Chúng ta sẽ lần lượt đi qua từng hình thức:

I. Tuân thủ pháp luật

Khái niệm chúng ta đã nắm rồi: “Là hình thức thực hiện pháp luật, trong đó các chủ thể pháp luật kiềm chế không thực hiện những điều mà pháp luật cấm.”

Vậy, để hiểu rõ hơn, chúng ta hãy cùng xem xét một số ví dụ:

Ví dụ 1: Một bạn học sinh khi đi trên đường, thấy một chiếc điện thoại đánh rơi của người khác. Bạn ấy không nhặt lên và mang về sử dụng cho bản thân, mà đã tìm cách trả lại cho người đánh rơi.

Giải thích: Trong trường hợp này, pháp luật có quy định về việc chiếm hữu tài sản của người khác là trái pháp luật. Việc bạn học sinh không nhặt điện thoại để sử dụng cho mình chính là đang “kiềm chế không thực hiện những điều mà pháp luật cấm”, do đó đây là hành vi tuân thủ pháp luật.

Ví dụ 2: Ông An đang lái xe máy trên đường. Ông ấy nhìn thấy đèn đỏ nhưng vẫn cố tình vượt qua.

Giải thích: Luật Giao thông đường bộ quy định rõ người tham gia giao thông phải chấp hành hiệu lệnh của đèn tín hiệu. Việc ông An vượt đèn đỏ là hành vi làm trái quy định của pháp luật, là một hành vi bị cấm. Do đó, hành vi này KHÔNG PHẢI là tuân thủ pháp luật. Ngược lại, nếu ông An nhìn thấy đèn đỏ và dừng xe lại chờ, thì đó mới là hành vi tuân thủ pháp luật.

Ví dụ 3: Bà Bình đã có giấy phép xây dựng nhà ở. Tuy nhiên, thay vì xây nhà đúng theo diện tích và thiết kế đã được cấp phép, bà lại tự ý cơi nới thêm tầng, lấn chiếm diện tích đất.

Giải thích: Luật Xây dựng quy định về việc xây dựng phải tuân thủ giấy phép đã cấp. Việc bà Bình cơi nới, lấn chiếm là hành vi vi phạm quy định pháp luật. Hành vi này không phải là tuân thủ pháp luật. Ngược lại, nếu bà Bình xây nhà đúng theo giấy phép, đó mới là tuân thủ pháp luật.

II. Thi hành pháp luật

Khái niệm: “Là hình thức thực hiện pháp luật, trong đó các chủ thể pháp luật tiến hành các hoạt động mà pháp luật buộc phải làm.”

Bây giờ, chúng ta sẽ đi vào ví dụ:

Ví dụ 1: Anh Hùng là một công dân đủ 18 tuổi. Anh Hùng thực hiện nghĩa vụ quân sự theo quy định của pháp luật.

Giải thích: Luật Nghĩa vụ quân sự quy định rõ công dân nam đủ tuổi phải thực hiện nghĩa vụ quân sự. Đây là một nghĩa vụ mà pháp luật “buộc phải làm”. Hành động anh Hùng tham gia nghĩa vụ quân sự chính là đang “tiến hành các hoạt động mà pháp luật buộc phải làm”, do đó đây là hành vi thi hành pháp luật.

Ví dụ 2: Chị Mai là người lao động. Theo quy định của pháp luật lao động, người sử dụng lao động có trách nhiệm đóng bảo hiểm xã hội cho người lao động. Chị Mai được nhận đầy đủ các khoản đóng bảo hiểm xã hội theo đúng quy định.

Giải thích: Luật Bảo hiểm xã hội quy định người sử dụng lao động phải đóng bảo hiểm xã hội cho người lao động. Đây là một nghĩa vụ của người sử dụng lao động. Nếu người sử dụng lao động thực hiện đầy đủ việc đóng bảo hiểm xã hội cho chị Mai, đó là hành vi thi hành pháp luật.

Ví dụ 3: Ông S là người có nghĩa vụ nộp thuế thu nhập cá nhân. Ông S đã tự giác đi nộp đầy đủ các khoản thuế của mình theo đúng quy định của pháp luật thuế.

Giải thích: Luật Thuế thu nhập cá nhân quy định về nghĩa vụ nộp thuế của các cá nhân có thu nhập. Việc ông S tự giác nộp thuế là đang thực hiện một nghĩa vụ mà pháp luật “buộc phải làm”, do đó đây là hành vi thi hành pháp luật.

III. Sử dụng pháp luật

Khái niệm: “Là hình thức thực hiện pháp luật, trong đó các chủ thể pháp luật tiến hành những hoạt động mà pháp luật cho phép.”

