Bước 1: Đọc kỹ đoạn thơ.
Cô mời các em cùng đọc lại thật kỹ các câu thơ:
“Người thầy vần lặng lẽ đi về sớm trưa
Từng ngày giọt mồ hôi rơi nhẹ trang giấy,
để em đến bên bờ ước mơ
Rồi năm tháng sông dài gió mưa
Cành hoa trắng vẫn lung linh trong vườn xưa
Người thầy vẫn lặng lẽ đi về dưới mưa
Dòng đời từng ngày qua êm đềm trôi mãi
Chiều trên phố bao người đón đưa
Dòng sông vắng bây giờ gió mưa
Còn ai nhớ, ai quên con đò xưa ….”

Bước 2: Tìm kiếm những dấu hiệu nhận biết.
Khi đọc đoạn thơ này, các em có cảm nhận được điều gì?
Chúng ta thấy có những hình ảnh quen thuộc gắn liền với người thầy: “người thầy lặng lẽ đi về sớm trưa”, “giọt mồ hôi rơi nhẹ trang giấy”.
Đồng thời, chúng ta cũng thấy những hình ảnh ẩn dụ về sự cống hiến, về những lớp học trò đi xa: “cành hoa trắng”, “con đò xưa”.
Và đặc biệt, cụm từ “Người thầy” được lặp lại, gợi lên một sự kính trọng, một tình cảm sâu sắc.

Bước 3: Liên hệ với kiến thức đã học.
Dựa vào nội dung và những hình ảnh gợi tả, các em hãy thử nhớ lại xem chúng ta đã học bài thơ nào có chủ đề về người thầy với những hình ảnh tương tự như thế này?
Cô tin rằng, rất nhiều bạn đã nhận ra. Đoạn thơ này gợi nhớ đến một bài thơ rất nổi tiếng của nhà thơ Lê Quốc Việt, đó là bài “Người thầy”. Bài thơ này đã được giới thiệu trong chương trình Ngữ Văn lớp 10.

Bước 4: Xác định tên bài thơ.
Từ những phân tích trên, chúng ta có thể khẳng định tên bài thơ là: Người thầy.

Bước 5: Xác định thể thơ.
Bây giờ, chúng ta sẽ cùng nhau tìm hiểu về thể thơ của bài thơ này.
Để xác định thể thơ, chúng ta sẽ xem xét các yếu tố sau:
– Số chữ trong mỗi câu thơ.
– Vần và nhịp điệu.

Hãy cùng đếm số chữ trong từng câu thơ:
Câu 1: Người thầy vần lặng lẽ đi về sớm trưa (8 chữ)
Câu 2: Từng ngày giọt mồ hôi rơi nhẹ trang giấy, (9 chữ)
Câu 3: để em đến bên bờ ước mơ (7 chữ)
Câu 4: Rồi năm tháng sông dài gió mưa (7 chữ)
Câu 5: Cành hoa trắng vẫn lung linh trong vườn xưa (9 chữ)
Câu 6: Người thầy vẫn lặng lẽ đi về dưới mưa (9 chữ)
Câu 7: Dòng đời từng ngày qua êm đềm trôi mãi (10 chữ)
Câu 8: Chiều trên phố bao người đón đưa (7 chữ)
Câu 9: Dòng sông vắng bây giờ gió mưa (7 chữ)
Câu 10: Còn ai nhớ, ai quên con đò xưa …. (9 chữ)

Nhận xét: Số chữ trong các câu thơ không đều nhau, có câu 7 chữ, câu 8 chữ, câu 9 chữ, câu 10 chữ. Điều này cho thấy bài thơ không theo thể thơ Đường luật cố định (như ngũ ngôn, thất ngôn).

Tiếp theo, chúng ta xem xét vần và nhịp điệu.
Các em có thể thấy các câu thơ có vần liền nhau hoặc vần cách nhau một cách tự do, không theo một khuôn mẫu chặt chẽ nào. Nhịp điệu của bài thơ cũng khá linh hoạt, tùy thuộc vào cảm xúc của người nói.

Dựa vào đặc điểm về số chữ không cố định trong mỗi câu và cách gieo vần tự do, chúng ta có thể xác định đây là thể thơ tự do. Tuy nhiên, với độ dài tương đối của các câu thơ và cách gieo vần, bài thơ này có xu hướng gần với thể thơ lục bát biến thể hoặc thể thơ văn xuôi có nhạc điệu. Nhưng xét về cấu trúc chung và sự linh hoạt tối đa, ta có thể gọi đây là thể thơ tự do.

Trong chương trình Ngữ Văn lớp 10, khi phân tích các bài thơ có cấu trúc tương tự, chúng ta thường nhận định đây là thể thơ tự do, thể hiện sự phóng khoáng trong cảm xúc và tư tưởng của tác giả.

Bước 6: Kết luận.
Vậy, dựa vào việc phân tích Sách giáo khoa và các dấu hiệu trong đoạn thơ, chúng ta có thể kết luận:
Tên bài thơ là: Người thầy.
Thể thơ của bài thơ là: Thơ tự do.

Cô hy vọng qua bài tập này, các em đã nắm vững hơn cách nhận biết tên bài thơ và thể thơ dựa trên nội dung và hình thức của đoạn trích. Hãy luôn giữ gìn và phát huy tình cảm quý mến, biết ơn đối với thầy cô giáo nhé các em!