Câu 1: Cầu mắt có cấu tạo như thế nào? Trình bày chức năng của các bộ phận quan …
Câu 2: Tai có cấu tạo như thế nào? Trình bày chức năng của các bộ phận quan trọng trong tai? (H.51.1)
Chúng ta bắt đầu với câu hỏi đầu tiên.
Câu 1: Cầu mắt có cấu tạo như thế nào? Trình bày chức năng của các bộ phận quan trọng trong cầu mắt? (H.49.1)
Để trả lời câu hỏi này, các em hãy quan sát thật kỹ hình 49.1 trong Sách giáo khoa. Các em có thể thấy cầu mắt có cấu tạo khá phức tạp, bao gồm nhiều bộ phận khác nhau. Cô sẽ lần lượt giới thiệu các bộ phận chính và chức năng của chúng.
A. Cấu tạo cầu mắt:
1. Vỏ nhãn cầu: Đây là lớp ngoài cùng, có vai trò bảo vệ và định hình cầu mắt. Vỏ nhãn cầu được chia làm ba lớp:
* Lớp ngoài cùng (Củng mạc và Giác mạc):
* Củng mạc: Là phần màu trắng, cứng, dai, chiếm khoảng 5/6 diện tích bề mặt cầu mắt. Chức năng của củng mạc là bảo vệ phần bên trong mắt và là nơi bám của các cơ vận nhãn.
* Giác mạc: Là phần phía trước trong suốt, chiếm 1/6 diện tích còn lại. Giác mạc có hình dạng cong lồi.
* Lớp giữa (Mạch mạc): Là lớp chứa nhiều mạch máu, có nhiệm vụ nuôi dưỡng nhãn cầu.
* Lớp trong cùng (Võng mạc): Đây là lớp quan trọng nhất, nằm ở phía sau nhãn cầu.
2. Môi trường trong suốt của nhãn cầu: Bao gồm các bộ phận giúp ánh sáng đi qua và khúc xạ để hội tụ đúng trên võng mạc.
* Thủy dịch: Nằm ở khoang phía trước mống mắt, giữa giác mạc và thể thủy tinh.
* Thể thủy tinh: Là một thấu kính hai mặt lồi, nằm phía sau mống mắt và đồng tử.
* Dịch kính: Là một chất lỏng trong suốt chiếm phần lớn thể tích cầu mắt, lấp đầy khoang phía sau thể thủy tinh.
3. Các bộ phận khác:
* Mống mắt: Là màng có màu (tùy thuộc vào mỗi người mà có màu xanh, nâu, đen…), nằm phía trước thể thủy tinh.
* Đồng tử: Là lỗ tròn ở giữa mống mắt, có thể thay đổi kích thước.
* Võng mạc: Là lớp lót bên trong cùng của mắt, chứa các tế bào thụ cảm ánh sáng (tế bào que và tế bào nón).
* Điểm vàng: Là một vùng nhỏ trên võng mạc, nơi có thị lực tốt nhất.
* Điểm mù: Là nơi dây thần kinh thị giác đi ra khỏi mắt, không có tế bào thụ cảm ánh sáng.
B. Chức năng của các bộ phận quan trọng trong cầu mắt:
* Giác mạc: Là bộ phận đầu tiên tiếp nhận ánh sáng và có vai trò khúc xạ một phần ánh sáng.
* Mống mắt và Đồng tử: Mống mắt có khả năng co và giãn để điều chỉnh kích thước của đồng tử.
* Khi ánh sáng mạnh, mống mắt co lại làm đồng tử nhỏ lại, giảm lượng ánh sáng đi vào mắt.
* Khi ánh sáng yếu, mống mắt giãn ra làm đồng tử lớn lên, tăng lượng ánh sáng đi vào mắt.
Chức năng này giúp bảo vệ võng mạc khỏi bị tổn thương do ánh sáng mạnh và giúp mắt nhìn rõ hơn trong điều kiện ánh sáng yếu.
