Chào các em! Hôm nay chúng ta sẽ cùng nhau tìm hiểu một khái niệm rất quan trọng trong triết học, đó là chủ nghĩa duy vật. Các em chuẩn bị sẵn sàng giấy bút để ghi bài nhé!

Câu hỏi: Chủ nghĩa duy vật là gì? Cho ví dụ cụ thể nhất về chủ nghĩa duy vật?

Cô trò mình sẽ cùng nhau giải quyết câu hỏi này theo từng bước nhé.

Bước 1: Tìm hiểu khái niệm Chủ nghĩa duy vật

Để hiểu chủ nghĩa duy vật là gì, chúng ta cần xuất phát từ câu hỏi cơ bản nhất của triết học: giữa vật chất và ý thức, cái nào có trước, cái nào có sau, cái nào quyết định cái nào?

Có hai trường phái triết học chính trả lời cho câu hỏi này:

* Trường phái thứ nhất: Cho rằng vật chất có trước, vật chất quyết định ý thức.
* Trường phái thứ hai: Cho rằng ý thức có trước, ý thức quyết định vật chất.

Chủ nghĩa duy vật chính là trường phái triết học khẳng định: vật chất có trước, vật chất quyết định ý thức. Theo chủ nghĩa duy vật, thế giới vật chất tồn tại khách quan, độc lập với ý thức của con người. Ý thức con người là sự phản ánh thế giới vật chất vào bộ óc con người.

Nói cách khác, mọi thứ tồn tại trong thế giới, dù là tự nhiên hay xã hội, dù là con người hay tư tưởng, suy nghĩ, tình cảm của con người, thì cuối cùng đều có nguồn gốc từ vật chất.

Bước 2: Phân loại Chủ nghĩa duy vật (chỉ giới thiệu sơ lược để các em hình dung)

Trong lịch sử triết học, chủ nghĩa duy vật có nhiều hình thức khác nhau. Tuy nhiên, ở chương trình lớp 10, chúng ta chủ yếu tìm hiểu chủ nghĩa duy vật biện chứng – một hình thức phát triển cao nhất của chủ nghĩa duy vật.

Bước 3: Tìm ví dụ cụ thể nhất về Chủ nghĩa duy vật

Để các em dễ hình dung, cô sẽ đưa ra một ví dụ rất gần gũi và cụ thể.

Các em hãy nhìn vào chiếc bút trên tay cô.

* Theo quan điểm duy vật: Chiếc bút này tồn tại là do nó được làm từ các vật liệu cụ thể (như nhựa, kim loại, mực). Các vật liệu này là vật chất. Ý thức của chúng ta “biết” rằng đây là chiếc bút, có thể dùng để viết, là do bộ óc của chúng ta (cũng là vật chất) phản ánh hình ảnh, đặc điểm của chiếc bút trong thế giới khách quan. Nếu không có chiếc bút bằng vật chất đó, thì sẽ không có ý niệm “chiếc bút” trong đầu chúng ta.

* Trường hợp ngược lại (theo quan điểm duy tâm, không phải duy vật): Nếu theo một quan điểm khác, người ta có thể cho rằng ý niệm về “chiếc bút” trong đầu con người có trước, và nhờ ý niệm đó mà mới tạo ra được chiếc bút. Nhưng chủ nghĩa duy vật bác bỏ điều này.

Một ví dụ khác: Cái cây.

* Theo chủ nghĩa duy vật: Cái cây tồn tại là do có đất, nước, không khí, ánh sáng mặt trời (tất cả đều là vật chất) tác động và nuôi dưỡng. Ý thức của chúng ta nhìn thấy cái cây, biết nó có lá xanh, có hoa, có quả là do bộ óc của chúng ta phản ánh thế giới vật chất ấy. Nếu không có những điều kiện vật chất đó, sẽ không có cái cây.

Như vậy, ví dụ cụ thể và dễ hiểu nhất về chủ nghĩa duy vật chính là việc chúng ta khẳng định rằng thế giới vật chất tồn tại xung quanh chúng ta là có thật, và ý thức, tư tưởng của chúng ta là sản phẩm của thế giới vật chất đó.

Tổng kết lại:

* Chủ nghĩa duy vật là: quan điểm triết học cho rằng vật chất là cái có trước, vật chất quyết định ý thức. Thế giới vật chất tồn tại khách quan, độc lập với ý thức con người.
* Ví dụ cụ thể nhất: Mọi sự vật, hiện tượng trong thế giới (cây cối, nhà cửa, con người, sông núi,…) đều là vật chất tồn tại bên ngoài và độc lập với ý thức của chúng ta. Chính những vật chất đó khi tác động vào bộ óc con người sẽ sinh ra ý thức, tư tưởng, tình cảm của con người.

Các em đã hiểu bài chưa nào? Nếu có chỗ nào chưa rõ, cứ mạnh dạn hỏi cô nhé! Chúc các em ôn bài tốt cho bài kiểm tra ngày mai!