Chỉ dùng chất chỉ thị phenolphtalein, hãy phân biệt các dung dịch riêng biệt chứ…
Chúng ta có các dung dịch sau: NaHSO4, Na2CO3, AlCl3, Fe(NO3)3, NaCl, Ca(NO3)2. Và chúng ta chỉ được phép sử dụng chất chỉ thị phenolphtalein để phân biệt chúng.
Phenolphtalein là một chất chỉ thị màu. Nó không màu trong môi trường axit và trung tính, còn trong môi trường bazơ thì nó chuyển sang màu hồng.
Bây giờ, chúng ta sẽ đi lần lượt từng bước phân biệt nhé.
Bước 1: Quan sát ban đầu
Khi nhỏ vài giọt phenolphtalein vào từng ống nghiệm chứa các dung dịch, chúng ta sẽ thấy có hai nhóm dung dịch có hiện tượng khác nhau:
Nhóm 1: Dung dịch chuyển sang màu hồng.
Nhóm 2: Dung dịch vẫn giữ nguyên màu không màu.
Bước 2: Xác định nhóm dung dịch có màu hồng
Dung dịch nào chuyển sang màu hồng khi có mặt phenolphtalein, chứng tỏ dung dịch đó có môi trường bazơ. Trong các muối đã cho, chỉ có muối Na2CO3 là dung dịch có tính bazơ do phản ứng thủy phân tạo ra nhóm OH-.
Phương trình phản ứng thủy phân của Na2CO3:
CO3^2- + H2O <=> HCO3^- + OH^-
Như vậy, chúng ta đã nhận biết được dung dịch Na2CO3.
Bước 3: Xác định nhóm dung dịch không màu
Các dung dịch còn lại (NaHSO4, AlCl3, Fe(NO3)3, NaCl, Ca(NO3)2) sẽ không làm phenolphtalein đổi màu. Chúng ta sẽ tiếp tục phân biệt nhóm này.
Bước 4: Phân biệt các dung dịch còn lại
Chúng ta biết rằng NaHSO4 là muối axit, nó sẽ có tính axit. Phenolphtalein không đổi màu trong môi trường axit.
Phương trình phân ly của NaHSO4:
NaHSO4 -> Na+ + HSO4^-
HSO4^- <=> H+ + SO4^2- (do HSO4^- có tính axit)
Các dung dịch AlCl3 và Fe(NO3)3 là muối của kim loại có hóa trị nhỏ và gốc axit yếu (trừ HCl và HNO3 là axit mạnh, nhưng ở đây là gốc Cl- và NO3-). Các muối này cũng sẽ có tính axit do phản ứng thủy phân tạo ra ion H+.
Phương trình thủy phân của AlCl3:
Al^3+ + 3H2O <=> Al(OH)3 + 3H+
Phương trình thủy phân của Fe(NO3)3:
Fe^3+ + 3H2O <=> Fe(OH)3 + 3H+
Dung dịch NaCl và Ca(NO3)2 là các muối trung hòa, được tạo thành từ bazơ mạnh (NaOH, Ca(OH)2) và axit mạnh (HCl, HNO3). Do đó, dung dịch của chúng sẽ có môi trường trung tính và không làm phenolphtalein đổi màu.
Vì vậy, trong nhóm các dung dịch không màu ban đầu, chúng ta có thể chia thành 3 nhóm nhỏ hơn:
Nhóm A: Dung dịch có tính axit (NaHSO4, AlCl3, Fe(NO3)3)
Nhóm B: Dung dịch có tính trung tính (NaCl, Ca(NO3)2)
Bước 5: Tinh chỉnh việc phân biệt
Hiện tại, chúng ta chỉ có phenolphtalein, mà phenolphtalein không phân biệt được các dung dịch có tính axit hay trung tính. Do đó, với chỉ phenolphtalein, chúng ta chỉ có thể phân biệt được muối Na2CO3 (tạo màu hồng).
