Chúng ta có một đoạn thông tin mô tả đặc điểm của các nước đang phát triển:
“Các nước đang phát triển thường có chỉ số phát triển con người (HDI) thấp, tổng sản phẩm quốc nội, thu nhập bình quân đầu người, chất lượng giáo dục, giao thông, cơ sở y tế, cơ sở hạ tầng, hệ thống các ngành công nghiệp còn nhiều hạn chế. Ở những nước này thường có tỉ lệ tử vong và tỉ lệ sinh cao, tuổi thọ trung bình thấp.”

Dựa vào thông tin này và kiến thức đã học, chúng ta cần xem xét tính đúng sai của bốn nhận định sau:
a) Cơ cấu kinh tế ở nhiều nước đang phát triển có sự thay đổi theo hướng công nghiệp hóa.
b) Các nước đang phát triển đều có HDI thấp.
c) Tỉ trọng của dịch vụ trong cơ cấu GDP ở các nước đang phát triển luôn thấp nhất.
d) Các nước đang phát triển có nhiều cơ hội để đi tắt, đón đầu về công nghệ.

Bây giờ, chúng ta sẽ đi vào phân tích từng nhận định một, dựa trên thông tin đề bài cung cấp và kiến thức sách giáo khoa.

Nhận định a) Cơ cấu kinh tế ở nhiều nước đang phát triển có sự thay đổi theo hướng công nghiệp hóa.
Các em hãy nhớ lại phần kiến thức về xu hướng phát triển kinh tế của thế giới. Sách giáo khoa đã chỉ ra rằng, các nước đang phát triển đang trong quá trình chuyển đổi cơ cấu kinh tế, hướng tới công nghiệp hóa, hiện đại hóa. Thông tin đề bài có đề cập đến “hệ thống các ngành công nghiệp còn nhiều hạn chế”, điều này ngụ ý rằng các ngành công nghiệp này đang được xây dựng và phát triển. Sự phát triển công nghiệp là một đặc trưng quan trọng của quá trình chuyển đổi từ nền kinh tế nông nghiệp sang nền kinh tế công nghiệp. Vì vậy, nhận định này là đúng.

Nhận định b) Các nước đang phát triển đều có HDI thấp.
Thông tin đề bài đã khẳng định rõ: “Các nước đang phát triển thường có chỉ số phát triển con người (HDI) thấp”. Từ “thường” ở đây cho thấy đây là một đặc điểm phổ biến, nhưng không có nghĩa là tất cả các nước đang phát triển đều có HDI thấp ở cùng một mức độ hoặc tất cả đều nằm dưới một ngưỡng nhất định. Tuy nhiên, với thông tin “thường có HDI thấp” được đưa ra như một đặc điểm chung, chúng ta có thể hiểu nhận định này đang nói về xu hướng chung. HDI là một chỉ số tổng hợp đánh giá trình độ phát triển con người, bao gồm tuổi thọ, trình độ học vấn và thu nhập bình quân đầu người. Các yếu tố được liệt kê trong đoạn thông tin như thu nhập bình quân đầu người thấp, chất lượng giáo dục hạn chế, tuổi thọ trung bình thấp đều là những yếu tố kéo giảm HDI. Do đó, nhận định này là đúng dựa trên thông tin đề bài cung cấp như một đặc điểm phổ biến.

Nhận định c) Tỉ trọng của dịch vụ trong cơ cấu GDP ở các nước đang phát triển luôn thấp nhất.
Đoạn thông tin đề bài chỉ đề cập đến việc “cơ sở hạ tầng, hệ thống các ngành công nghiệp còn nhiều hạn chế” và các yếu tố khác như thu nhập, giáo dục, y tế. Thông tin này không hề nói về tỉ trọng của ngành dịch vụ trong cơ cấu GDP của các nước đang phát triển. Chúng ta cần dựa vào kiến thức tổng quát về cơ cấu kinh tế của các nước đang phát triển. Thường thì, ở các nước đang phát triển, khu vực nông nghiệp hoặc công nghiệp vẫn chiếm tỉ trọng lớn, trong khi khu vực dịch vụ có thể đang phát triển hoặc chiếm tỉ trọng tương đối so với các nước phát triển. Tuy nhiên, nhận định nói rằng tỉ trọng dịch vụ “luôn thấp nhất” là một khẳng định mạnh mẽ và chưa chắc đã đúng trong mọi trường hợp. Thậm chí, ở một số nước đang phát triển, khu vực dịch vụ đã bắt đầu có vai trò quan trọng. Vì vậy, nhận định này là sai.

Nhận định d) Các nước đang phát triển có nhiều cơ hội để đi tắt, đón đầu về công nghệ.
Thông tin đề bài mô tả các nước đang phát triển với nhiều hạn chế: “chỉ số phát triển con người (HDI) thấp, tổng sản phẩm quốc nội, thu nhập bình quân đầu người, chất lượng giáo dục, giao thông, cơ sở y tế, cơ sở hạ tầng, hệ thống các ngành công nghiệp còn nhiều hạn chế”. Điều này cho thấy họ còn nhiều khó khăn trong việc tiếp cận và ứng dụng công nghệ hiện đại do thiếu nguồn lực, cơ sở vật chất và trình độ lao động. Khái niệm “đi tắt, đón đầu về công nghệ” thường ám chỉ việc các quốc gia có thể bỏ qua một số giai đoạn phát triển công nghệ truyền thống để áp dụng ngay những công nghệ tiên tiến nhất. Tuy nhiên, để có thể “đi tắt, đón đầu”, quốc gia đó cần có một nền tảng nhất định về khoa học kỹ thuật, nguồn nhân lực chất lượng cao và khả năng đầu tư. Với những hạn chế đã nêu trong thông tin đề bài, việc này là rất khó khăn. Do đó, nhận định này là sai.

Kết luận:
Dựa trên phân tích chi tiết từng nhận định, chúng ta có:
– Nhận định a) là đúng.
– Nhận định b) là đúng.
– Nhận định c) là sai.
– Nhận định d) là sai.

Các em thấy đó, việc phân tích một câu hỏi đòi hỏi chúng ta phải đọc kỹ đề bài, kết hợp thông tin được cung cấp với những kiến thức đã học trong sách giáo khoa và suy luận logic. Hy vọng qua bài tập này, các em đã hiểu rõ hơn về đặc điểm của các nước đang phát triển.