“(…) Chúng ta hãy biết trân quý vẻ đẹp tâm hồn, bởi đó là yếu tố tiên quyết là…

Chào các em học sinh yêu quý!

Hôm nay, cô trò chúng ta sẽ cùng nhau giải bài tập đọc hiểu về một chủ đề rất ý nghĩa: “Vẻ đẹp tâm hồn”. Để làm tốt bài tập này, các em cần đọc kỹ đoạn trích, vận dụng linh hoạt các kiến thức đã học về phương thức biểu đạt, biện pháp tu từ và kỹ năng bày tỏ quan điểm cá nhân một cách thuyết phục nhé.

Câu 1 (0,5 điểm): Phương thức biểu đạt chính của đoạn trích trên là gì?

Lời giải chi tiết:

Bước 1: Đọc và phân tích nội dung chính của đoạn trích.

Đoạn trích tập trung vào việc trình bày những suy nghĩ, nhận định, đánh giá về vẻ đẹp tâm hồn và vẻ đẹp hình thức. Tác giả phân tích tầm quan trọng của vẻ đẹp tâm hồn, so sánh nó với vẻ đẹp hình thức và đưa ra lời khuyên về cách rèn luyện.

Bước 2: Đối chiếu với các phương thức biểu đạt đã học.

• Tự sự: Kể lại sự việc, câu chuyện. (Không phù hợp)
• Miêu tả: Tái hiện đặc điểm của sự vật, hiện tượng. (Không phù hợp)
• Biểu cảm: Bộc lộ tình cảm, cảm xúc. (Có một chút nhưng không phải chính)
• Thuyết minh: Giới thiệu, giải thích về sự vật, hiện tượng. (Có giải thích nhưng không phải trọng tâm là khách quan, mà có yếu tố đánh giá)
• Nghị luận: Trình bày ý kiến, đánh giá, bàn luận để thuyết phục người đọc, người nghe về một vấn đề.

Bước 3: Xác định phương thức biểu đạt chính.

Với nội dung là trình bày quan điểm, đánh giá và lý giải về vẻ đẹp tâm hồn, đoạn trích đã sử dụng phương thức biểu đạt chính là nghị luận.

Đáp án: Phương thức biểu đạt chính của đoạn trích trên là nghị luận.

Lý do: Đoạn văn chủ yếu bàn bạc, phân tích, đánh giá về vẻ đẹp tâm hồn, đưa ra những nhận định, quan điểm để thuyết phục người đọc về giá trị của nó. Đây chính là đặc điểm của phương thức nghị luận.

Câu 2 (0,5 điểm): Theo tác giả, vẻ đẹp nào “đáng được nâng niu, trân trọng, được ngưỡng mộ hơn hết”?

Lời giải chi tiết:

Bước 1: Đọc kỹ đoạn trích và tìm thông tin trực tiếp.

Trong đoạn trích, tác giả có viết: “Với tôi, vẻ đẹp đáng được nâng niu, trân trọng được ngưỡng mộ hơn hết vẫn là nét đẹp toát lên từ tâm hồn mỗi người.”

Bước 2: Trích dẫn hoặc tổng hợp ý từ câu văn đã tìm được.

Đáp án: Theo tác giả, vẻ đẹp “đáng được nâng niu, trân trọng, được ngưỡng mộ hơn hết” là nét đẹp toát lên từ tâm hồn mỗi người (hay còn gọi là vẻ đẹp tâm hồn).

Lý do: Đây là thông tin được nêu trực tiếp trong câu văn đầu tiên của đoạn văn thứ hai, thể hiện rõ quan điểm của tác giả.

Câu 3 (0,5 điểm): Nêu tác dụng của phép tu từ trong văn sau: “Vẻ đẹp tâm hồn là vẻ đẹp tổng hòa của cảm xúc, nhận thức, lý trí và khát vọng; của lòng nhân ái, bao dung thấu hiểu và sẻ chia; của sự chân thành, hiểu biết, thái độ, cách suy nghĩ và sự lắng nghe… trong cuộc sống”.

Lời giải chi tiết:

Bước 1: Đọc kỹ câu văn và xác định biện pháp tu từ được sử dụng.

Trong câu văn, tác giả liệt kê hàng loạt các yếu tố cấu thành vẻ đẹp tâm hồn: “cảm xúc, nhận thức, lý trí và khát vọng”; “lòng nhân ái, bao dung thấu hiểu và sẻ chia”; “sự chân thành, hiểu biết, thái độ, cách suy nghĩ và sự lắng nghe”. Đồng thời, cấu trúc “của…” cũng được lặp lại nhiều lần.

