Chào các em học sinh thân mến! Cô là [Tên giáo viên – các em có thể tự điền vào đây để thêm phần cá nhân hóa nhé], giáo viên môn Âm nhạc lớp 7 của chúng ta. Hôm nay, chúng ta sẽ cùng nhau ôn tập và giải đáp những câu hỏi quan trọng trong chương trình nhạc lý lớp 7 nhé. Các em hãy tập trung lắng nghe và ghi chép đầy đủ nha!

—

Câu 1: Nhịp 4/4 là gì, kí hiệu?

Các em thân mến, khi chúng ta nghe một bản nhạc, chúng ta thường cảm nhận được một sự “lặp đi lặp lại” về mặt thời gian, đó chính là nhịp điệu. Nhịp điệu giúp cho âm nhạc trở nên có quy luật, có tính chất “đi” mà chúng ta dễ dàng cảm nhận.

Trong âm nhạc, nhịp được quy định bởi một con số ở đầu bản nhạc, được gọi là số chỉ nhịp. Con số này có hai tầng, tầng trên và tầng dưới.

Nhịp 4/4 là một loại nhịp rất phổ biến. Chúng ta cùng phân tích ý nghĩa của nó nhé:

* Số ở trên (số 4): Cho biết mỗi một ô nhịp sẽ có 4 phách. Tức là, trong một khoảng thời gian được gọi là một ô nhịp, chúng ta sẽ đếm 1, 2, 3, 4.
* Số ở dưới (số 4): Cho biết đơn vị phách của nhịp đó là nốt gì. Số 4 ở đây có nghĩa là nốt đen làm đơn vị phách. Các em còn nhớ nốt đen chứ? Nốt đen có giá trị bằng 1 phách trong nhịp 4/4.

Vậy, nhịp 4/4 có nghĩa là: Mỗi ô nhịp có 4 phách, và mỗi phách có giá trị bằng một nốt đen.

Kí hiệu của nhịp 4/4:

Nhịp 4/4 được kí hiệu bằng cách viết hai chữ số 4 chồng lên nhau ở đầu bản nhạc, ngay sau khóa nhạc.

(Ở đây, cô sẽ mô tả kí hiệu cho các em dễ hình dung nhé, trong sách giáo khoa các em sẽ thấy nó được vẽ ra)

* Chữ số 4 ở phía trên.
* Chữ số 4 ở phía dưới, ngay bên dưới chữ số phía trên.

Trong một số trường hợp, nhịp 4/4 còn được kí hiệu bằng một chữ C to. Đây là một kí hiệu cũ hơn nhưng vẫn được sử dụng.

—

Câu 2: Nhịp lấy đà là gì?

Các em thân mến, đôi khi để bản nhạc bắt đầu một cách trọn vẹn và hay hơn, nhạc sĩ có thể cho bắt đầu bằng một hoặc một vài phách trước ô nhịp đầu tiên. Cái phần “khởi động” trước ô nhịp đầu tiên đó, chúng ta gọi là nhịp lấy đà.

Nhịp lấy đà có thể có một hoặc nhiều phách, tùy thuộc vào ý đồ của người nhạc sĩ. Nó giúp cho bản nhạc có sự “mở đầu” mượt mà, tránh cảm giác bị hụt hẫng khi bắt đầu ngay vào một ô nhịp đầy đủ.

Nếu một bản nhạc có nhịp lấy đà, thì ô nhịp đầu tiên sẽ không đầy đủ. Nó sẽ chỉ chứa số phách còn lại của nhịp đó để hoàn chỉnh ô nhịp. Ví dụ, nếu nhịp là 4/4 và nhịp lấy đà là 2 phách, thì ô nhịp đầu tiên sẽ chỉ có 2 phách. Còn ô nhịp cuối cùng (ô nhịp kết thúc bản nhạc) sẽ là ô nhịp đầy đủ.

—

Câu 3: Cung và nửa cung là gì, kí hiệu?

Đây là một khái niệm rất quan trọng để chúng ta hiểu về cấu tạo của âm thanh, về các cao độ.

* Cung: Là khoảng cách giữa hai âm thanh mà tai chúng ta có thể phân biệt rõ ràng. Trên đàn piano hoặc các loại nhạc cụ có phím, khoảng cách giữa hai phím liền nhau màu trắng (trừ các phím Đô – Rê, Mi – Fa, Si – Đô) được gọi là 1 cung.

* Nửa cung: Là khoảng cách nhỏ hơn. Trên đàn piano, khoảng cách giữa hai phím liền nhau bất kỳ, dù là phím trắng hay phím đen, đều là nửa cung. Ví dụ, khoảng cách từ Đô đến Đô thăng, hoặc từ Mi đến Fa.

Quan hệ giữa cung và nửa cung:

Đây là một công thức rất cơ bản mà các em cần nhớ:

1 Cung = 2 Nửa Cung

Trên các bản nhạc, chúng ta không có kí hiệu riêng biệt cho “cung” hay “nửa cung” khi viết. Tuy nhiên, khi phân tích hoặc xây dựng các gam (quãng tám), chúng ta sẽ sử dụng các khái niệm này để xác định vị trí của các nốt. Ví dụ, trong gam trưởng, khoảng cách giữa các bậc nốt sẽ tuân theo quy luật Cung – Cung – Nửa Cung – Cung – Cung – Cung – Nửa Cung.

