CỎ LAU
Nguyễn Minh Châu
(1) Trời lại mưa rồi, quê tôi là vậy, hai mùa mưa nắng rõ ràng. Mùa nắng thì dù cho đốt núi cũng đừng mong có mưa, mùa mưa thì không cần lập đàn cầu thì cũng như trút nước. Lại nói đến làng tôi gọi là làng Lau, bởi vì cách làng không xa là một ngọn đồi nhỏ, trên đó không có cây cối gì cả mà chỉ toàn lau là lau. Nếu không phải trong sách sử nói Đinh Tiên Hoàng ở Hoa Lư thì biết đâu lại có người nhầm làng tôi là quê hương của ông mất.
Ngoài sân mưa vẫn trút xuống xối xả làm tắm ướt con đường đất thịt, mưa như một tấm vải trắng ngăn cách tầm mắt của mọi người. Tôi nghĩ rằng trời mưa thế này dân làng cũng chẳng đi ra ngoài đâu, ai lại dại dột ra ngoài khi thời tiết thế này. À, mà không, có một người vẫn ở ngoài đó, là thằng Cỏ – bạn tôi. Nó khi trước vốn được nhặt ở trên đồi cỏ Lau nên ông nội (nuôi) của nó đặt tên là Cỏ. Nó lớn lên cũng bình thường như bao đứa trẻ khác nhưng lại hay trầm mặc, ít nói. Đến khi ông nội nó mất thì nó càng sống khép kín hơn. Mười hai năm học nó chỉ có một mình tôi là bạn… à, còn một người nữa, người con gái nó yêu tha thiết.
Mưa rơi thưa lại rồi tạnh hẳn đi, nhưng bầu trời vẫn chỉ là một màu xám xịt, cuối con đường đất đỏ trước nhà tôi bỗng có một thân ảnh thê lương mà cô độc bước đi. Là thằng Cỏ, cả người nó ướt sũng, mái tóc hơi dài ướt nhẹp phủ xuống che đi một con mắt trái âm u. Nhìn nó trong khung cảnh này thật là lãng tử. Tôi chắc rằng nếu có ông họa sĩ nào ở đây chắc chắn sẽ lấy bút ra mà vẽ nó và mời nó về làm người mẫu mất. Nhìn nó rảo bước về nhà tôi gọi nó:
– Lát tao qua nhà mày đó, tắm rửa sạch sẽ, trải thảm đón anh mày. Nó ngẩng đầu lên nhìn tôi chợt nở ra nụ cười nhẹ đáp.
– Biết rồi, chổi nhà tao nhiều lắm, không sợ gãy hết đâu. Nói rồi nó lại lầm lũi bước về nhà. Tôi cũng quay vào nhà lấy đôi dép rồi chạy theo nó. Nhà của thằng Cỏ là căn nhà mà ông nội nó để lại, nhà gạch, nhưng đã cũ rồi, được xây từ thế kỷ trước. Ông nội nó khi trước vừa làm trưởng ấp cho quân Ngụy, vừa làm du kích, hai con trai của ông đều đi thoát li rồi hi sinh ở chiến trường K, vợ ông cũng mất sớm và ông sống một mình như thế cho đến khi nhặt được thằng Cỏ. Trong nhà mọi thứ đều rất đơn sơ, mọi thứ đều đã cũ, chỉ có những bằng khen, huy chương treo trên tường là lúc nào cũng sáng bóng.
– Sao mày cứ dầm mưa như thế, thế nào mày cũng chết sớm cho mà xem.
Nhìn đứa bạn ướt sũng cả người tôi hơi trách móc nó, nói vậy thôi chứ tôi biết vì sao nó dầm mưa, quả nhiên nó chỉ nhẹ nhàng nói.
– Mưa là lạnh, nhưng lòng tao ấm, mưa buồn nhưng có thể xoa dịu lòng tao, mày biết mà cứ hỏi tào lao.
(2) “Li…la…li…la…”.
Một ngày không mưa hiếm thấy tôi và nó liền dạo lên quả đồi lau, nó mang theo cây đàn guitar, ngồi trên đám cỏ, trên miệng còn ngậm một cọng cỏ lau non. Nó nói cỏ lau non thơm mùi sữa lắm. Thằng Cỏ là một nghệ sĩ, ít nhất trong mắt tôi nó là như vậy, nhưng nó chỉ đánh những bản nhạc hàn lâm buồn mà nghe ngai ngái sao đấy, nhiều khi nghe tôi còn muốn đấm vỡ mặt của nó. Ngứa tai nhưng không hiểu sao tôi lại thích nhìn nó đánh đàn, khi tiếng đàn cất lên có vẻ như lòng nó cũng nhẹ nhàng hơn.