* Thể thủy tinh: Có khả năng thay đổi độ cong (điều tiết) để hội tụ ánh sáng từ các vật ở các khoảng cách khác nhau lên võng mạc. Sự điều tiết này giúp mắt nhìn rõ cả vật ở xa và vật ở gần.
* Võng mạc: Chứa các tế bào thụ cảm ánh sáng (tế bào que và tế bào nón).
* Tế bào que: Nhạy cảm với ánh sáng yếu, giúp chúng ta nhìn được trong điều kiện ánh sáng ban đêm hoặc ánh sáng lờ mờ. Tuy nhiên, chúng không phân biệt được màu sắc.
* Tế bào nón: Hoạt động tốt trong điều kiện ánh sáng mạnh, giúp chúng ta nhìn thấy màu sắc và chi tiết rõ nét.
Khi ánh sáng chiếu vào võng mạc, các tế bào thụ cảm này sẽ chuyển tín hiệu ánh sáng thành tín hiệu thần kinh.
* Dây thần kinh thị giác: Dẫn truyền các tín hiệu thần kinh từ võng mạc lên trung ương thần kinh thị giác ở vỏ não. Tại đây, các tín hiệu này sẽ được xử lý và tạo thành hình ảnh mà chúng ta nhìn thấy.
Như vậy, cầu mắt hoạt động như một chiếc máy ảnh tinh vi, nhận ánh sáng, khúc xạ, điều chỉnh cường độ sáng và hội tụ ánh sáng lên võng mạc để tạo ra hình ảnh.
Bây giờ, chúng ta chuyển sang câu hỏi thứ hai.
Câu 2: Tai có cấu tạo như thế nào? Trình bày chức năng của các bộ phận quan trọng trong tai? (H.51.1)
Các em hãy nhìn vào hình 51.1 trong Sách giáo khoa để quan sát cấu tạo của tai. Tai người được chia làm ba phần chính: tai ngoài, tai giữa và tai trong.
A. Cấu tạo tai:
1. Tai ngoài: Bao gồm hai bộ phận chính:
* Ống tai: Là một ống dẫn, phía ngoài có lông và tuyến tiết chất nhờn.
* Tấm ráy tai (màng nhĩ): Là một màng mỏng, rung động khi có âm thanh tác động.
2. Tai giữa: Là một khoang nhỏ chứa chuỗi 3 xương tai:
* Xương búa
* Xương đe
* Xương bàn đạp
Chuỗi xương tai này nối liền từ màng nhĩ đến cửa sổ bầu dục (màng của tai trong). Tai giữa còn thông với hốc mũi qua vòi Eustache.
3. Tai trong: Là phần phức tạp nhất, nằm sâu trong xương thái dương, bao gồm:
* Cơ quan phát âm thanh (ốc tai): Có dạng xoắn ốc, bên trong chứa đầy dịch và các tế bào cảm thụ âm thanh.
* Cơ quan thăng bằng: Gồm 3 ống bán khuyên xếp theo 3 mặt phẳng khác nhau và 2 túm tiểu nang. Bộ phận này giúp duy trì thăng bằng cho cơ thể.
B. Chức năng của các bộ phận quan trọng trong tai:
* Tai ngoài:
* Vành tai: Có nhiệm vụ thu nhận âm thanh và định hướng âm thanh.
* Ống tai: Dẫn âm thanh từ ngoài vào màng nhĩ. Lông và chất nhờn trong ống tai có tác dụng ngăn bụi và vi khuẩn xâm nhập.
* Tai giữa:
* Màng nhĩ: Khi âm thanh truyền tới, màng nhĩ sẽ rung động theo âm thanh đó.
* Chuỗi 3 xương tai (búa, đe, bàn đạp): Có chức năng truyền rung động từ màng nhĩ sang tai trong và đồng thời làm tăng biên độ rung động. Xương bàn đạp là xương cuối cùng, áp sát vào cửa sổ bầu dục.
