Chúng ta sẽ lần lượt giải quyết các câu hỏi được đặt ra.

Câu 1: Xác định phương thức biểu đạt chính của văn bản?

A. Tự sự B. Nghị luận C. Miêu tả D. Biểu cảm

Để trả lời câu hỏi này, các em cần xem xét nội dung chính của văn bản. Văn bản kể về một câu chuyện, có nhân vật (chàng trai, ông giáo), có diễn biến sự việc (chàng trai đến xin học, than phiền, ông giáo đưa thìa muối, làm thí nghiệm, rút ra bài học), và có kết thúc. Những yếu tố này thuộc về phương thức biểu đạt nào?

* Tự sự: Kể lại một chuỗi sự việc có đầu có cuối, có nhân vật, bối cảnh, diễn biến và kết thúc.
* Nghị luận: Bày tỏ quan điểm, đưa ra lý lẽ, dẫn chứng để thuyết phục người đọc.
* Miêu tả: Tái hiện lại đặc điểm, hình dáng, màu sắc, âm thanh, mùi vị… của sự vật, hiện tượng, con người.
* Biểu cảm: Bày tỏ tình cảm, cảm xúc của con người.

Trong câu chuyện này, chúng ta thấy rõ ràng là có sự kiện được kể lại. Ông giáo đã dùng một câu chuyện nhỏ để dẫn dắt đến một bài học lớn. Tuy nhiên, cốt lõi của câu chuyện là bài học mà ông giáo rút ra và truyền đạt. Bài học này được diễn đạt bằng lời nói của ông giáo, mang tính chất giải thích, phân tích và định hướng cho chàng trai.

Quan sát kỹ lời nói của ông giáo: “- Con của ta, ai cũng có lúc gặp khó khăn trong cuộc sống. Và những khó khăn đó giống như thìa muối này đây, nhưng mỗi người hòa tan nó theo một cách khác nhau. Những người có tâm hồn rộng mở giống như một hồ nước thì nỗi buồn không làm họ mất đi niềm vui và sự yêu đời. Nhưng với những người tâm hồn chỉ nhỏ như một cốc nước họ sẽ tự biến cuộc sống của mình trở thành đắng chát và chẳng bao giờ học được điều gì có ích.”

Lời nói này có tính chất suy luận, phân tích và đưa ra một quan điểm, một bài học đạo lý. Nó không chỉ đơn thuần là kể chuyện mà còn là để thuyết phục người đọc về một cách nhìn nhận cuộc sống.

Vì vậy, phương thức biểu đạt chính của văn bản này là sự kết hợp giữa kể chuyện (tự sự) để dẫn dắt đến một bài học mang tính chất phân tích, suy luận (nghị luận). Tuy nhiên, nếu xét về mục đích cuối cùng và cách thức diễn đạt chủ yếu, ta thấy yếu tố nghị luận nổi bật hơn trong việc truyền tải thông điệp của câu chuyện.

Đáp án: B. Nghị luận

Câu 3: Xác định ngôi kể trong văn bản ?

A. Thứ nhất B. Thứ hai C. Thứ ba D. Cả ngôi thứ nhất và thứ hai

Để xác định ngôi kể, chúng ta cần xem người kể chuyện xưng hô như thế nào và sử dụng đại từ nhân xưng nào.

* Ngôi thứ nhất: Người kể chuyện xưng “tôi”, “mình”, “con” (nếu đối tượng là người kể),… và thường tham gia vào câu chuyện với tư cách là nhân vật.
* Ngôi thứ hai: Ít phổ biến trong văn xuôi, thường xuất hiện trong các bài thơ hoặc lời kêu gọi, lời chỉ dẫn trực tiếp. Người kể chuyện có thể xưng “bạn”, “các em”,… hoặc gọi thẳng tên người đối thoại.
* Ngôi thứ ba: Người kể chuyện không tham gia vào câu chuyện, đứng ngoài để quan sát và kể lại mọi việc. Thường sử dụng các đại từ như “anh”, “chị”, “ông”, “bà”, “họ”, “chúng”,… và gọi tên các nhân vật.

Trong văn bản này, chúng ta thấy người kể chuyện sử dụng các từ như “chàng trai”, “ông giáo”, “anh”. Không có ai xưng “tôi” hoặc “mình” để kể chuyện. Người kể chuyện đứng từ bên ngoài để thuật lại những gì đã xảy ra và lời nói của các nhân vật.

Ví dụ: “Một chàng trai trẻ đến xin học ông giáo già…”, “Người thầy im lặng lắng nghe rồi đưa cho anh một thìa muối…”, “Chàng trai trả lời.”, “Người thầy lại dẫn anh ra…”. Tất cả đều cho thấy người kể chuyện đang quan sát và thuật lại câu chuyện từ bên ngoài.

Đáp án: C. Thứ ba

Câu 4: Gọi tên biện pháp tu từ trong câu sau : “Những khó khăn đó giống như thìa muối này đây.”

A. Nhân hóa. B. So sánh B. Ẩn dụ D. Hoán dụ.

Để xác định biện pháp tu từ, chúng ta cần phân tích cấu trúc và ý nghĩa của câu.

Câu này có cấu trúc: Đối tượng 1 + Từ so sánh + Đối tượng 2.

* Đối tượng 1: “Những khó khăn đó”
* Từ so sánh: “giống như”
* Đối tượng 2: “thìa muối này đây”

Biện pháp tu từ so sánh là cách đối chiếu sự vật, sự việc này với sự vật, sự việc khác có nét tương đồng để làm tăng sức gợi hình, gợi cảm cho sự diễn đạt. Dấu hiệu nhận biết phổ biến của so sánh là các từ: như, là, tựa, giống như, hệt như, bao nhiêu… bằng,…

Trong câu này, “những khó khăn” được đặt lên bàn cân với “thìa muối” thông qua từ “giống như”. Điều này cho thấy hai sự vật này có những điểm tương đồng nhất định, giúp người đọc dễ dàng hình dung ra sự ảnh hưởng của khó khăn.

* Nhân hóa: Gán cho sự vật, hiện tượng những đặc điểm, hành động, suy nghĩ của con người.
* So sánh: Đối chiếu sự vật, sự việc này với sự vật, sự việc khác có nét tương đồng.
* Ẩn dụ: Gọi tên sự vật, hiện tượng, khái niệm này bằng tên của sự vật, hiện tượng, khái niệm khác có nét tương đồng với nó (dựa trên sự giống nhau).
* Hoán dụ: Lấy tên của sự vật, hiện tượng này gọi tên sự vật, hiện tượng khác dựa trên mối quan hệ gần gũi, tương đồng (ví dụ: lấy bộ phận thay cho toàn thể, lấy cái cụ thể thay cho cái trừu tượng,…).

Với việc sử dụng từ “giống như” để liên kết “khó khăn” và “thìa muối”, câu văn rõ ràng thuộc về biện pháp tu từ so sánh.

Đáp án: B. So sánh

Cô hy vọng bài giảng hôm nay đã giúp các em hiểu rõ hơn về câu chuyện “Câu chuyện về những hạt muối” và các kiến thức về văn bản. Các em hãy suy ngẫm về bài học ý nghĩa mà câu chuyện mang lại nhé!