Cô là giáo viên Ngữ Văn của các em đây. Hôm nay, chúng ta sẽ cùng nhau phân tích và giải quyết các bài tập liên quan đến một đoạn trích rất hay trong văn bản “Một thứ quà của lúa non: Cốm” của nhà văn Thạch Lam, một tác phẩm mà chúng ta đã được học trong chương trình Ngữ văn lớp 7.

Các em hãy đọc lại đoạn trích một lần nữa và cùng cô đi vào giải đáp từng câu hỏi nhé. Đoạn văn này chứa đựng rất nhiều tình cảm và sự tinh tế của tác giả, vì vậy chúng ta cần phân tích thật kĩ để tìm ra câu trả lời chính xác nhất.

Nào, chúng ta bắt đầu!

Câu 1:
Đáp án đúng: A. Biểu cảm

Giải thích:
Các em ạ, để xác định phương thức biểu đạt chính, chúng ta cần xem mục đích chính của người viết là gì.
– Phương thức Miêu tả là dùng ngôn ngữ để làm hiện lên hình ảnh, đặc điểm của sự vật, con người.
– Phương thức Tự sự là kể lại một chuỗi sự việc có mở đầu, diễn biến, kết thúc.
– Phương thức Nghị luận là dùng lí lẽ, dẫn chứng để bày tỏ một quan điểm, tư tưởng.
– Phương thức Biểu cảm là bộc lộ trực tiếp tình cảm, cảm xúc của người viết.

Trong đoạn trích này, dù có yếu tố miêu tả (màu xanh của cốm, màu đỏ của hồng), nhưng mục đích chính của nhà văn Thạch Lam không chỉ là tả lại hạt cốm. Ông đã dùng những từ ngữ đầy cảm xúc như “riêng biệt”, “thức dâng”, “mộc mạc, giản dị và thanh khiết”, “không còn gì hợp hơn”… để thể hiện sự trân trọng, ngợi ca và những rung động tinh tế của mình trước vẻ đẹp và giá trị của cốm. Vì vậy, Biểu cảm chính là phương thức biểu đạt chính được sử dụng.

Câu 2:
Đáp án đúng: C. Ca ngợi giá trị của cốm

Giải thích:
Đoạn trích không hề đề cập đến các công đoạn làm ra cốm (A, B) hay kể một câu chuyện cụ thể về nguồn gốc của nó (D). Thay vào đó, tác giả tập trung nói về ý nghĩa của cốm. Cốm là “thức quà riêng biệt của đất nước”, là “thức dâng” tinh túy, là lễ vật sang trọng trong việc cưới hỏi (“quà sêu tết”). Tác giả còn bàn về sự hòa hợp tuyệt vời giữa cốm và hồng. Tất cả những điều đó đều nhằm mục đích khẳng định và ca ngợi giá trị văn hóa, giá trị tinh thần đặc biệt của cốm.

Câu 3:
Đáp án đúng: D. Tùy bút

Giải thích:
Đây là một câu hỏi về thể loại văn học. Chúng ta cùng nhắc lại nhé:
– Truyện ngắn, Kí sự, Hồi kí thường có cốt truyện, có nhân vật và chuỗi sự kiện.
– Tùy bút là một thể loại văn xuôi, ghi chép lại những suy nghĩ, cảm xúc của tác giả về một đối tượng nào đó một cách khá tự do, không bị gò bó bởi cốt truyện. Ngôn ngữ của tùy bút thường giàu hình ảnh và chất thơ.

Đoạn văn này thể hiện rõ đặc điểm của thể loại tùy bút. Tác giả đi theo dòng cảm xúc của mình, từ cảm nhận chung về cốm đến suy ngẫm về vai trò của cốm trong lễ nghi và sự kết hợp với hồng. Cái “tôi” của tác giả thể hiện rất rõ qua những suy tưởng, bình luận. Vì vậy, đây chính là một đoạn tùy bút đặc sắc.

Câu 4:
Giải thích:
Trong câu văn này, từ “thanh khiết” có nghĩa là trong sạch, tinh khôi, không hề có chút vẩn đục, pha tạp.
– “Thanh” có nghĩa là trong, sạch.
– “Khiết” có nghĩa là tinh khôi, thuần túy.
Khi tác giả dùng từ “thanh khiết” để nói về hương vị của cốm, ông muốn nhấn mạnh rằng đó là hương vị nguyên sơ, thuần túy nhất của đồng quê, của cây lúa, không bị pha trộn bởi bất cứ thứ gì khác. Nó gợi lên một vẻ đẹp tinh khôi, cao quý.