* Vòi Eustache: Giúp cân bằng áp suất không khí giữa tai giữa và môi trường bên ngoài, giúp màng nhĩ rung động dễ dàng hơn.
* Tai trong:
* Ốc tai: Khi xương bàn đạp rung động, nó làm rung động dịch trong ốc tai. Các tế bào cảm thụ âm thanh nằm trong ốc tai sẽ tiếp nhận sự rung động này và chuyển nó thành các tín hiệu thần kinh.
* Dây thần kinh thính giác: Dẫn truyền các tín hiệu thần kinh từ ốc tai lên trung ương thần kinh thính giác ở vỏ não. Tại đây, các tín hiệu này được xử lý và tạo thành âm thanh mà chúng ta nghe được.
* Cơ quan thăng bằng (3 ống bán khuyên và 2 túm tiểu nang): Chứa dịch và các lông cảm thụ. Khi đầu và cơ thể thay đổi vị trí, dịch trong các bộ phận này sẽ chuyển động, kích thích các lông cảm thụ, gửi tín hiệu đến não để điều khiển sự phối hợp hoạt động của cơ bắp, giúp duy trì thăng bằng cho cơ thể.
Tóm lại, tai ngoài thu nhận và dẫn âm thanh, tai giữa truyền rung động và khuếch đại âm thanh, còn tai trong xử lý rung động thành tín hiệu thần kinh để tạo ra cảm giác âm thanh và duy trì thăng bằng cho cơ thể.
Các em về nhà ôn tập kỹ bài này nhé. Nếu có thắc mắc gì, chúng ta sẽ cùng trao đổi vào tiết học sau. Chúc các em học tốt!
Giải thích các bước giải:
Câu 1
*Cấu tạo ngoài:
– Hình dạng: hình cầu
– Vị trí nằm trong hốc mắt của xương sọ, phía ngoài được bảo vệ bởi các mi mắt, lông mày và
lông mi nhờ tuyến lệ luôn tiết nước mắt làm mắt không bị khô.
– Vận động: cầu mắt vận động được là nhờ cơ vận động.
* Cấu tạo trong
– Các lớp màng bao bọc: Cầu mắt có 3 lớp màng
+ Màng cứng: nằm ngoài cùng có nhiệm vụ bảo vệ phần trong của cầu mắt
+ Màng mạch: có nhiều mạch máu và các tế bào sắc tố đen tạo thành 1 phòng tối trong cầu mắt.
+ Màng lưới: chứa thụ cảm thị giác (2 loại tế bào: tế bào nón và tế bào que)
– Môi trường trong suốt:
+ Màng giác: nằm trước màng cứng trong suốt để ánh sáng đi qua vào cầu mắt.
+ Thủy dịch
+ Thể thủy tinh
+ Dịch thủy tỉnh
Câu 2:
1. Tai ngoài gồm:
– Vành tai (hứng sóng âm)
– ống tai (hướng sóng âm).
– Màng nhĩ (truyền và khuếch đại âm).
2. Tai giữa gồm:
– 1 chuỗi xương tai ( truyền và khuếch đại sóng âm).
– Vòi nhĩ (cân bằng áp suất 2 bên màng nhĩ).
3. Tai trong gồm 2 bộ phận:
– Bộ phận tiền đình và các ống bán khuyên có tác dụng thu nhận các thông tin về vị trí và sự chuyển động của cơ thể trong không gian.
– Ốc tai có tác dụng thu nhận kích thích sóng âm
+ Ốc tai xương (ở ngoài)
+ Ốc tai màng (ở trong) gồm màng tiền đình ở phía trên, màng cơ sở ở phía dưới và màng bên áp sát vào xương ốc tai. Màng cơ sở có 24000 sợi liên kết. Trên màng cơ sở có cơ quan Coocti chứa các tế bào thụ cảm thính giác.
+ Giữa ốc tai xương và màng chứa ngoại dịch, trong ốc tai màng chứa nội dịch.