Chào các em học sinh yêu quý của cô! Hôm nay, cô trò mình sẽ cùng nhau tìm hiểu một dạng câu rất thú vị trong chương trình Ngữ Văn lớp 5, đó là câu có cặp quan hệ từ “không những… mà còn…”. Chúng ta sẽ cùng phân tích một ví dụ cụ thể từ sách giáo khoa để làm rõ ý nghĩa của cặp quan hệ từ này nhé.

Các em hãy nhìn vào câu sau: “Không những học giỏi mà Lan còn hoàn thành tốt công tác của đội.”

Chúng ta cần xác định xem cặp quan hệ từ “không những… mà còn…” trong câu này biểu thị quan hệ gì giữa các bộ phận của câu. Có ba lựa chọn đưa ra:

A. Biểu thị quan hệ tăng tiến.
B. Biểu thị quan hệ tương phản.
C. Biểu thị quan hệ nguyên nhân-kết quả.

Bây giờ, chúng ta sẽ đi từng bước để phân tích nhé.

Bước 1: Xác định rõ hai vế câu được nối với nhau bằng cặp quan hệ từ.

Trong câu “Không những học giỏi mà Lan còn hoàn thành tốt công tác của đội.”, chúng ta thấy có hai phần chính được nối với nhau bởi “không những” và “mà còn”.

– Vế thứ nhất: “Lan học giỏi” (ở đây “không những” đứng trước để nhấn mạnh ý này).
– Vế thứ hai: “Lan hoàn thành tốt công tác của đội” (ở đây “mà còn” đứng trước để giới thiệu thêm một ý nữa).

Bước 2: Phân tích ý nghĩa của từng vế câu.

– Vế thứ nhất: “Lan học giỏi”. Đây là một nhận xét về năng lực học tập của bạn Lan.
– Vế thứ hai: “Lan hoàn thành tốt công tác của đội”. Đây là một nhận xét về vai trò và trách nhiệm của bạn Lan trong các hoạt động khác ngoài học tập.

Bước 3: Xem xét mối liên hệ giữa hai vế câu.

Bây giờ, chúng ta hãy suy nghĩ xem hai ý “học giỏi” và “hoàn thành tốt công tác của đội” có mối quan hệ như thế nào với nhau.

– Liệu hai ý này có đối lập, trái ngược nhau không? Không hề. Học giỏi và hoàn thành tốt công tác đội là hai mặt tốt của bạn Lan, không có gì mâu thuẫn cả. Vậy nên, nó không biểu thị quan hệ tương phản. Chúng ta loại đáp án B.

– Liệu có phải ý thứ hai là kết quả của ý thứ nhất, hay ý thứ nhất là nguyên nhân dẫn đến ý thứ hai không? Việc học giỏi có trực tiếp gây ra việc hoàn thành tốt công tác đội không? Có thể có sự liên quan, nhưng việc hoàn thành tốt công tác đội còn phụ thuộc vào nhiều yếu tố khác như sự năng động, khả năng tổ chức, tinh thần trách nhiệm… Hơn nữa, ý nghĩa chính của cặp quan hệ từ này không phải là nhấn mạnh mối quan hệ nhân quả. Vậy nên, nó không biểu thị quan hệ nguyên nhân-kết quả. Chúng ta loại đáp án C.

– Vậy thì còn lại đáp án A: Biểu thị quan hệ tăng tiến. Chúng ta hãy thử xem có đúng không nhé. Khi nói “không những… mà còn…”, người ta thường muốn diễn tả rằng sự việc hoặc đặc điểm ở vế sau còn quan trọng hơn, hoặc có thêm một ý nghĩa, một khía cạnh khác cũng rất đáng chú ý, bổ sung thêm cho ý ở vế trước.

Trong câu của chúng ta: “Không những học giỏi” đã là một điểm tốt rồi, nhưng “mà còn hoàn thành tốt công tác của đội” còn bổ sung thêm một khía cạnh tích cực khác nữa, và ý thứ hai này cũng rất quan trọng, thậm chí có thể được xem là “thêm vào” hoặc “nâng cao” hơn. Cả hai ý đều là những điểm tốt của bạn Lan, và ý sau nối tiếp, bổ sung thêm một điều đáng khen nữa. Điều này hoàn toàn phù hợp với ý nghĩa của quan hệ tăng tiến: sự việc sau “mà còn” được bổ sung thêm, có thể còn quan trọng hơn hoặc có thêm một khía cạnh tích cực nữa.

Ví dụ khác để các em dễ hình dung về quan hệ tăng tiến: “Mẹ không những nấu ăn ngon mà còn hát rất hay.” Việc hát hay được bổ sung thêm, nâng cao hơn những gì mẹ đã làm (nấu ăn ngon).

Bước 4: Kết luận.

Dựa trên phân tích trên, cặp quan hệ từ “không những… mà còn…” trong câu “Không những học giỏi mà Lan còn hoàn thành tốt công tác của đội” biểu thị mối quan hệ mà ý sau bổ sung thêm, làm cho ý trước trở nên đầy đủ hơn, hoặc có thêm một khía cạnh quan trọng khác. Đây chính là đặc điểm của quan hệ tăng tiến.

Vì vậy, đáp án đúng là:

A. Biểu thị quan hệ tăng tiến.

Cô hy vọng qua bài tập này, các em đã hiểu rõ hơn về cách sử dụng và ý nghĩa của cặp quan hệ từ “không những… mà còn…”. Chúng ta sẽ còn gặp nhiều dạng câu thú vị khác nữa trong những bài học tiếp theo. Các em nhớ ôn bài và chuẩn bị thật tốt nhé!