Chào các em học sinh thân mến của cô! Hôm nay, chúng ta sẽ cùng nhau tìm hiểu về cách xác định tác dụng của các biện pháp tu từ mà chúng ta đã học trong chương trình Ngữ Văn lớp 6. Để làm tốt được bài tập này, các em cần thực hiện theo các bước cô hướng dẫn dưới đây.

Đây là các bước cần thực hiện khi nêu tác dụng của một biện pháp tu từ:

Bước 1: Nhận diện biện pháp tu từ

Trước hết, các em cần đọc kỹ đoạn văn hoặc câu văn được cho. Quan sát xem trong đó có sử dụng biện pháp tu từ nào đã học không. Các biện pháp tu từ phổ biến ở lớp 6 bao gồm: so sánh, nhân hóa, ẩn dụ, hoán dụ, điệp ngữ, nói quá, nói giảm nói tránh.

Ví dụ: Nếu câu văn có cụm từ “mặt trời như một quả cam chín mọng”, các em sẽ nhận ra đây là biện pháp so sánh vì có từ “như” nối hai sự vật.

Bước 2: Nêu rõ biện pháp tu từ đã nhận diện

Sau khi nhận diện được biện pháp tu từ, các em cần nêu rõ tên của biện pháp đó.

Ví dụ: Tiếp tục với ví dụ trên, các em sẽ ghi rõ: “Trong câu văn này có biện pháp so sánh.”

Bước 3: Chỉ ra những yếu tố được dùng để tạo nên biện pháp tu từ

Đối với từng biện pháp tu từ, các em cần xác định rõ những từ ngữ, hình ảnh nào được dùng để tạo nên biện pháp đó.

* Với biện pháp so sánh: Chỉ ra sự vật, hiện tượng được so sánh với sự vật, hiện tượng nào và từ ngữ so sánh (như, là, tựa, giống, hơn, kém…).
* Với biện pháp nhân hóa: Chỉ ra sự vật, hiện tượng nào được gán cho những đặc điểm, hành động của con người.
* Với biện pháp ẩn dụ: Xác định hai sự vật, hiện tượng có nét tương đồng để gọi tên sự vật, hiện tượng kia.
* Với biện pháp hoán dụ: Xác định sự vật, hiện tượng được dùng để gọi tên sự vật, hiện tượng khác dựa trên mối quan hệ gần gũi (bộ phận thay thế toàn thể, vật chứa thay cho vật được chứa…).
* Với biện pháp điệp ngữ: Xác định từ ngữ, cụm từ, câu được lặp lại và vị trí lặp lại.
* Với biện pháp nói quá: Xác định yếu tố nào được phóng đại.
* Với biện pháp nói giảm nói tránh: Xác định cách diễn đạt nào được dùng để giảm nhẹ mức độ, làm bớt sự đau buồn, thô tục.

Ví dụ: Với câu “mặt trời như một quả cam chín mọng”, ta chỉ ra: “Sự vật “mặt trời” được so sánh với “quả cam chín mọng” và có từ so sánh “như”.”

Bước 4: Phân tích tác dụng của biện pháp tu từ

Đây là bước quan trọng nhất. Các em cần suy nghĩ xem biện pháp tu từ đó giúp tác giả thể hiện điều gì? Nó có tác dụng gì trong việc miêu tả, biểu đạt tình cảm, gợi hình ảnh hay làm nổi bật ý nghĩa của lời văn? Tác dụng này thường gắn liền với nội dung và tình cảm mà tác giả muốn truyền tải.

Khi phân tích tác dụng, các em có thể trả lời các câu hỏi sau:

* Biện pháp tu từ này giúp làm cho sự vật, hiện tượng được miêu tả trở nên như thế nào? (Cụ thể, sinh động, gần gũi, sống động, dễ hình dung hơn?)
* Nó gợi cho người đọc cảm xúc gì? (Vui vẻ, buồn bã, yêu mến, kính trọng, khâm phục…?)
* Nó nhấn mạnh điều gì? (Tính chất, đặc điểm, vai trò quan trọng của sự vật, hiện tượng?)
* Nó thể hiện tình cảm, thái độ gì của tác giả?

Ví dụ: Với câu “mặt trời như một quả cam chín mọng”, tác dụng của biện pháp so sánh này là: “Biện pháp so sánh “mặt trời” với “quả cam chín mọng” giúp người đọc hình dung được hình ảnh mặt trời buổi chiều tà thật rực rỡ, tròn trịa và ấm áp như một trái cam chín, gợi cảm giác thân thuộc, gần gũi và một vẻ đẹp đầy sức sống.”

Các em hãy ghi nhớ và luyện tập theo các bước này nhé. Chúc các em học tốt!