Chào các em học sinh thân mến! Hôm nay, cô trò chúng ta sẽ cùng nhau ôn tập và giải quyết một số bài tập quan trọng về chức năng sống của cơ thể. Các em hãy mở sách giáo khoa Sinh học lớp 8 trang 103 ra nhé. Chúng ta sẽ cùng nhau đi vào từng câu hỏi.

Câu 1:

a. Bài tiết là gì? Vai trò của bài tiết đối với cơ thể sống?

Đầu tiên, chúng ta cần hiểu rõ khái niệm “bài tiết”. Dựa vào Sách giáo khoa, chúng ta có thể định nghĩa bài tiết như sau:

Bài tiết là quá trình cơ thể con người loại bỏ các chất thải độc hại và các sản phẩm dư thừa ra khỏi cơ thể.

Vậy, bài tiết có vai trò gì đối với cơ thể sống? Các em suy nghĩ xem, nếu những chất thải này không được đưa ra ngoài thì sẽ xảy ra chuyện gì?

Vai trò của bài tiết đối với cơ thể sống rất quan trọng:

• Giữ ổn định môi trường trong cơ thể: Bài tiết giúp duy trì sự cân bằng về lượng nước, các chất điện giải (như natri, kali, clo…) và độ pH trong máu cũng như các dịch thể khác của cơ thể. Khi các chất thải tích tụ, môi trường bên trong cơ thể sẽ bị biến đổi, ảnh hưởng nghiêm trọng đến hoạt động của các tế bào, các cơ quan.
• Loại bỏ các chất độc hại: Quá trình trao đổi chất trong cơ thể luôn tạo ra những sản phẩm không còn cần thiết hoặc có thể gây độc nếu tích tụ, ví dụ như ure. Bài tiết giúp đưa những chất này ra ngoài, bảo vệ cơ thể khỏi bị ngộ độc.
• Điều hòa huyết áp: Một số chất thải được bài tiết, ví dụ như muối khoáng, có ảnh hưởng đến lượng nước trong cơ thể và do đó ảnh hưởng đến huyết áp.
• Tham gia vào quá trình điều hòa thân nhiệt: Qua việc bài tiết mồ hôi, cơ thể có thể thải bớt nhiệt lượng dư thừa, giúp duy trì nhiệt độ cơ thể ổn định.

b. Các sản phẩm thải chủ yếu của cơ thể là gì? Việc bài tiết chúng ra khỏi cơ thể do cơ quan nào đảm nhiệm?

Chúng ta hãy cùng liệt kê những sản phẩm thải chủ yếu mà cơ thể cần loại bỏ nhé.

Các sản phẩm thải chủ yếu của cơ thể bao gồm:

• Nước tiểu: Bao gồm các chất cặn bã hòa tan trong nước như ure, axit uric, các muối khoáng dư thừa, một số thuốc và độc tố.
• Mồ hôi: Chủ yếu là nước, một lượng nhỏ muối khoáng (như NaCl) và một số ít các chất thải khác.
• Phân: Bao gồm thức ăn thừa chưa được tiêu hóa và hấp thụ, các tế bào chết bong ra từ thành ruột, vi khuẩn và các sản phẩm trao đổi chất của chúng. (Lưu ý: Phân thường được xem là chất cặn bã của quá trình tiêu hóa, không hoàn toàn là sản phẩm bài tiết theo nghĩa thải bỏ chất độc hại từ quá trình trao đổi chất.)
• Khí cacbonic (CO₂): Là sản phẩm của quá trình hô hấp tế bào.

Và bây giờ, chúng ta sẽ xem cơ quan nào chịu trách nhiệm bài tiết các sản phẩm này:

• Hệ tiết niệu (chủ yếu là thận): Đảm nhiệm việc tạo ra và bài tiết nước tiểu.
• Da: Đảm nhiệm việc bài tiết mồ hôi.
• Phổi: Đảm nhiệm việc thải khí cacbonic (CO₂).
• Ruột già: Đảm nhiệm việc loại bỏ phân.

c. Các sản phẩm bài tiết phát sinh từ đâu?

Các em hãy nhớ lại kiến thức về quá trình trao đổi chất đã học. Các sản phẩm bài tiết chủ yếu phát sinh từ đâu?

Các sản phẩm bài tiết phát sinh chủ yếu từ:

• Quá trình trao đổi chất ở tế bào: Đây là nguồn gốc chính của các chất thải. Khi tế bào thực hiện các hoạt động sống, các phân tử hữu cơ (như protein, cacbonhydrat, lipit) bị phân giải để cung cấp năng lượng. Trong quá trình này, các sản phẩm trung gian hoặc cuối cùng không còn cần thiết hoặc có thể gây độc sẽ được tạo ra. Ví dụ điển hình là sự chuyển hóa protit tạo ra ure.
• Sự dư thừa các chất: Cơ thể hấp thụ nhiều hơn nhu cầu về một số chất, ví dụ như muối khoáng, vitamin. Lượng dư thừa này cần được đào thải.
• Các chất độc hại từ bên ngoài xâm nhập vào cơ thể: Các thuốc, hóa chất, hoặc các độc tố từ môi trường nếu đi vào cơ thể cũng sẽ được gan xử lý và hệ bài tiết thải ra ngoài.
• Các chất cặn bã của quá trình tiêu hóa: Như đã nói ở phần trên, thức ăn không được tiêu hóa hết hoặc các chất không hấp thụ được sẽ tạo thành phân.

Như vậy, chúng ta đã hoàn thành xong câu hỏi số 1. Các em về nhà xem lại bài và chuẩn bị cho những câu hỏi tiếp theo nhé!