Câu 1.

Đáp án cho câu đố thứ nhất là Tổng đốc Hoàng Diệu.

Chúng ta cùng phân tích từng câu thơ để thấy rõ vì sao nhé:

Bước 1: Phân tích hai câu thơ đầu
“Đố ai đánh trống phất cờ
Giữa thành Hà Nội trong giờ nguy nan”

Hai câu này nói về một vị quan có trách nhiệm bảo vệ thành Hà Nội và đã dũng cảm chỉ huy quân sĩ chiến đấu khi giặc ngoại xâm tấn công. “Giờ nguy nan” ở đây chính là sự kiện quân Pháp tấn công thành Hà Nội lần thứ hai vào năm 1882. Theo Sách giáo khoa Lịch sử lớp 8, người đứng đầu, chỉ huy quân ta chống giặc tại thành Hà Nội lúc bấy giờ chính là Tổng đốc Hoàng Diệu.

Bước 2: Phân tích hai câu thơ cuối
“Rồi khi trúc trẻ, ngói tan
Mượn dây oan nghiệt, giải oan anh hùng.”

“Trúc trẻ, ngói tan” là một hình ảnh ẩn dụ, ý nói thành đã bị mất, tan vỡ trước sức mạnh của hỏa lực giặc. Dù Hoàng Diệu đã chỉ huy quân sĩ chiến đấu rất dũng cảm, nhưng do lực lượng chênh lệch, vũ khí thô sơ nên cuối cùng thành Hà Nội đã thất thủ.
“Mượn dây oan nghiệt, giải oan anh hùng” nói về một hành động bi tráng. Sau khi thành mất, để bảo toàn khí tiết của một vị quan hết lòng vì dân vì nước, không chịu rơi vào tay giặc, Hoàng Diệu đã ra Võ Miếu và dùng dây thắt lưng tuẫn tiết (tự vẫn). Hành động này thể hiện lòng trung nghĩa và trách nhiệm đến cùng của ông.

Kết luận: Nhân vật lịch sử được nhắc đến, người đã chỉ huy cuộc chiến đấu bảo vệ thành Hà Nội năm 1882 và tuẫn tiết khi thành mất, chính là Tổng đốc Hoàng Diệu.

Câu 2.

Đáp án cho câu đố thứ hai là Nguyễn Hữu Chỉnh.

Bây giờ, chúng ta sẽ phân tích câu đố thứ hai để tìm ra đáp án:

Bước 1: Phân tích hai câu thơ đầu
“Đố ai giúp Bắc Bình Vương,
Kéo quân ra chiếm miếu đường Thăng Long”

“Bắc Bình Vương” chính là tước hiệu của anh hùng Nguyễn Huệ. “Miếu đường Thăng Long” là chỉ kinh thành Thăng Long, nơi triều đình vua Lê và phủ chúa Trịnh đóng đô. Theo kiến thức đã học về phong trào Tây Sơn, năm 1786, Nguyễn Huệ đã tiến quân ra Bắc với danh nghĩa “phù Lê diệt Trịnh”. Người đã hiến kế, dẫn đường và góp công lớn giúp Nguyễn Huệ thực hiện cuộc tiến quân này là Nguyễn Hữu Chỉnh, một viên tướng cũ của chúa Trịnh đã chạy vào Nam theo Tây Sơn.

Bước 2: Phân tích hai câu thơ cuối
“Làm cho Trịnh Khải đào vong,
Vua Lê đẹp ý nhưng không đoái hoài.”

Cuộc tiến quân của Nguyễn Huệ với sự giúp sức của Nguyễn Hữu Chỉnh đã thành công rực rỡ, quân Trịnh nhanh chóng tan rã. Chúa Trịnh lúc đó là Trịnh Khải phải bỏ kinh thành Thăng Long chạy trốn (“đào vong”) và sau đó tự sát. Vua Lê Hiển Tông được trao lại toàn bộ quyền hành nên rất vui mừng (“đẹp ý”).
Tuy nhiên, vế “nhưng không đoái hoài” lại nói về số phận của chính Nguyễn Hữu Chỉnh. Sau khi Nguyễn Huệ rút quân về Nam, Nguyễn Hữu Chỉnh ở lại Thăng Long, dần trở nên lộng quyền, mưu đồ xây dựng lực lượng riêng. Vì vậy, Nguyễn Huệ đã sai tướng Vũ Văn Nhậm ra Bắc để tiêu diệt Chỉnh. Cuối cùng, Nguyễn Hữu Chỉnh đã bị giết. Điều này cho thấy công lao của Chỉnh không được Nguyễn Huệ “đoái hoài” (để tâm, ghi nhận) đến cuối cùng.

Kết luận: Nhân vật đã giúp Nguyễn Huệ tiến quân ra Bắc lật đổ chúa Trịnh nhưng sau đó lại có kết cục bi thảm vì mưu đồ riêng chính là Nguyễn Hữu Chỉnh.

Cô hy vọng phần giải đáp chi tiết này sẽ giúp các em hiểu sâu hơn về hai nhân vật lịch sử quan trọng này. Lịch sử thật thú vị khi được khám phá qua những câu đố phải không nào? Chúc các em học tốt nhé