Chơi xong một hai bài gì đấy thằng Cỏ nằm lăn ra, miệng ngậm cọng cỏ non, hai chân bắt chéo vào nhau, nó hít hà vài hơi nói.
– Sau này tao muốn làm giáo viên, về quê dạy học, tao thấy muốn thay đổi cuộc đời thì phải có tri thức, phải có hiểu biết mày ạ, làng mình còn thiếu tri thức nhiều quá, đa số tụi nhỏ đều nghỉ học đi làm ở cấp hai cả rồi. Sau này tao sẽ về đây, ngửi hương thơm đất trời, gây sự nghiệp trồng người. Ha ha.
Cả hai chúng tôi đều có ước mơ làm giáo viên, nhưng tôi khác nó, Tôi muốn sau này được vào thành phố dạy học, ở đó có đầy đủ tiện nghi, có thể kiếm nhiều tiền qua dạy thêm, dạy kèm, chứ ở cái vùng đất khỉ ho cò gáy này biết bao giờ mới đổi đời được. Chắc chỉ có tâm hồn nghệ sĩ như nó mới nói đất thơm thôi.
(3) Tôi ngồi trên bãi cỏ lau sau mùa mưa, trên miệng ngậm một cọng cỏ non hút vào cái chất dịch đắng chát của nó, nhưng tôi lại cảm thấy nó ngọt ngào và thơm mùi sữa. Thằng Cỏ nói đúng, nó thơm và ngọt thật, đó là mùi vị của quê hương. Phía dưới chân đồi là làng của tôi, qua mấy năm đã từ từ thay đổi, có lẽ chỉ có cái ngọn đồi lau này là không có gì đổi khác thôi, vẫn những ngọn cỏ lau đọng nước, mùi đất hoa thơm lừng sau trận mưa.
– Thầy ơi!
Bỗng có tiếng gọi, thì ra là mấy đứa học trò đi dạo trên đồi lau. Hôm nay tụi nó họp lớp thì phải, đâu đó trong gió thoảng qua tiếng đàn “li…la…li…la”. Tôi cười cười rồi đứng dậy đi về phía chúng nó, sau lưng tôi là một đám đất cao, bên trên lơ thơ mọc vài ngọn cỏ lau cao đến đầu gối người, một viên đá rõ ràng viết: “Nguyễn Văn Cỏ (1983 – 2005)”
Câu 5. Cùng ước mơ trở thành giáo viên nhưng tư tưởng của nhân vật Cỏ và tôi không giống
nhau. Anh/Chị có cùng tư tưởng với nhân vật Cỏ hay tôi trong ước mơ đó? Vì sao?
Đây là một câu hỏi rất hay, đòi hỏi chúng ta không chỉ phân tích nhân vật mà còn biết cách liên hệ với bản thân mình. Để trả lời câu hỏi này một cách thấu đáo, chúng ta sẽ cùng nhau đi qua từng bước phân tích nhân vật, so sánh tư tưởng và cuối cùng là bày tỏ quan điểm cá nhân có lí lẽ nhé.
***
**Lý do áp dụng phương pháp:**
Phương pháp này giúp chúng ta phân tích một cách có hệ thống: đầu tiên là hiểu rõ từng đối tượng (nhân vật Cỏ và “tôi”), sau đó so sánh để làm nổi bật sự khác biệt, và cuối cùng là dựa trên những phân tích đó để đưa ra ý kiến cá nhân một cách thuyết phục. Đây là một kĩ năng rất quan trọng trong việc phân tích văn học và trình bày quan điểm trong môn Ngữ văn.
***
**Bài giải chi tiết:**
Bước 1: Giới thiệu chung và nhận định sự khác biệt về tư tưởng
Đúng như đề bài đã nêu, cả nhân vật Cỏ và nhân vật “tôi” đều có chung ước mơ trở thành giáo viên. Tuy nhiên, đằng sau ước mơ nghề nghiệp giống nhau ấy lại là hai tư tưởng, hai động lực hoàn toàn khác biệt, thể hiện hai quan điểm sống, hai mục đích hướng đến khi thực hiện ước mơ “trồng người”.
Bước 2: Phân tích tư tưởng của nhân vật Cỏ
Nhân vật Cỏ mong muốn trở thành giáo viên để về quê hương mình dạy học. Lí do được Cỏ đưa ra rất rõ ràng và đầy tâm huyết:
“tao thấy muốn thay đổi cuộc đời thì phải có tri thức, phải có hiểu biết mày ạ, làng mình còn thiếu tri thức nhiều quá, đa số tụi nhỏ đều nghỉ học đi làm ở cấp hai cả rồi. Sau này tao sẽ về đây, ngửi hương thơm đất trời, gây sự nghiệp trồng người.”