Tuy nhiên, nếu đề bài cho phép chúng ta sử dụng thêm nước cất hoặc các dung dịch khác đã biết tính chất, thì việc phân biệt sẽ dễ dàng hơn. Nhưng với yêu cầu chỉ dùng phenolphtalein, chúng ta chỉ có thể phân biệt Na2CO3.
Giả sử, nếu chúng ta có thể nhận biết thêm tính axit hoặc trung tính của các dung dịch còn lại bằng các phương pháp khác (không được phép theo đề bài này), thì chúng ta có thể:
* Nhỏ phenolphtalein vào NaHSO4, AlCl3, Fe(NO3)3, NaCl, Ca(NO3)2. Cả 5 dung dịch này đều không đổi màu.
* Nếu có thể đo pH hoặc sử dụng một chất chỉ thị khác nhạy hơn với axit như quỳ tím, thì sẽ phân biệt được nhóm axit và nhóm trung tính.
* Trong trường hợp chỉ có phenolphtalein, chúng ta chỉ dừng lại ở việc nhận biết được Na2CO3.
Kết luận cuối cùng dựa trên yêu cầu đề bài:
Chỉ dùng chất chỉ thị phenolphtalein, chúng ta có thể phân biệt được dung dịch Na2CO3 (chuyển màu hồng). Các dung dịch còn lại (NaHSO4, AlCl3, Fe(NO3)3, NaCl, Ca(NO3)2) đều không làm phenolphtalein đổi màu, do đó chúng ta không thể phân biệt riêng lẻ từng dung dịch trong nhóm này chỉ với phenolphtalein.
Để làm rõ hơn, ta có thể ghi lại kết quả như sau:
– Dung dịch chuyển màu hồng: Na2CO3
– Dung dịch không đổi màu: NaHSO4, AlCl3, Fe(NO3)3, NaCl, Ca(NO3)2
Bài tập này nhấn mạnh rằng, đôi khi với một lượng thuốc thử giới hạn, chúng ta chỉ có thể phân biệt được một phần các chất.
Các em có câu hỏi nào không?
Nhỏ phenolphtalein vào các chất. Na2CO3 chuyển màu dd thành màu hồng.
Nhỏ Na2CO3 vào các dung dịch còn lại. NaHSO4 có khí không màu. AlCl3 có kết tủa trắng keo, khí không màu. Fe(NO3)3 có kết tủa đỏ nâu, khí không màu. NaCl không hiện tượng. Ca(NO3)2 có kết tủa trắng.
\(2NaHSO_4+ Na_2CO_3 \to 2Na_2SO_4+ CO_2+ H_2O\)
\(2AlCl_3+ 3Na_2CO_3+ 3H_2O \to 6NaCl+ 2Al(OH)_3+ 3CO_2\)
\(2Fe(NO_3)_3+ 3Na_2CO_3+ 3H_2O \to 2Fe(OH)_3+ 3CO_2+ 6NaNO_3\)
\(Ca(NO_3)_2+ Na_2CO_3 \to CaCO_3+ 2NaNO_3\)
-Nhỏ vài giọt phenolphtalein vào các dd trên.
+ Dd chuyển sang màu hồng là Na2CO3
+ Các dd còn lại không đổi màu
– Cho Dd Na2CO3 nhận biết được ở trên vào các dd còn lại.
+ NaHSO4: có khí không màu thoát ra
PTHH: 2NaHSO4+Na2CO3->2Na2SO4+Co2+H2O
+ AlCl3: có kết tủa keo trắng và khí ko màu thoát ra
PTHH: 2AlCl3+3Na2CO3+3H2O->6NaCl + 2Al(OH)3+3CO2
+Fe(NO3)3: có kết tủa nâu đỏ và khí không màu thoát ra
PTHH: 2Fe(NO3)3+3Na2CO3+3H2O-> 2Fe(OH)3+3CO2+6NaNO3
+ Ca(NO3)2: có kết tủa trắng
PTHH: Ca(NO3)2+Na2CO3->CaCO3+2NaNO3
+ NaCl: không hiện tượng
#nhuquynh