Chào các em học sinh lớp 5 yêu quý! Hôm nay, cô trò mình sẽ cùng nhau luyện tập một dạng bài tập rất quan trọng, đó là đặt tính rồi tính phép chia số thập phân cho số tự nhiên. Các em hãy mở sách giáo khoa trang bao nhiêu đó và lấy vở nhấpbài ra, chúng ta cùng bắt đầu nhé!

Chúng ta sẽ thực hiện ba phép tính:

1. 173,44 : 32

Để thực hiện phép chia này, chúng ta sẽ đặt tính theo cột dọc như sau:

173,44 | 32

Bước 1: Chia phần nguyên.
Chúng ta lấy phần nguyên của số bị chia là 173 để chia cho 32.
Lấy 173 chia cho 32.
Ước lượng: 17 chia 3 được 5, nhưng 32 x 5 = 160.
Thử 173 : 32. Ta thấy 32 nhân với 5 là 160.
Ta viết 5 vào thương.
173 trừ 160 bằng 13.

173,44 | 32
– 160 | 5
—–
13

Bước 2: Hạ chữ số thập phân đầu tiên.
Hạ chữ số 4 ở phần thập phân của số bị chia xuống, ta được 134.
Vì chúng ta đã hạ chữ số đầu tiên sau dấu phẩy, nên chúng ta sẽ đặt dấu phẩy vào thương, ngay sau số 5.

173,44 | 32
– 160 | 5,
—–
134

Bước 3: Chia tiếp phần thập phân.
Bây giờ chúng ta lấy 134 chia cho 32.
Ước lượng: 13 chia 3 được 4.
Thử 32 nhân 4 là 128.
Ta viết 4 vào thương.
134 trừ 128 bằng 6.

173,44 | 32
– 160 | 5,4
—–
134
– 128
—–
6

Bước 4: Hạ các chữ số còn lại và tiếp tục chia.
Hạ chữ số 4 cuối cùng của số bị chia xuống, ta được 64.
Bây giờ chúng ta lấy 64 chia cho 32.
Ta thấy 32 nhân 2 là 64.
Ta viết 2 vào thương.
64 trừ 64 bằng 0.

173,44 | 32
– 160 | 5,42
—–
134
– 128
—–
64
– 64
—–
0

Vậy, 173,44 : 32 = 5,42.

2. 112,56 : 28

Tương tự, chúng ta đặt tính:

112,56 | 28

Bước 1: Chia phần nguyên.
Lấy phần nguyên của số bị chia là 112 để chia cho 28.
112 chia cho 28.
Ước lượng: 11 chia 2 được 5, nhưng 28 x 5 = 140 (lớn hơn 112).
Thử 28 x 4 = 112.
Ta viết 4 vào thương.
112 trừ 112 bằng 0.

112,56 | 28
– 112 | 4
—–
0

Bước 2: Hạ chữ số thập phân đầu tiên và đặt dấu phẩy.
Hạ chữ số 5 ở phần thập phân của số bị chia xuống, ta được 05 hay 5.
Vì chúng ta đã hạ chữ số đầu tiên sau dấu phẩy, nên chúng ta sẽ đặt dấu phẩy vào thương, ngay sau số 4.

112,56 | 28
– 112 | 4,
—–
05

Bước 3: Chia tiếp phần thập phân.
Bây giờ chúng ta lấy 5 chia cho 28.
5 chia cho 28 được 0.
Ta viết 0 vào thương.
5 trừ 0 bằng 5.

112,56 | 28
– 112 | 4,0
—–
05
– 0
—–
5

Bước 4: Hạ các chữ số còn lại và tiếp tục chia.
Hạ chữ số 6 cuối cùng của số bị chia xuống, ta được 56.
Bây giờ chúng ta lấy 56 chia cho 28.
Ta thấy 28 nhân 2 là 56.
Ta viết 2 vào thương.
56 trừ 56 bằng 0.

112,56 | 28
– 112 | 4,02
—–
05
– 0
—–
56
– 56
—–
0

Vậy, 112,56 : 28 = 4,02.

3. 155,9 : 15

Tiếp tục với phép tính cuối cùng:

155,9 | 15

Bước 1: Chia phần nguyên.
Lấy phần nguyên của số bị chia là 155 để chia cho 15.
155 chia cho 15.
Lấy 15 chia 15 được 1. Viết 1 vào thương.
15 trừ 15 bằng 0.

155,9 | 15
– 15 | 1
—–
05

Tiếp tục lấy 5 chia 15. 5 không chia được cho 15.
Ta viết 0 vào thương.
5 trừ 0 bằng 5.

155,9 | 15
– 15 | 10
—–
05
– 0
—–
5

Bước 2: Hạ chữ số thập phân đầu tiên và đặt dấu phẩy.
Hạ chữ số 9 ở phần thập phân của số bị chia xuống, ta được 59.
Vì chúng ta đã hạ chữ số đầu tiên sau dấu phẩy, nên chúng ta sẽ đặt dấu phẩy vào thương, ngay sau số 10.

155,9 | 15
– 15 | 10,
—–
05
– 0
—–
59

Bước 3: Chia tiếp phần thập phân.
Bây giờ chúng ta lấy 59 chia cho 15.
Ước lượng: 59 chia 15. Ta thấy 15 x 3 = 45, 15 x 4 = 60.
Vậy ta lấy 3.
Ta viết 3 vào thương.
59 trừ 45 bằng 14.

155,9 | 15
– 15 | 10,3
—–
05
– 0
—–
59
– 45
—–
14

Bước 4: Thêm số 0 vào số bị chia để tiếp tục chia.
Vì còn dư 14, chúng ta có thể thêm một chữ số 0 vào bên phải phần thập phân của số bị chia (155,90) và hạ chữ số 0 đó xuống để tiếp tục chia.
Ta được 140.

155,90 | 15
– 15 | 10,3
—–
05
– 0
—–
59
– 45
—–
140

Bây giờ chúng ta lấy 140 chia cho 15.
Ước lượng: 140 chia 15. Ta thấy 15 x 9 = 135.
Ta viết 9 vào thương.
140 trừ 135 bằng 5.

155,90 | 15
– 15 | 10,39
—–
05
– 0
—–
59
– 45
—–
140
– 135
—–
5

Chúng ta lại còn dư 5. Nếu muốn chia tiếp, chúng ta lại thêm số 0 và hạ xuống. Tuy nhiên, trong chương trình lớp 5, chúng ta thường dừng lại khi có hai chữ số ở phần thập phân của thương hoặc khi số dư là 0. Trong trường hợp này, chúng ta có thể làm tròn hoặc để nguyên kết quả như vậy tùy theo yêu cầu của đề bài. Nếu đề bài không yêu cầu cụ thể, ta có thể dừng lại ở đây.

Nếu bài tập yêu cầu chia hết hoặc chia lấy dư thì ta sẽ làm khác. Tuy nhiên, với dạng “đặt tính rồi tính”, chúng ta thường thực hiện phép chia cho đến khi số dư nhỏ hơn số chia và phần thập phân của thương có một hoặc hai chữ số.

Vậy, 155,9 : 15 = 10,39 (dư 5, hoặc nếu muốn chia tiếp thì có thể coi là 10,39…).

Các em về nhà luyện tập thêm nhiều bài tập tương tự nhé. Nếu có gì chưa hiểu, các em cứ hỏi cô. Chúc các em học tốt!