, hôn vai và hôn cả vết thẹo dài trên má của ba, cùng với cử chỉ giang cả hai chân bấu chặt lấy ba nó mãi mãi là hình ảnh rất cảm động của tình cha con giữa thời máu lửa. Giây phút từ biệt ấy đã trở thành vĩnh biệt. Nỗi buồn từ câu chuyện đã làm ta càng thêm thấm thìa sự ác nghiệt của chiến tranh.
Trong truyện, tác giả không chỉ chú ý tới tình cảm của nhân vật bé Thu mà tình cảm yêu thương con sâu nặng của ông Sáu đã nhắc đến rất nhiều. Ngày ông đi bộ đội, Thu còn rất bé, nhưng tình cha con trong ông luôn tồn tại mãnh liệt. Lần nào vợ ông đến thăm, ông cũng hỏi thăm con. Đây chính là sự yêu thương của người cha làm cách mạng xa nhà, không được gặp con. Khi về thăm nhà, những tưởng mong đợi được gặp con, được nghe con gọi ba từng phút đã được thực hiện nhưng không, bom đạn đã làm thay đổi hình hài ông, vết thẹo dài trên má – vết thương chiến tranh đã làm cho đứa con gái thương yêu bé bỏng không nhận ra ngườicha nữa. Khi không được đón nhận tình cảm, ông Sáu trở nên suy sụp, đau đớn và đáng thương. Trước sự ứng xử lạnh nhạt của bé Thu, ông vẫn luôn dành mọi hành động thương yêu cho con, trong ánh mắt của ông luôn tràn đầy tình phụ tử không bờ bến. Ông đã tìm mọi cách để sát lại gần con hơn, ông gắp trứng cá cho con nhưng khi cao trào của câu chuyện là Thu hất cái trứng cá đi thì ông đã không kiềm chế nổi, ông đã đánh con. Đánh con để giải tỏa những bức xúc tinh thần, điều đó càng chứng tỏ ông rất yêu con. Với ông cái khao khát được gặp lại vợ con cũng không được trọn vẹn. Đó là kịch của thời chiến tranh. Lúc chia tay vợ con lên đường, ông mới chỉ nhận được một khoảnh khắc hạnh phúc là khi bé Thu nhận ra ba mình và gọi một tiếng ba. Ông ôm con, rút khăn lau nước mắt rồi hôn lên mái tóc con. Ông đã ra đi với nỗi thương nhớ vợ con không thể nào kể xiết, với lời hứa mang về cho con chiếc lược ngà và nỗi ân hận ray rứt vì sao mình lại đánh con cứ giày vò ông mãi. Lời dặn dò của đứa con gái bé bỏng “Ba về ba mua cho con một cây lược nghe ba” ông luôn cất kín trong lòng. Tất cả tình thương yêu của ông đã được dồn cả vào cây lược ngà tự làm cho con. Có khúc ngà, ông Sáu hớn hở như bắt được quà. Chính qua chi tiết giàu sức gợi cảm này mà ta thấy được phút giây sung sướng đã khiến người cha như một đứa trẻ. Ông làm cho con chiếc lược ngà rất tỉ mỉ và thận trọng. Ông ngồi cưa từng chiếc răng, khổ công như một người thợ bạc. Làm xong lược, ông lại cẩn thận khắc dòng chữ yêu nhớ tặng Thu con của ba. Tất cả những chi tiết trên đều làm ta vô cùng cảm động nhưng cảm động nhất có lẽ phải là chi tiết anh lấy cây lược ngà mài lên tóc cho cây lược thêm bóng, thêm mượt. Mỗi lần anh chải tóc, ta lại liên tưởng đến một lần anh gửi gắm yêu thương vào chiếc lược nhỏ xinh. Nhưng không may là ông Sáu đã hi sinh, nhưng tình phụ tử thì không thể chết. Lúc hấp hối, ông đưa tay vào túi, móc cây lược đưa cho ông Ba, nhìn hồi lâu rồi tắt thở. Tuy không một lời nói nhưng cái nhìn của ông Sáu quả thật đã chứa bao nỗi niềm ở bên trong, những nỗi niềm chưa được nói.
Hình ảnh ông Sáu, hình ảnh người cha trong truyện yêu thương con hết mực sẽ mãi còn. Chiếc lược ngà với dòng chữ sẽ mãi là kỉ vật, là nhân chứng về nỗi đau, bi kịch của thời chiến tranh. Nó buộc người đọc chúng ta phải suy nghĩ về những đau thương, mất mát mà chiến tranh đã đem đến cho con người đang sống trên mảnh đất này. Qua đó tác giả cũng muốn nêu lên thái độ không đồng tình với chiến tranh của chính mình.
Truyện ngắn “Chiếc lược ngà” đã rất thành công trong việc kết hợp kể với miêu tả nội tâm nhân vật, xây dựng nội tâm mâu thuẫn nhưng rất nhất quán về tính cách. Truyện được kể ở ngôi thứ nhất dưới góc nhìn của ông Ba. Điều đó làm cho sự việc trở nên khách quan, tin cậy và xác thực, tạo điều kiện cho người đọc bày tỏ sự đồng cảm, chia sẻ, thấu hiểuvà xúc động trước tâm trạng của từng nhân vật. Hơn nữa truyện lại có sự sắp xếp rất chặt chẽ với nhiều tình huống bất ngờ làm cho người đọc cảm thấy hứng thú và cuốn hút khi đọc.
Truyện đã làm sống lại quãng thời gian đánh giặc giữ nước và thông qua đó tác giả muốn người đọc phải nghĩ và thấm thìa nỗi đau, sự mất mát mà chiến tranh mang đến. Tình cảm cha con sâu sắc của cha con ông Sáu đã vượt qua bom đạn của chiến tranh để ngày càng thiêng liêng, ngời sáng và gắn bó chặt chẽ với tình yêu quê hương, đất nước.