Câu 1: Xác định phương thức biểu đạt chính và ngôi kể trong văn bản.

* Bước 1: Đọc kỹ lại văn bản để nắm bắt nội dung và cách diễn đạt.

Khi đọc, chúng ta thấy câu chuyện được kể lại, có các nhân vật đối thoại với nhau, có lời kể của người dẫn chuyện (người dịch giả).
* Bước 2: Tìm hiểu về các phương thức biểu đạt.
Các phương thức biểu đạt chính trong văn bản tự sự thường bao gồm: tự sự, miêu tả, biểu cảm, nghị luận, thuyết minh. Trong đó, tự sự là phương thức chính kể lại câu chuyện.
* Bước 3: Xác định phương thức biểu đạt chính.
Văn bản này chủ yếu kể lại câu chuyện về cuộc gặp gỡ và xung đột giữa chó sói và chiên con. Do đó, phương thức biểu đạt chính là tự sự.
* Bước 4: Xác định ngôi kể.
Ngôi kể được xác định dựa vào cách xưng hô của người kể chuyện với nhân vật và với chính mình. Trong văn bản, người kể chuyện dùng ngôi thứ ba (“Sói”, “Chiên”, “mày”, “ta”, “ngài”) để kể lại câu chuyện. Người kể chuyện không trực tiếp tham gia vào câu chuyện.
Do đó, ngôi kể trong văn bản là ngôi thứ ba.

Câu 2: Chỉ ra những nhân vật xuất hiện trong văn bản.

* Bước 1: Đọc kỹ lại văn bản, chú ý đến các đối tượng được nhắc đến và có hành động, lời nói.

Chúng ta thấy có hai đối tượng chính được nhắc đến và có tương tác với nhau trong văn bản này.
* Bước 2: Liệt kê các nhân vật.
* Nhân vật thứ nhất: Chó sói. Chó sói có hành động “vục mõm”, “gầm lên”, “nhai Chiên nhỏ”. Chó sói cũng có lời thoại.
* Nhân vật thứ hai: Chiên con. Chiên con có hành động “giải khát”, “sửng sốt thưa qua mấy lời”, “bú mẹ”. Chiên con cũng có lời thoại.
Ngoài ra, trong lời thoại của chó sói còn nhắc đến “anh mày” của chiên con và “nhà chiên”, “quân bay” như là những đối tượng có thể liên quan hoặc có hành động chống lại sói, nhưng các đối tượng này không trực tiếp xuất hiện và có hành động trong câu chuyện.
Vậy, những nhân vật xuất hiện trực tiếp trong văn bản là: Chó sói và Chiên con.

Câu 3: Xác định tình huống trong truyện. Tình huống ấy có tác dụng như thế nào trong việc thể hiện đặc điểm nhân vật?

* Bước 1: Đọc lại diễn biến câu chuyện để nhận ra khởi đầu, mâu thuẫn và đỉnh điểm.

Câu chuyện bắt đầu khi chiên con đang uống nước ở dòng suối. Bất ngờ, chó sói xuất hiện và buộc tội chiên con làm đục nước của mình.
* Bước 2: Xác định tình huống truyện.
Tình huống của truyện là: Chó sói vu khống và tìm cớ để ăn thịt chiên con một cách vô lý. Cụ thể hơn, tình huống diễn ra tại dòng suối, nơi chiên con đang uống nước trong lành, còn sói đến và đổ lỗi cho chiên con làm đục nước của mình, dù chiên con uống ở phía dưới nguồn.
* Bước 3: Phân tích tác dụng của tình huống đối với việc thể hiện đặc điểm nhân vật.
* Đối với chó sói: Tình huống này bộc lộ rõ bản chất hung ác, độc ác, gian xảo và vô lý của chó sói. Sói không cần lý do chính đáng, chỉ cần một cái cớ vu vơ để thực hiện hành vi tàn bạo của mình. Sói luôn cho mình là kẻ mạnh và có quyền áp đặt ý chí của mình lên kẻ yếu.
* Đối với chiên con: Tình huống này làm nổi bật sự ngây thơ, hiền lành, yếu đuối và có lý lẽ nhưng bất lực của chiên con. Chiên con cố gắng dùng lý lẽ để minh oan cho mình, thể hiện sự bối rối, sợ hãi nhưng rất chân thành. Tuy nhiên, trước sự hung bạo và vô lý của sói, mọi lời nói của chiên con đều trở nên vô nghĩa.
Tóm lại, tình huống trớ trêu, éo le này giúp khắc họa rõ nét mâu thuẫn giữa kẻ mạnh áp bức và người yếu thế bị oan ức, đồng thời làm nổi bật tính cách đối lập của hai nhân vật.

Câu 4: Qua cuộc đối thoại giữa chó sói và chiên con, em có nhận xét gì về hai nhân vật này?

* Bước 1: Đọc kỹ lại phần đối thoại giữa hai nhân vật.

