Chào các em học sinh yêu quý! Hôm nay, thầy rất vui được cùng các em tìm hiểu về một cấu trúc cực kỳ quan trọng trong lập trình, đó là cấu trúc rẽ nhánh. Như tên gọi của nó, cấu trúc này giúp máy tính của chúng ta đưa ra các “quyết định” và chọn con đường xử lý khác nhau tùy thuộc vào một điều kiện nào đó. Giống như khi các em đứng trước ngã ba đường vậy, các em phải quyết định xem mình sẽ đi đường nào dựa vào mục tiêu của mình.
Chúng ta cùng đi vào tìm hiểu chi tiết nhé!
Bước 1: Giới thiệu về Cấu trúc rẽ nhánh
Trong cuộc sống, chúng ta thường xuyên đưa ra các quyết định: “Nếu trời mưa thì mang ô”, “Nếu đạt điểm giỏi thì được thưởng”, v.v. Trong lập trình, máy tính cũng cần có khả năng “ra quyết định” như vậy để thực hiện các công việc khác nhau tùy thuộc vào một điều kiện nào đó. Cấu trúc giúp máy tính làm được điều này chính là cấu trúc rẽ nhánh.
Nói một cách đơn giản, cấu trúc rẽ nhánh là cách máy tính thực hiện các công việc khác nhau dựa trên việc kiểm tra một điều kiện: điều kiện đó có đúng hay không.
Bước 2: Các dạng của cấu trúc rẽ nhánh
Dựa theo chương trình Tin học lớp 6 hiện hành, chúng ta sẽ tìm hiểu về hai dạng chính của cấu trúc rẽ nhánh:
- Cấu trúc rẽ nhánh dạng thiếu
- Cấu trúc rẽ nhánh dạng đủ
Bây giờ, chúng ta sẽ tìm hiểu chức năng của từng dạng nhé!
Bước 3: Cấu trúc rẽ nhánh dạng thiếu
- Tên gọi: Cấu trúc rẽ nhánh dạng thiếu (hay còn gọi là dạng “Nếu… thì…”)
- Cấu trúc logic:
Nếu điều kiện đúng
thì thực hiện hành động A
Tiếp tục các công việc khác
- Chức năng:
Cấu trúc này được sử dụng khi chúng ta chỉ muốn thực hiện một hành động nào đó CHỈ KHI một điều kiện cụ thể là đúng. Nếu điều kiện đó sai, máy tính sẽ bỏ qua hành động này và tiếp tục thực hiện các công việc tiếp theo.
Lý do áp dụng: Chúng ta áp dụng cấu trúc này khi một hành động là không bắt buộc phải xảy ra nếu điều kiện không thỏa mãn, mà chỉ cần xảy ra khi điều kiện đúng mà thôi.
- Ví dụ minh họa:
Giả sử các em đang viết một chương trình để nhắc nhở việc làm bài tập về nhà.
Nếu “Đã là tối Chủ Nhật” thì “Nhắc nhở nộp bài tập Tin học vào sáng mai”
Nếu không phải tối Chủ Nhật, chương trình sẽ không nhắc nhở gì cả về việc nộp bài tập Tin học vào sáng mai, mà tiếp tục các công việc khác (ví dụ như nhắc nhở đi ngủ đúng giờ).
Bước 4: Cấu trúc rẽ nhánh dạng đủ
- Tên gọi: Cấu trúc rẽ nhánh dạng đủ (hay còn gọi là dạng “Nếu… thì… ngược lại…”)
- Cấu trúc logic:
Nếu điều kiện đúng
thì thực hiện hành động A
Ngược lại (nếu điều kiện sai)
thì thực hiện hành động B
Tiếp tục các công việc khác
- Chức năng:
Cấu trúc này được sử dụng khi chúng ta muốn máy tính thực hiện một trong hai hành động. Nếu điều kiện đúng, máy tính sẽ thực hiện hành động thứ nhất. Ngược lại (nếu điều kiện sai), máy tính sẽ thực hiện hành động thứ hai.
Lý do áp dụng: Chúng ta áp dụng cấu trúc này khi máy tính CẦN PHẢI làm một điều gì đó, dù điều kiện đúng hay sai, nhưng sẽ là hai hành động khác nhau tùy thuộc vào kết quả kiểm tra điều kiện.
- Ví dụ minh họa:
Giả sử các em đang viết chương trình để hiển thị trạng thái của một đèn.
Nếu “Đèn đang bật” thì “Hiển thị chữ Đèn sáng”
Ngược lại (nếu “Đèn đang tắt”) thì “Hiển thị chữ Đèn tối”
Trong trường hợp này, dù đèn bật hay tắt, chương trình đều phải hiển thị một thông báo phù hợp. Không thể bỏ qua việc hiển thị thông báo được.
Kết luận:
Vậy là chúng ta đã tìm hiểu xong về hai dạng cấu trúc rẽ nhánh cơ bản trong Tin học lớp 6:
- Cấu trúc rẽ nhánh dạng thiếu: “Nếu điều kiện đúng thì làm A, còn sai thì bỏ qua A.”
- Cấu trúc rẽ nhánh dạng đủ: “Nếu điều kiện đúng thì làm A, còn sai thì làm B.”
Các em thấy không, cấu trúc rẽ nhánh giúp máy tính trở nên thông minh hơn, có khả năng “suy nghĩ” và “hành động” linh hoạt theo từng trường hợp cụ thể. Việc nắm vững hai dạng cấu trúc này sẽ là nền tảng rất quan trọng cho các em trong hành trình học lập trình sau này đó!
Chúc các em học tốt!
Cấu trúc rẽ nhánh có dạng gồm :
Cấu trúc rẽ nhánh dạng đủ :
Nếu điều kiện đúng thì thực hiện lệnh ; Nếu điều kiện sai thì thực hiện lệnh
Cấu trúc rẽ nhánh dạng thiếu :
Nếu điều kiện đúng thì thực hiện lệnh ; Nếu điều kiện sai thì chuyển qua lệnh tiếp theo