Câu 1: Tìm biện pháp tu từ đã được sử dụng trong câu “Ta nghe hè dậy bên lòng”? Nêu tác dụng?

Bước 1: Đọc kỹ câu thơ cần phân tích.
Câu thơ: “Ta nghe hè dậy bên lòng”

Bước 2: Nhận diện các yếu tố ngôn ngữ đặc biệt.
Trong câu thơ này, chúng ta thấy có sự kết hợp giữa “nghe” (giác quan thính giác) và “hè dậy” (một hoạt động, một trạng thái của mùa hè). “Bên lòng” chỉ không gian bên trong tâm hồn con người.

Bước 3: Xác định biện pháp tu từ.
Việc gán cho một khái niệm trừu tượng như “mùa hè” (một mùa, một không gian, một thời tiết) có khả năng “dậy” (một hành động thường gắn liền với sự sống, sự bùng nổ) và có thể được “nghe” thấy bởi con người ở “bên lòng” cho thấy sự vật, hiện tượng thiên nhiên được cảm nhận bằng giác quan và quy về trạng thái, hành động của con người. Đây chính là biện pháp nhân hóa.

Bước 4: Phân tích tác dụng của biện pháp tu từ.
* Tác dụng của biện pháp nhân hóa “hè dậy”:
* Làm cho mùa hè trở nên sống động, tràn đầy sức sống, như một sinh thể đang bừng tỉnh.
* Thể hiện rõ ràng tâm trạng náo nức, chờ đợi, yêu quý mùa hè của nhân vật trữ tình (người tù trong bài thơ).
* Mùa hè không chỉ là không gian bên ngoài mà còn “dậy” lên trong chính tâm hồn, tư tưởng của con người, cho thấy sự đồng điệu giữa thiên nhiên và lòng người.
* Góp phần thể hiện không khí sôi nổi, rộn ràng của mùa hè.

Câu 2. Trình bày ý nghĩa của tiếng chim tu hú cuối bài thơ.

Bước 1: Xác định vị trí và vai trò của tiếng chim tu hú trong bài thơ.
Tiếng chim tu hú xuất hiện ở cuối bài thơ, mang tính chất là tín hiệu báo hiệu một mùa hè đã đến.

Bước 2: Liên hệ ý nghĩa biểu tượng của tiếng chim tu hú.
Chim tu hú là loài chim gắn liền với mùa hè, tiếng kêu của nó thường vang lên khi hạ sang. Do đó, tiếng chim tu hú trở thành một biểu tượng quen thuộc, một dấu hiệu đặc trưng của mùa hè.

Bước 3: Phân tích ý nghĩa trong bối cảnh bài thơ.
* Tiếng chim tu hú vang lên như một lời mời gọi, thôi thúc.
* Nó đánh thức mọi giác quan, báo hiệu mùa hè đã thực sự bắt đầu, với tất cả sự rộn rã, tươi đẹp và sức sống vốn có.
* Đối với người tù, tiếng chim tu hú không chỉ là âm thanh của thiên nhiên mà còn là tiếng gọi của tự do, của cuộc sống bên ngoài bức tường giam lạnh lẽo. Nó gợi lên niềm khao khát được hòa mình vào không khí mùa hè, được vui chơi, hoạt động ngoài trời.
* Tiếng chim tu hú còn mang ý nghĩa tâm trạng: nó khuấy động, làm bừng lên trong lòng người tù những cảm xúc mãnh liệt, vừa vui tươi, náo nức, vừa có chút day dứt, nhớ nhung về cuộc sống tự do.
* Nó là âm thanh đẹp đẽ, lạc quan, đối lập với không gian tù ngục ngột ngạt, gợi lên hy vọng về một ngày mai tươi sáng.

Câu 3: Nêu cảm nhận sâu sắc của em về bức tranh mùa hè qua 6 câu thơ đầu của bài thơ “Khi con tu hú”.

Bước 1: Đọc kỹ 6 câu thơ đầu của bài thơ:
“Khi con tu hú gọi bầy
Lúa chín, mùi hương lúa chín, thfar bay
Chim diều lạc giữa tầng mây
Chút nắng vàng bay vơ vẩn…
Nhìn lên: Trời xanh, mây trắng, nắng vàng tươi
Nắng vàng trên lá cỏ cây”

Bước 2: Phân tích từng hình ảnh, âm thanh, màu sắc trong 6 câu thơ.
* “Khi con tu hú gọi bầy”: Âm thanh đặc trưng, báo hiệu mùa hè đã đến, gợi sự náo nức, sum vầy.
* “Lúa chín, mùi hương lúa chín, thfar bay”: Mùi hương đặc trưng của mùa lúa chín, mang lại cảm giác ấm no, trù phú.
* “Chim diều lạc giữa tầng mây / Chút nắng vàng bay vơ vẩn…”: Hình ảnh cánh diều bay lượn tự do, mang theo những tia nắng vàng ấm áp, gợi không gian khoáng đạt, tự tại.
* “Nhìn lên: Trời xanh, mây trắng, nắng vàng tươi”: Bức tranh thiên nhiên rực rỡ với gam màu tươi sáng của bầu trời, mây và nắng.
* “Nắng vàng trên lá cỏ cây”: Sự sống căng tràn, lan tỏa khắp muôn nơi.

Bước 3: Tổng hợp và khái quát bức tranh mùa hè.
* Bức tranh mùa hè hiện lên thật sống động, rực rỡ và đầy sức sống.
* Tác giả sử dụng nhiều yếu tố gợi giác quan: âm thanh (tiếng tu hú), mùi hương (mùi lúa chín), thị giác (màu xanh, màu trắng, màu vàng, cánh diều, nắng).
* Mùa hè được miêu tả với những đặc trưng quen thuộc, gần gũi: tiếng chim, lúa chín, nắng vàng, bầu trời cao rộng.
* Không khí chung là sự náo nức, tươi vui, khoáng đạt và tràn đầy sức sống.
* Các hình ảnh được vẽ nên với gam màu tươi sáng, rạng rỡ, tạo nên một bức tranh mùa hè đầy ấn tượng, đẹp đẽ và thơ mộng.
* Qua đó, ta cảm nhận được tình yêu thiên nhiên, yêu cuộc sống của nhân vật trữ tình, dù đang trong hoàn cảnh tù đày.

Hy vọng với những hướng dẫn chi tiết này, các em đã nắm vững cách phân tích và cảm nhận vẻ đẹp của bài thơ. Hãy ghi nhớ và áp dụng để làm tốt các bài tập Ngữ Văn nhé!