Chào các em học sinh lớp 11! Hôm nay, chúng ta sẽ cùng nhau ôn tập và làm rõ những kiến thức cơ bản về Chủ đề 1: Từ trường. Thầy sẽ hướng dẫn các em giải chi tiết các câu hỏi trắc nghiệm này.

Câu 1. Phát biểu nào sai ? Từ trường tồn tại ở gần
A. một nam châm
B. thanh thủy tinh được nhiễm điện do cọ xát
C. dây dẫn có dòng điện
D. Cuộn dây có dòng điện

Lời giải chi tiết:
Bước 1: Phân tích khái niệm từ trường. Từ trường là một dạng vật chất tồn tại trong không gian, tác dụng lực từ lên các nam châm, dòng điện hoặc các hạt mang điện chuyển động đặt trong nó.
Bước 2: Xét từng phương án.
A. Nam châm luôn sinh ra từ trường xung quanh nó. Phát biểu này đúng.
B. Thanh thủy tinh được nhiễm điện do cọ xát là vật mang điện tích tĩnh. Vật mang điện đứng yên không sinh ra từ trường. Tuy nhiên, nó có thể chịu tác dụng của điện trường. Phát biểu này sai.
C. Dây dẫn có dòng điện chạy qua sinh ra từ trường xung quanh nó. Phát biểu này đúng.
D. Cuộn dây có dòng điện chạy qua chính là một dạng của dòng điện (dòng điện trong dây dẫn quấn thành cuộn), do đó nó sinh ra từ trường. Phát biểu này đúng.

Kết luận: Phát biểu sai là phương án B.

Câu 2. Phát biểu nào sau đây là không đúng ?
A. có lực tác dụng lên một dòng điện khác đặt song song cạnh nó .
B. Có lực tác dụng lên một kim nam châm đặt song song cạnh nó .
C. có lực tác dụng lên một hạt mang điện chuyển động dọc theo nó .
D. có lực tác dụng lên một hạt mang điện đứng yên đặt bên cạnh nó .

Lời giải chi tiết:
Bước 1: Nhớ lại tính chất cơ bản của từ trường. Từ trường có tác dụng lực từ lên các nam châm, dòng điện và các hạt mang điện chuyển động.
Bước 2: Phân tích từng phương án.
A. Hai dòng điện song song đặt gần nhau sẽ tương tác với nhau bằng lực từ. Phát biểu này đúng.
B. Kim nam châm đặt trong từ trường sẽ chịu tác dụng của lực từ và kim nam châm sẽ định hướng theo chiều của đường sức từ. Phát biểu này đúng.
C. Một hạt mang điện chuyển động trong từ trường sẽ chịu tác dụng của lực Lorentz. Nếu hạt chuyển động dọc theo phương của đường sức từ thì lực Lorentz bằng 0, nhưng nếu chuyển động xiên thì sẽ có lực tác dụng. Tuy nhiên, câu hỏi chỉ nói “dọc theo nó”, có thể hiểu là dọc theo hướng của dây dẫn có dòng điện. Nếu vậy, vẫn có lực tác dụng (trừ trường hợp chuyển động cùng chiều hoặc ngược chiều với dòng điện và cảm ứng từ vuông góc với vận tốc). Tuy nhiên, chúng ta cần tìm phát biểu KHÔNG đúng.
D. Một hạt mang điện đứng yên trong từ trường KHÔNG chịu tác dụng của lực từ. Lực từ chỉ tác dụng lên các điện tích chuyển động. Phát biểu này sai.

Kết luận: Phát biểu không đúng là phương án D.

Câu 3. Chọn một phát biểu sai khi nói về từ trường.
A. Tại mỗi điểm trong từ trường chỉ vẽ được một và chỉ một đường sức từ đi qua .
B. Các đường sức từ là những đường cong không khép kín .
C. Các đường sức từ không cắt nhau
D. Tính chất cơ bản của từ trường là tác dụng lực từ lên nam châm hay dòng điện đặt trong nó .

Lời giải chi tiết:
Bước 1: Ôn lại đặc điểm của đường sức từ.
– Qua mỗi điểm trong không gian từ trường, chỉ có một đường sức từ đi qua.
– Đường sức từ là những đường cong. Đối với từ trường của nam châm thì đường sức từ là đường cong kín, đi ra từ cực Bắc và đi vào cực Nam ở bên ngoài nam châm, tạo thành vòng kín bên trong nam châm. Đối với từ trường của dòng điện thẳng vô hạn hoặc vòng dây tròn thì đường sức từ là đường cong không khép kín (trừ trường hợp xét trong không gian vô hạn). Tuy nhiên, nói chung, đường sức từ của nam châm là kín.
– Hai đường sức từ không bao giờ cắt nhau. Nếu cắt nhau thì tại giao điểm sẽ có hai chiều cảm ứng từ khác nhau, điều này mâu thuẫn với tính chất xác định của từ trường.
– Nơi nào đường sức từ mau thì cảm ứng từ lớn, nơi nào đường sức từ thưa thì cảm ứng từ nhỏ.
Bước 2: Phân tích từng phương án.
A. Đây là một đặc điểm đúng của đường sức từ.
B. Đường sức từ của nam châm là đường cong kín. Vì vậy, phát biểu “Các đường sức từ là những đường cong không khép kín” là sai.
C. Đây là một đặc điểm đúng của đường sức từ.
D. Đây là định nghĩa về tính chất cơ bản của từ trường, là đúng.

Kết luận: Phát biểu sai là phương án B.

Câu 4. Phát biểu nào sau đây là không đúng ?
A. Qua bất kỳ điểm nào trong từ trường ta cũng có thể vẽ được một đường sức từ
B. Đường sức từ do nam châm thẳng tạo ra xung quanh nó là những đường thẳng
C. Đừng sức mau ở nơi có cảm ứng từ lớn , đường sức thưa ở nơi có cảm ứng từ nhỏ .
D. Các đường sức từ là những đường cong kín hoặc thẳng dài vô hạn ở hai đầu .

Lời giải chi tiết:
Bước 1: Xem lại đặc điểm của đường sức từ và từ trường.
Bước 2: Phân tích từng phương án.
A. Đây là một đặc điểm đúng của đường sức từ. Mỗi điểm trong không gian từ trường đều có một vectơ cảm ứng từ xác định, và qua mỗi điểm đó ta có thể vẽ một đường sức từ tương ứng.
B. Đường sức từ do nam châm thẳng tạo ra xung quanh nó không phải là những đường thẳng mà là những đường cong kín, đi ra từ cực Bắc và đi vào cực Nam ở bên ngoài nam châm. Phát biểu này sai.
C. Đây là một đặc điểm đúng để biểu diễn độ lớn của cảm ứng từ bằng mật độ đường sức từ.
D. Đường sức từ của nam châm là đường cong kín. Đường sức từ của dòng điện thẳng vô hạn là đường tròn đồng tâm (không khép kín). Tuy nhiên, phát biểu này có thể xem là đúng trong một số trường hợp hoặc cách hiểu mở rộng, ví dụ như xét đường sức từ kéo dài ra vô cùng. Nhưng phương án B rõ ràng sai. Nếu so sánh với phương án B, thì phương án B sai hoàn toàn.

Kết luận: Phát biểu không đúng là phương án B.

Thầy hy vọng các em đã nắm vững bài học hôm nay. Nếu có bất kỳ câu hỏi nào, đừng ngần ngại hỏi thầy nhé!