Qua lời nói này, chúng ta thấy ước mơ của Cỏ không chỉ dừng lại ở bản thân mà còn hướng đến cộng đồng, quê hương. Cỏ khao khát góp phần thay đổi diện mạo của làng mình, giúp đỡ những đứa trẻ có hoàn cảnh khó khăn thoát khỏi cảnh nghèo khó và thiếu tri thức. Cỏ tin rằng giáo dục là con đường để “thay đổi cuộc đời”, và việc dạy học là “gây sự nghiệp trồng người” – một cách nói đầy lí tưởng, tình yêu thương và trách nhiệm. Tư tưởng của Cỏ thể hiện sự lí tưởng hóa, lòng yêu quê hương sâu sắc, tinh thần cống hiến và mong muốn mang lại giá trị tích cực cho cộng đồng.
Bước 3: Phân tích tư tưởng của nhân vật “tôi”
Ngược lại với Cỏ, nhân vật “tôi” cũng muốn làm giáo viên nhưng lại có những suy nghĩ rất khác. “Tôi” mong muốn được “vào thành phố dạy học”, nơi có “đầy đủ tiện nghi” và có thể “kiếm nhiều tiền qua dạy thêm, dạy kèm”. “Tôi” thẳng thắn bày tỏ sự không mấy mặn mà với “vùng đất khỉ ho cò gáy” ở quê hương và mong muốn “đổi đời” thông qua nghề nghiệp ở thành phố.
Tư tưởng của nhân vật “tôi” mang tính thực tế, chú trọng nhiều hơn đến lợi ích cá nhân, sự tiện nghi vật chất và cơ hội phát triển bản thân (kiếm nhiều tiền, đổi đời). Ước mơ của “tôi” gắn liền với những giá trị cụ thể, dễ thấy trong cuộc sống hiện đại.
Bước 4: Bày tỏ quan điểm cá nhân và lí giải
Đối với câu hỏi này, không có câu trả lời nào là hoàn toàn đúng hay sai, bởi mỗi người đều có quyền lựa chọn cho mình một hướng đi và lí tưởng sống riêng. Tuy nhiên, nếu được chọn, em (hoặc tôi) sẽ lựa chọn tư tưởng của nhân vật Cỏ.
Lí giải:
- Thứ nhất, ước mơ của Cỏ không chỉ dừng lại ở việc mưu cầu hạnh phúc cá nhân mà còn hướng đến những giá trị cao đẹp hơn: đó là cống hiến cho quê hương, góp phần “trồng người”, mang tri thức về cho cộng đồng còn nhiều thiếu thốn. Em tin rằng, một nghề giáo không chỉ đơn thuần là mưu sinh mà còn là sứ mệnh.
- Thứ hai, em tin rằng giáo dục có sức mạnh thay đổi cuộc đời con người và xã hội. Việc về quê hương dạy học, đối mặt với khó khăn để mang ánh sáng tri thức đến cho những vùng đất còn nhiều thiệt thòi là một hành động vô cùng ý nghĩa và đáng trân trọng. Nó thể hiện tấm lòng nhân ái, sự sẻ chia và tinh thần trách nhiệm của một người trẻ đối với cộng đồng, đặc biệt là thế hệ tương lai.
- Thứ ba, dù cuộc sống tiện nghi và thu nhập tốt là những điều đáng mong muốn, nhưng đôi khi, hạnh phúc thực sự lại nằm ở sự cho đi và cảm giác mình đã làm được điều gì đó có ích cho những người xung quanh. Việc được chứng kiến những học trò mình dạy dỗ trưởng thành, đổi đời nhờ tri thức do mình mang lại, có lẽ sẽ mang đến niềm vui và ý nghĩa sống sâu sắc hơn nhiều so với việc chỉ theo đuổi lợi ích vật chất.
Bước 5: Khái quát và liên hệ
Tóm lại, cả hai tư tưởng đều đại diện cho những khía cạnh khác nhau trong cuộc sống. Tư tưởng của nhân vật Cỏ mang đến một thông điệp ý nghĩa về lòng yêu quê hương, sự cống hiến và giá trị của tri thức trong việc xây dựng cộng đồng. Đây cũng là điều mà sách giáo khoa, nhà trường và thầy cô luôn muốn các em học sinh hướng tới, đó là sống có trách nhiệm, biết yêu thương và cống hiến cho xã hội, đặc biệt là cho chính quê hương mình.
-> Nếu là em, em sẽ chọn tư tưởng giống nhân vật Cỏ
Bởi vì:
Cỏ không chỉ mơ cho riêng mình mà còn mơ cho cả mảnh đất đã nuôi dưỡng em lớn lên
Cậu ấy mơ làm giáo viên để gieo tri thức, để thay đổi một nơi vốn đang bị lãng quên, để những đứa trẻ nghèo có thêm cơ hội bay cao
Đó là một ước mơ chan chứa tình yêu quê hương, là ánh sáng dịu dàng mà mạnh mẽ