Bước 2: Gọi tên biện pháp tu từ.

Việc liệt kê nhiều yếu tố và lặp lại cấu trúc “của…” cho thấy biện pháp tu từ chính được sử dụng là liệt kê (kèm theo điệp ngữ “của”).

Bước 3: Nêu tác dụng của biện pháp tu từ đó.

• Tác dụng của liệt kê: Làm cho đoạn văn giàu hình ảnh, gợi cảm, nhấn mạnh, gây ấn tượng mạnh về số lượng và sự đa dạng của các yếu tố.
• Cụ thể trong ngữ cảnh này: Việc liệt kê giúp người đọc hình dung rõ hơn, đầy đủ hơn, toàn diện hơn về những biểu hiện phong phú của vẻ đẹp tâm hồn. Nó cho thấy vẻ đẹp tâm hồn không chỉ là một khía cạnh mà là tổng hòa của nhiều phẩm chất tốt đẹp.

Đáp án:

Phép tu từ được sử dụng trong câu văn là liệt kê (kèm điệp ngữ “của”).

Tác dụng:

Việc sử dụng phép liệt kê giúp diễn tả một cách đầy đủ, chi tiết, cụ thể và toàn diện các yếu tố tạo nên vẻ đẹp tâm hồn. Điều này không chỉ giúp người đọc hình dung rõ ràng về khái niệm “vẻ đẹp tâm hồn” mà còn nhấn mạnh sự phong phú, đa dạng và sâu sắc của nó, từ đó khẳng định giá trị bền vững và ý nghĩa của vẻ đẹp này trong cuộc sống.

Câu 4 (0,5 điểm): “Một người có tâm hồn đẹp thì vẻ đẹp tâm hồn sẽ càng tôn vinh, bởi đắp cho vẻ đẹp hình thức của người ấy”. Em có đồng tình với quan điểm này của tác giả không? Vì sao?

Lời giải chi tiết:

Bước 1: Bày tỏ quan điểm cá nhân.

Đây là một quan điểm đúng đắn, tích cực, thể hiện sự coi trọng giá trị bên trong của con người. Vì vậy, em nên bày tỏ sự đồng tình.

Bước 2: Giải thích lý do đồng tình.

• Vẻ đẹp tâm hồn (gồm trí tuệ, lòng nhân ái, sự bao dung, chân thành, cách ứng xử…) là cái bền vững, có chiều sâu, tạo nên sức hút thực sự của một con người.
• Vẻ đẹp hình thức dù ban đầu có thể gây ấn tượng mạnh, nhưng nếu không có vẻ đẹp tâm hồn đi kèm, nó sẽ trở nên trống rỗng, nhạt nhẽo và dễ bị lãng quên (như tác giả đã so sánh với “bình hoa hay một cô búp bê”).
• Ngược lại, khi một người có tâm hồn đẹp, những phẩm chất tốt đẹp ấy sẽ toát ra qua ánh mắt, nụ cười, cử chỉ, lời nói, khiến họ trở nên rạng rỡ, thu hút hơn. Vẻ đẹp tâm hồn sẽ làm cho vẻ đẹp hình thức có thêm ý nghĩa, sức sống và sự cuốn hút đặc biệt, khó phai mờ trong lòng người khác. Nó khiến vẻ đẹp hình thức được nhìn nhận một cách tích cực, trọn vẹn và đáng quý hơn.

Đáp án:

Em hoàn toàn đồng tình với quan điểm này của tác giả.

Vì sao:

Vẻ đẹp tâm hồn là giá trị cốt lõi, bền vững của một con người. Nó thể hiện qua sự tử tế, lòng nhân ái, trí tuệ, sự bao dung và cách ứng xử văn minh. Những phẩm chất tốt đẹp ấy không chỉ làm cho con người trở nên cuốn hút từ bên trong mà còn được bộc lộ ra bên ngoài, qua ánh mắt hiền từ, nụ cười ấm áp, phong thái tự tin và lời nói chân thành. Một người có tâm hồn đẹp sẽ khiến vẻ bề ngoài của họ trở nên có sức sống, có chiều sâu và ý nghĩa hơn rất nhiều. Ngược lại, dù sở hữu vẻ đẹp hình thức nổi bật đến mấy, nếu tâm hồn trống rỗng, ích kỷ, người đó cũng sẽ trở nên nhạt nhẽo và không được trân trọng về lâu dài.