Dấu chấm dôi có ý nghĩa ntn? Cho Ví dụ?
Cô rất vui được đồng hành cùng các em trong giờ học Âm nhạc hôm nay. Chúng ta sẽ cùng nhau tìm hiểu một khái niệm rất quan trọng trong ký hiệu âm nhạc, đó là “Dấu chấm dôi”.
Các em đã sẵn sàng chưa nào? Hãy mở sách giáo khoa Âm nhạc lớp 7 của chúng ta ra trang mà chúng ta đang học nhé!
Hôm nay, cô sẽ giúp các em giải đáp câu hỏi: “Dấu chấm dôi có ý nghĩa như thế nào? Cho ví dụ?”
Chúng ta sẽ đi từng bước thật kỹ lưỡng để hiểu rõ bản chất của dấu chấm dôi.
Bước 1: Tìm hiểu ý nghĩa của dấu chấm dôi
Các em hãy nhìn vào sách giáo khoa, ở phần giới thiệu về dấu chấm dôi, các em thấy gì nào?
Dấu chấm dôi là một dấu chấm được đặt ở phía bên phải của một nốt nhạc hoặc một dấu lặng.
Vậy nó có ý nghĩa gì?
Ý nghĩa của dấu chấm dôi là: Kéo dài trường độ của nốt nhạc hoặc dấu lặng đó thêm một nửa giá trị của nó.
Cô nhắc lại: Dấu chấm dôi làm tăng thêm giá trị của nốt nhạc hoặc dấu lặng. Nó sẽ tăng thêm một nửa giá trị của chính nốt nhạc hoặc dấu lặng đó.
Bước 2: Phân tích cách tính giá trị khi có dấu chấm dôi
Để hiểu rõ hơn, chúng ta hãy cùng nhau làm một phép tính nhỏ.
Giả sử chúng ta có một nốt tròn. Theo quy ước trong âm nhạc, nốt tròn có giá trị là 4 phách.
Nếu nốt tròn đó có thêm dấu chấm dôi ở phía sau, thì giá trị của nó sẽ là bao nhiêu?
Dấu chấm dôi kéo dài thêm một nửa giá trị của nốt tròn.
Một nửa giá trị của nốt tròn (4 phách) là bao nhiêu?
Chúng ta tính như sau:
Giá trị của dấu chấm dôi = Giá trị gốc của nốt / 2
Giá trị của dấu chấm dôi = 4 phách / 2 = 2 phách.
Vậy, tổng giá trị của nốt tròn có dấu chấm dôi sẽ là:
Tổng giá trị = Giá trị gốc của nốt + Giá trị của dấu chấm dôi
Tổng giá trị = 4 phách + 2 phách = 6 phách.
Như vậy, một nốt tròn có dấu chấm dôi sẽ có giá trị bằng 6 phách.
Chúng ta có thể biểu diễn công thức này như sau:
Giá trị (nốt có dấu chấm dôi) = Giá trị (nốt gốc) + Giá trị (nốt gốc) / 2
Hoặc viết gọn lại:
Giá trị (nốt có dấu chấm dôi) = Giá trị (nốt gốc) (1 + 1/2) = Giá trị (nốt gốc) 3/2
Trong toán học, nếu ta gọi giá trị gốc của nốt là V, thì giá trị của nốt có dấu chấm dôi sẽ là:
\( V’ = V + \frac{V}{2} = \frac{3V}{2} \)
Các em thấy đó, dấu chấm dôi đã làm tăng giá trị của nốt nhạc lên đến 1,5 lần so với giá trị ban đầu.
Chúng ta áp dụng tương tự với các loại nốt nhạc khác và dấu lặng.
Ví dụ:
– Nốt trắng có giá trị 2 phách. Nốt trắng có dấu chấm dôi sẽ có giá trị: 2 phách + (2 phách / 2) = 2 phách + 1 phách = 3 phách.
Hoặc theo công thức: \( 2 \times \frac{3}{2} = 3 \) phách.
– Nốt đen có giá trị 1 phách. Nốt đen có dấu chấm dôi sẽ có giá trị: 1 phách + (1 phách / 2) = 1 phách + 0.5 phách = 1.5 phách.
Hoặc theo công thức: \( 1 \times \frac{3}{2} = 1.5 \) phách.
– Dấu lặng tròn có giá trị 4 phách. Dấu lặng tròn có dấu chấm dôi sẽ có giá trị: 4 phách + 2 phách = 6 phách.
Bước 3: Cho ví dụ minh họa
Bây giờ, chúng ta sẽ xem một vài ví dụ cụ thể trong bài tập để các em dễ hình dung hơn.
Cô xin phép lấy một ví dụ từ sách giáo khoa nhé.