Chú ý đến lời nói, cách xưng hô và thái độ của mỗi nhân vật.
* Bước 2: Phân tích lời nói và thái độ của chó sói.
* Chó sói bắt đầu bằng lời buộc tội gay gắt: “Sao mày dám cả gan vục mõm / Làm đục ngầu nước uống của ta / Tội mày phải trị không tha!”. Lời lẽ đầy hăm dọa, thể hiện sự tức giận và ý định xấu.
* Khi chiên con đưa ra lý lẽ về việc uống nước khác nguồn, sói vẫn ngang ngược: “Chính mày khuấy nước! Ai quên đâu là / Mày có nói xấu ta năm ngoái…”. Lời nói này càng cho thấy sự vu khống trắng trợn, không có căn cứ.
* Cuối cùng, khi chiên con phủ nhận việc nói xấu mình lúc chưa ra đời, sói tiếp tục đổ lỗi cho “anh mày”, rồi quy kết chung cho “nhà chiên” và “quân bay”. Điều này cho thấy sói không cần lý do thực tế, chỉ cần một cái cớ để hành động theo bản năng.
* Nhận xét về chó sói: Chó sói là hiện thân của kẻ mạnh tàn bạo, độc ác, gian xảo, vô lý và luôn tìm cách áp bức kẻ yếu.
* Bước 3: Phân tích lời nói và thái độ của chiên con.
* Chiên con ban đầu “sửng sốt”, thể hiện sự ngạc nhiên và sợ hãi.
* Chiên con cố gắng dùng lý lẽ để minh oan: “Nơi tôi uống nước quả là / Hơn hai chục bước cách xa nơi này / Chẳng lẽ kẻ hèn này có thể / Khuấy nước ngài uống phía nguồn trên”. Lời nói nhẹ nhàng, có lý lẽ, thể hiện sự yếu đuối nhưng muốn giải thích.
* Khi bị buộc tội nói xấu năm ngoái, chiên con càng khẳng định sự ngây thơ: “Khi tôi còn chửa ra đời?”.
* Khi bị quy kết cho người thân, chiên con vẫn giữ sự thật thà: “Quả thật tôi chẳng có anh em”.
* Nhận xét về chiên con: Chiên con là hình ảnh của kẻ yếu đuối, hiền lành, ngây thơ, thật thà và cố gắng dùng lý lẽ để bảo vệ mình, nhưng lại bất lực trước sức mạnh và sự tàn bạo.

Câu 5: Văn bản gửi gắm đến cho chúng ta bài học gì?

* Bước 1: Suy ngẫm về ý nghĩa của câu chuyện sau khi đã phân tích các nhân vật và tình huống.

Câu chuyện “Chó sói và chiên con” là một câu chuyện ngụ ngôn quen thuộc, mang tính chất khái quát.
* Bước 2: Rút ra bài học từ sự đối lập giữa hai nhân vật và kết cục của câu chuyện.
* Chó sói đại diện cho kẻ mạnh, kẻ ác, kẻ có quyền lực nhưng dùng quyền lực đó để ức hiếp kẻ yếu, bất chấp lẽ phải.
* Chiên con đại diện cho người yếu thế, người bị oan, người có lý lẽ nhưng không thể tự bảo vệ mình trước sức mạnh.
* Kết cục là sói ăn thịt chiên con một cách tàn nhẫn.
* Bước 3: Phát biểu bài học một cách rõ ràng.
Văn bản gửi gắm đến chúng ta bài học sâu sắc về:

• Sự bất công trong cuộc đời: Khi kẻ mạnh muốn làm hại kẻ yếu, họ có thể bất chấp mọi lý lẽ, tìm mọi cớ để thực hiện ý đồ của mình.
• Sự cần thiết phải đấu tranh cho lẽ phải: Mặc dù chiên con đã cố gắng dùng lý lẽ, nhưng sức mạnh áp đảo đã chiến thắng. Điều này nhắc nhở chúng ta rằng, đôi khi cần phải có sự đoàn kết, đấu tranh mạnh mẽ hơn để bảo vệ lẽ phải và những người yếu thế.
• Cảnh giác trước những kẻ có ý đồ xấu: Chúng ta cần nhận biết và cảnh giác với những kẻ có vẻ ngoài đáng sợ hoặc những lời nói ngon ngọt nhưng ẩn chứa ý đồ xấu.
• Bản chất của kẻ ác: Bài học cũng lên án, phê phán những hành động phi lý, tàn bạo của kẻ ác, kẻ mạnh ức hiếp kẻ yếu.

Một cách tổng quát, bài học quan trọng nhất là cần nhận thức rõ sự tồn tại của những kẻ “mạnh” sẵn sàng dùng sức mạnh và sự gian trá để ức hiếp kẻ “yếu”, và bài học về việc bảo vệ lẽ phải, bảo vệ những người yếu thế, dù biết rằng đôi khi điều đó rất khó khăn.

Hy vọng với những giải thích chi tiết này, em đã hiểu bài và tự tin hơn với môn học của mình. Nếu có bất kỳ câu hỏi nào khác, đừng ngần ngại hỏi cô nhé!