Câu 5:
Đáp án đúng: B. Sử dụng nhiều biện pháp tu từ.

Giải thích:
Chúng ta hãy cùng phân tích các lựa chọn:
A. Đúng là đoạn văn dùng nhiều tính từ hay (“bát ngát xanh”, “mộc mạc”, “giản dị”, “thanh khiết”, “xanh tươi”, “đỏ thắm”…) nhưng đây chỉ là một phần nghệ thuật.
C. Sai, vì đây không phải là văn kể chuyện.
D. Sai, vì đây không phải văn nghị luận nên không chú trọng vào lập luận chặt chẽ.
B. Đây là đáp án bao quát và chính xác nhất. Tác giả đã vận dụng rất thành công các biện pháp tu từ để làm cho lời văn thêm gợi hình, gợi cảm:
– So sánh: “màu xanh tươi của cốm như ngọc thạch quí”, “màu đỏ thắm của hồng như ngọc lựu già”.
– Câu hỏi tu từ: “Ai đã nghĩ đầu tiên dùng cốm để làm quà sêu tết?”
– Sử dụng từ ngữ giàu hình ảnh và biểu cảm: “thức dâng”, “vương vít của tơ hồng”…
Những biện pháp này kết hợp với nhau tạo nên chất thơ, chất trữ tình cho đoạn văn.

Câu 6:
Đáp án đúng: D. Vì cốm là thức dâng của đất trời, vừa thanh nhã vừa đạm đà.

Giải thích:
Tác giả viết: “Không còn gì hợp hơn với sự vương vít của tơ hồng, thức quà trong sạch, trung thành như các việc lễ nghi”. “Quà sêu tết” chính là lễ vật nhà trai mang đến nhà gái để hỏi vợ, một việc vô cùng trang trọng. Tác giả cho rằng cốm là lựa chọn hoàn hảo nhất vì bản thân nó mang những phẩm chất cao quý: “trong sạch”, “trung thành”. Những phẩm chất này được cô đọng trong cụm từ “thanh nhã vừa đạm đà” ở đáp án D, thể hiện sự tinh tế, sang trọng nhưng không phô trương, rất phù hợp với tính chất của một lễ vật thiêng liêng.

Câu 7:
Đáp án đúng: A. Phải có thái độ trân trọng, giữ gìn cốm như một vẻ đẹp văn hóa dân tộc.

Giải thích:
Bằng tất cả những lời ngợi ca, những cảm nhận tinh tế của mình, tác giả không chỉ giới thiệu về một món ăn. Ông đã nâng cốm lên thành một biểu tượng văn hóa (“thức quà riêng biệt của đất nước”), một nét đẹp tinh thần của dân tộc. Toàn bộ tình cảm yêu mến, trân trọng của tác giả dành cho cốm chính là để truyền đến người đọc một thông điệp sâu sắc: chúng ta cần nhận ra giá trị, biết yêu quý, trân trọng và giữ gìn những vẻ đẹp văn hóa bình dị mà sâu sắc như vậy.

Câu 8:
Đáp án đúng: B. Món dâng tặng quý giá của thiên nhiên.

Giải thích:
Ngay trong tiêu đề “Một thứ quà của lúa non: Cốm” và trong đoạn trích “là thức dâng của những cánh đồng lúa bát ngát xanh”, tác giả đã định vị rất rõ ý nghĩa của từ “quà”.
Ở đây, “quà” không phải là thứ quà vặt (A, D) hay đồ biếu tặng thông thường giữa người với người (C). Nó được hiểu theo một nghĩa rất đẹp và trang trọng: Cốm là món quà quý giá mà thiên nhiên, đất trời, đồng lúa ban tặng cho con người. Cách dùng từ này thể hiện sự trân trọng và lòng biết ơn của tác giả đối với tự nhiên.

Cô hi vọng những lời giải đáp chi tiết này sẽ giúp các em hiểu sâu sắc hơn về vẻ đẹp của văn bản. Hãy luôn đọc kĩ, suy ngẫm và đặt mình vào dòng cảm xúc của tác giả để cảm nhận trọn vẹn cái hay, cái đẹp của văn chương nhé. Chúc các em học tốt