Khi viết các nốt nhạc, chúng ta sẽ thấy sự thay đổi cao độ dẫn đến việc tạo ra các khoảng cách cung và nửa cung, ví dụ như:
* Dấu thăng (#): Làm tăng cao độ của nốt nhạc lên một nửa cung.
* Dấu giáng (b): Làm giảm cao độ của nốt nhạc đi một nửa cung.
* Dấu hóa bất thường (♮): Hủy bỏ hiệu lực của dấu thăng hoặc dấu giáng ở trước đó hoặc dấu hóa bất thường đã được quy định ở đầu khuông nhạc.

Sự kết hợp của các dấu hóa này giúp chúng ta xác định chính xác cao độ và từ đó tính toán được khoảng cách cung/nửa cung giữa các nốt.

—

Câu 4: Dấu hóa có mấy dấu hóa và mấy cách sử dụng?

Các em thân mến, dấu hóa là những kí hiệu âm nhạc rất quan trọng. Chúng giúp chúng ta thay đổi cao độ của các nốt nhạc một cách nhất định.

Có 3 loại dấu hóa cơ bản:

1. Dấu thăng (#):
* Ý nghĩa: Làm tăng cao độ của nốt nhạc đứng sau nó lên một nửa cung.
* Cách sử dụng:
* Dấu hóa bất thường: Đặt ngay sau nốt nhạc và chỉ có hiệu lực trong ô nhịp đó. Khi sang ô nhịp mới, nốt nhạc đó sẽ trở lại cao độ bình thường.
* Dấu hóa đầu khuông: Đặt ở đầu khuông nhạc, ngay sau khóa nhạc, trên một dòng hoặc khe nhạc cụ thể. Dấu hóa này có hiệu lực cho tất cả các nốt nhạc có tên tương ứng ở mọi cao độ trong toàn bộ bản nhạc, trừ khi bị dấu hóa bất thường khác hủy bỏ.

2. Dấu giáng (b):
* Ý nghĩa: Làm giảm cao độ của nốt nhạc đứng sau nó đi một nửa cung.
* Cách sử dụng: Tương tự như dấu thăng, dấu giáng cũng có hai cách sử dụng:
* Dấu hóa bất thường: Đặt ngay sau nốt nhạc và chỉ có hiệu lực trong ô nhịp đó.
* Dấu hóa đầu khuông: Đặt ở đầu khuông nhạc. Có hiệu lực cho tất cả các nốt nhạc có tên tương ứng ở mọi cao độ trong toàn bộ bản nhạc, trừ khi bị dấu hóa bất thường khác hủy bỏ.

3. Dấu hóa tự nhiên (♮):
* Ý nghĩa: Dùng để hủy bỏ hiệu lực của dấu thăng hoặc dấu giáng đã đặt trước đó.
* Cách sử dụng:
* Dấu hóa bất thường: Đặt ngay sau nốt nhạc. Nếu nốt nhạc đó trước đó đã bị ảnh hưởng bởi dấu thăng hoặc dấu giáng (dù là dấu hóa bất thường hay dấu hóa đầu khuông), thì dấu hóa tự nhiên sẽ đưa nốt nhạc đó trở về cao độ nguyên thủy của nó (tức là không thăng, không giáng) trong ô nhịp đó.
* Dấu hóa đầu khuông: Đặt ở đầu khuông nhạc. Dấu hóa tự nhiên đặt ở đầu khuông sẽ hủy bỏ hiệu lực của tất cả các dấu thăng, dấu giáng đã được ghi ở đầu khuông trước đó, đưa tất cả các nốt về cao độ nguyên thủy của chúng cho toàn bản nhạc. Tuy nhiên, cách dùng này ít phổ biến hơn so với việc dùng dấu hóa tự nhiên bất thường.

Tổng kết về cách sử dụng dấu hóa:

Chúng ta có thể phân chia cách sử dụng thành 2 nhóm chính dựa trên phạm vi hiệu lực:

* Hiệu lực trong một ô nhịp: Các dấu thăng, dấu giáng, dấu hóa tự nhiên đặt ngay sau nốt nhạc. Chúng chỉ có tác dụng trong ô nhịp chứa nó.
* Hiệu lực cho toàn bản nhạc: Các dấu thăng, dấu giáng, dấu hóa tự nhiên đặt ở đầu khuông nhạc. Chúng có tác dụng cho tất cả các nốt tương ứng trong suốt bản nhạc, trừ khi có dấu hóa bất thường khác thay đổi.

—

Các em thấy không, những kiến thức về nhịp điệu, quãng âm và dấu hóa là nền tảng để chúng ta hiểu và đọc nhạc tốt hơn đấy. Các em hãy ôn lại bài thật kỹ nhé. Nếu có bất kỳ câu hỏi nào, đừng ngần ngại hỏi cô hoặc trao đổi với bạn bè.

Chúc các em học tốt!