Các em hãy nhìn vào ví dụ được vẽ trên bảng hoặc trong sách của mình.
Ví dụ 1:
Giả sử chúng ta có một khuông nhạc với nhịp 2/4.
Trong khuông nhạc đó có một nốt tròn. Theo quy ước của nhịp 2/4, nốt tròn thường sẽ ngân dài 2 phách.
Tuy nhiên, nếu nốt tròn này có một dấu chấm dôi ở phía sau, thì giá trị của nó sẽ thay đổi.
Nốt tròn có dấu chấm dôi trong nhịp 2/4 sẽ có giá trị:
Giá trị gốc của nốt tròn trong nhịp 2/4 là 2 phách.
Giá trị của dấu chấm dôi là: 2 phách / 2 = 1 phách.
Tổng giá trị của nốt tròn có dấu chấm dôi là: 2 phách + 1 phách = 3 phách.
Nhưng trong nhịp 2/4, một khuông nhạc chỉ có 2 phách. Vậy thì làm sao nốt này ngân dài tới 3 phách?
Đây là một điểm quan trọng mà các em cần lưu ý. Khi một nốt nhạc có dấu chấm dôi mà giá trị của nó vượt quá số phách trong một ô nhịp, nó sẽ ảnh hưởng đến ô nhịp tiếp theo.
Trong trường hợp này, nốt tròn có dấu chấm dôi sẽ chiếm hết 2 phách của ô nhịp hiện tại và còn dư ra 1 phách. 1 phách dư ra này sẽ được chuyển sang ô nhịp tiếp theo. Ô nhịp tiếp theo sẽ chỉ còn lại 1 phách trống để điền nốt nhạc khác vào.
Đây là một quy tắc hơi phức tạp một chút, nhưng các em cứ ghi nhớ ý nghĩa cơ bản của dấu chấm dôi trước đã nhé.
Ví dụ 2:
Cô lấy một ví dụ khác đơn giản hơn để các em nắm chắc.
Giả sử chúng ta có một bản nhạc ở nhịp 4/4.
Trong đó có một nốt đen có dấu chấm dôi.
Giá trị gốc của nốt đen là 1 phách.
Giá trị của dấu chấm dôi là: 1 phách / 2 = 0.5 phách.
Vậy, nốt đen có dấu chấm dôi sẽ có tổng giá trị là: 1 phách + 0.5 phách = 1.5 phách.
Các em có thể viết vào vở của mình:
Nốt đen có dấu chấm dôi = 1.5 phách.
Ví dụ 3:
Một nốt trắng có dấu chấm dôi trong nhịp 3/4.
Giá trị gốc của nốt trắng là 2 phách.
Giá trị của dấu chấm dôi là: 2 phách / 2 = 1 phách.
Tổng giá trị của nốt trắng có dấu chấm dôi là: 2 phách + 1 phách = 3 phách.
Trong trường hợp này, nốt trắng có dấu chấm dôi sẽ chiếm trọn vẹn 3 phách của ô nhịp 3/4.
Tổng kết:
Qua những gì chúng ta vừa tìm hiểu, các em hãy trả lời lại câu hỏi của bài tập:
Dấu chấm dôi có ý nghĩa ntn? Cho Ví dụ?
Ý nghĩa: Dấu chấm dôi là một dấu chấm đặt sau nốt nhạc hoặc dấu lặng, có tác dụng kéo dài trường độ của nó thêm một nửa giá trị của nó.
Ví dụ:
– Nốt tròn có dấu chấm dôi có giá trị bằng 1.5 lần giá trị của nốt tròn gốc. Nếu nốt tròn gốc có giá trị là 4 phách, thì nốt tròn có dấu chấm dôi có giá trị là \( 4 + \frac{4}{2} = 6 \) phách.
– Nốt đen có dấu chấm dôi có giá trị bằng 1.5 lần giá trị của nốt đen gốc. Nếu nốt đen gốc có giá trị là 1 phách, thì nốt đen có dấu chấm dôi có giá trị là \( 1 + \frac{1}{2} = 1.5 \) phách.
Các em đã hiểu bài chưa nào?
Nếu có bất kỳ thắc mắc nào, đừng ngần ngại hỏi cô nhé. Chúng ta sẽ cùng nhau giải đáp.
Cô hy vọng bài giảng này đã giúp các em nắm vững kiến thức về dấu chấm dôi. Hẹn gặp lại các em trong bài học tiếp theo!
Dấu chấm dôi có nghĩa là thừa ra, thêm vào.
Ví dụ: đen chấm dôi, trắng chấm đôi,….
trắng chấm dôi có nghĩa là cho thêm 2 phách cho một nốt nhạc.