Câu 1: Chỉ ra phương thức biểu đạt chính của văn bản trên?

Gợi ý trả lời:
Để xác định phương thức biểu đạt chính, các em hãy tự hỏi: Mục đích chính của người viết khi tạo ra văn bản này là gì? Có phải là để kể một câu chuyện, để miêu tả một sự vật, hay để bộc lộ cảm xúc không?

Trả lời chi tiết:
Phương thức biểu đạt chính của văn bản trên là Tự sự.

Giải thích:
Văn bản đã kể lại một câu chuyện, một kỉ niệm của người con (nhân vật “tôi”) về người mẹ. Câu chuyện có cốt truyện rõ ràng: hai mẹ con đi trên con đê, người mẹ liên tục giục con đi nhanh, và cuối cùng là sự ngộ ra của người con khi mẹ đã mất. Văn bản có đầy đủ các yếu tố của một tác phẩm tự sự: có nhân vật (người mẹ, người con), có sự việc (đi trên đê, lời giục giã), có không gian (con đê), thời gian (ngày về thăm ngoại, lúc mẹ đã mất) và có một ý nghĩa, bài học được rút ra từ câu chuyện.

Bên cạnh đó, văn bản có sự kết hợp hài hòa với các phương thức biểu đạt khác như Miêu tả (“con đê dài hun hút”, “trời chợt nắng, chợt râm”, “mộ mẹ cỏ xanh”) và Biểu cảm (sự ngỡ ngàng của người con, nỗi niềm khi nhận ra bài học cuộc đời) để làm câu chuyện thêm sinh động và sâu sắc. Tuy nhiên, tự sự vẫn là phương thức bao trùm, đóng vai trò sườn cột của toàn bộ văn bản.

Câu 2: “trên đê chỉ có mẹ, có con. lúc nắng mẹ kéo tay con:
– đi nhanh lên kẻo nắng vỡ đầu ra.”
Xác định biện pháp tu từ và hiệu quả nghệ thuật của việc sử dụng biện pháp đó?

Gợi ý trả lời:
Các em hãy đọc kĩ câu nói của người mẹ: “nắng vỡ đầu ra”. Cụm từ này có gì đặc biệt so với cách nói thông thường không? Nó có phóng đại sự thật lên không? Từ đó, các em sẽ xác định được biện pháp tu từ.

Trả lời chi tiết:
Biện pháp tu từ: Biện pháp tu từ được sử dụng trong câu nói của người mẹ là Nói quá (hay còn gọi là Phóng đại), thể hiện qua cụm từ “nắng vỡ đầu ra”.

Hiệu quả nghệ thuật:
Việc sử dụng biện pháp nói quá “nắng vỡ đầu ra” mang lại hiệu quả nghệ thuật sâu sắc:

• Thứ nhất, về mặt diễn tả: Biện pháp này nhấn mạnh, tô đậm mức độ gay gắt, dữ dội của cái nắng trưa hè. Nó không chỉ diễn tả trời nắng to bình thường mà gợi ra một cảm giác cái nắng như có sức mạnh vật chất, có thể gây tổn hại nghiêm trọng đến con người. Cách nói này làm cho hình ảnh và cảm giác về cái nắng trở nên vô cùng ấn tượng.
• Thứ hai, về mặt biểu cảm: Quan trọng hơn, cách nói này thể hiện một cách độc đáo và thấm thía tình yêu thương, sự lo lắng, quan tâm sâu sắc của người mẹ dành cho con. Lời giục giã có phần gay gắt, thậm chí là mắng, nhưng ẩn sâu bên trong là tất cả sự chăm sóc, lo sợ con mình sẽ bị ốm vì nắng. Nó cho thấy tình yêu của mẹ là một tình yêu chân chất, mộc mạc nhưng vô cùng mãnh liệt.

Câu 3: Nêu nội dung chính của văn bản trên?

Gợi ý trả lời:
Để tìm nội dung chính, các em hãy xâu chuỗi các sự việc lại: câu chuyện về hai mẹ con trên đường đê, lời thúc giục của mẹ, và sự nhận ra của người con ở cuối văn bản. Tất cả những điều đó nhằm nói lên một bài học, một thông điệp gì?

Trả lời chi tiết:
Nội dung chính của văn bản là:
Thông qua kỉ niệm về chuyến đi trên con đê cùng mẹ, văn bản thể hiện bài học sâu sắc mà người con nhận ra sau khi mẹ mất: cuộc đời thì hữu hạn, thời gian trôi đi không đợi một ai. Lời giục giã của mẹ năm xưa không chỉ đơn thuần là sự lo lắng cho con trước cái nắng, cái râm, mà còn là lời dạy dỗ sâu xa về việc phải biết trân trọng thời gian, phải luôn nỗ lực, khẩn trương bước về phía trước trong mọi hoàn cảnh. Qua đó, văn bản còn ca ngợi tình mẫu tử thiêng liêng, người mẹ không chỉ cho con sự sống mà còn dạy con bài học làm người vô giá.

Câu 4: Viết một đoạn văn ngắn (3 – 5 câu) về bài học mà anh/chị rút ra từ văn bản trên?

Gợi ý trả lời:
Từ nội dung chính đã phân tích ở trên, các em hãy chọn lấy một khía cạnh mà mình tâm đắc nhất: có thể là bài học về giá trị của thời gian, về sự nỗ lực không ngừng, hoặc bài học về tình yêu thương của cha mẹ. Sau đó, hãy diễn đạt nó bằng lời văn của chính mình.

Trả lời chi tiết (Đoạn văn tham khảo):
Văn bản ngắn đã để lại trong tôi bài học vô cùng thấm thía về giá trị của thời gian và sự nỗ lực. Lời giục giã của người mẹ năm xưa, dù trong lúc nắng hay lúc râm, chính là lời nhắc nhở rằng cuộc đời luôn vận động và không chờ đợi ai. Dù trong hoàn cảnh thuận lợi hay khó khăn, chúng ta đều phải khẩn trương, cố gắng hết mình để không lãng phí một khoảnh khắc nào của cuộc sống. Bài học ấy cũng nhắc tôi phải biết trân trọng tình yêu thương và những lời dạy của cha mẹ, bởi đó chính là hành trang quý giá nhất trên con đường đời dài rộng.