Chúng ta cùng xem các ví dụ minh họa:

Ví dụ 1: Chị Lan là chủ sở hữu của một mảnh đất. Chị Lan quyết định bán mảnh đất đó để đầu tư kinh doanh.

Giải thích: Bộ luật Dân sự quy định về quyền sở hữu, trong đó có quyền định đoạt đối với tài sản của mình, bao gồm quyền bán, cho, tặng,… Việc chị Lan bán mảnh đất của mình là đang thực hiện một quyền mà pháp luật “cho phép”. Do đó, đây là hành vi sử dụng pháp luật.

Ví dụ 2: Anh Minh là một công dân có quyền bầu cử. Vào ngày bầu cử, anh Minh đã đi bỏ phiếu để bầu ra đại biểu Quốc hội.

Giải thích: Hiến pháp và Luật Bầu cử quy định về quyền bầu cử của công dân. Đây là một quyền mà pháp luật “cho phép” công dân thực hiện. Việc anh Minh đi bầu cử là đang thực hiện quyền này, do đó đây là hành vi sử dụng pháp luật.

Ví dụ 3: Gia đình bạn Nam muốn mở một quán ăn nhỏ để kinh doanh. Gia đình bạn đã tiến hành làm các thủ tục đăng ký kinh doanh theo đúng quy định của pháp luật.

Giải thích: Luật Doanh nghiệp và các quy định liên quan cho phép công dân được quyền kinh doanh ngành nghề hợp pháp sau khi hoàn tất các thủ tục cần thiết. Việc gia đình bạn Nam đăng ký kinh doanh là đang thực hiện một hoạt động mà pháp luật “cho phép”, do đó đây là hành vi sử dụng pháp luật.

IV. Áp dụng pháp luật

Khái niệm: “Là hình thức thực hiện pháp luật, trong đó các cơ quan nhà nước, nhà chức trách có thẩm quyền hoặc tổ chức xã hội được Nhà nước trao quyền căn cứ vào quy định của pháp luật để ra các quyết định làm phát sinh, thay đổi hoặc chấm dứt việc thực hiện các quyền, nghĩa vụ cụ thể của cá nhân, tổ chức.”

Đây là hình thức thực hiện pháp luật đặc biệt, thường do các cơ quan nhà nước thực hiện. Chúng ta cùng xem ví dụ:

Ví dụ 1: Anh A bị Tòa án nhân dân tuyên phạt 5 năm tù vì tội Trộm cắp tài sản.

Giải thích: Trong trường hợp này, Tòa án nhân dân là cơ quan nhà nước có thẩm quyền. Dựa vào các quy định của Bộ luật Hình sự, Tòa án đã xem xét vụ án và ra “quyết định” (bản án) có tính chất “làm chấm dứt” quyền tự do của anh A. Do đó, đây là hành vi áp dụng pháp luật.

Ví dụ 2: Ông B làm thủ tục đăng ký kết hôn tại Ủy ban nhân dân xã X. Sau khi xem xét hồ sơ hợp lệ, cán bộ Tư pháp – Hộ tịch đã cấp Giấy chứng nhận đăng ký kết hôn cho ông B và bà Y.

Giải thích: Ủy ban nhân dân xã X là cơ quan nhà nước có thẩm quyền. Cán bộ Tư pháp – Hộ tịch đã căn cứ vào Luật Hôn nhân và Gia đình để ra “quyết định” (cấp Giấy chứng nhận) có tính chất “làm phát sinh” quyền và nghĩa vụ vợ chồng cho ông B và bà Y. Do đó, đây là hành vi áp dụng pháp luật.

Ví dụ 3: Cơ quan Thuế tiến hành thanh tra và ra quyết định xử phạt vi phạm hành chính về thuế đối với Công ty Z do có hành vi trốn thuế.

Giải thích: Cơ quan Thuế là cơ quan nhà nước có thẩm quyền. Căn cứ vào Luật Quản lý thuế và các quy định liên quan, cơ quan này đã ra “quyết định” (quyết định xử phạt) có tính chất “thay đổi” quyền và nghĩa vụ tài chính của Công ty Z. Do đó, đây là hành vi áp dụng pháp luật.

Các em thấy đấy, mỗi hình thức thực hiện pháp luật đều có những đặc điểm và ví dụ minh họa riêng. Hiểu rõ các hình thức này giúp chúng ta nhận thức đúng đắn hơn về vai trò và ý nghĩa của pháp luật trong đời sống hàng ngày.

Các em có câu hỏi nào không? Nếu không có, chúng ta sẽ sang phần bài tập vận dụng nhé.