Câu 1. Xác định đề tài của văn bản? (0,5 điểm)

Trả lời:

Đề tài của văn bản là vẻ đẹp thiên nhiên và con người vùng Đất Mũi.

Câu 2. Những loài cây đặc trưng nào của vùng Đất Mũi được tác giả nói tới trong đoạn (1) của văn bản? (0,5 điểm)

Trả lời:

Trong đoạn (1) của văn bản, tác giả nói tới những loài cây đặc trưng của vùng Đất Mũi là:

• Cây mắm
• Cây đước

Câu 3. Dựa vào đoạn (3) của văn bản, hãy cho biết con người ở vùng Đất Mũi có đặc điểm gì nổi bật? (0,5 điểm)

Trả lời:

Dựa vào đoạn (3) của văn bản, con người ở vùng Đất Mũi có những đặc điểm nổi bật sau:

• Thương người sâu sắc, không nửa vời, yêu là thương trọn, nhớ là nhớ sâu, sầu là sầu dai dẳng.
• Sống mộc mạc, hồn nhiên, không giả đò, không mắc cỡ làm duyên. (Minh chứng là hình ảnh người em với làn da ngăm ngăm, rắn rỏi, mắt hay cười, hay hồn nhiên xắn quần cao lội qua kinh).

Câu 4. Xác định nội dung chính của mỗi phần trong văn bản “Đất Mũi mù xa”? (0,5 điểm)

Trả lời:

Nội dung chính của mỗi phần trong văn bản “Đất Mũi mù xa”:

• Đoạn (1): Miêu tả khung cảnh thiên nhiên mùa gió chướng và cuộc sống sinh hoạt đặc trưng của người dân Đất Mũi khi nước lên.
• Đoạn (2): Giới thiệu những nét độc đáo, lạ lùng của thiên nhiên Đất Mũi qua các loài cây và hoa.
• Đoạn (3): Khẳng định nét đặc trưng riêng của Đất Mũi (thiên nhiên và con người) và thể hiện tình cảm yêu mến, gắn bó của tác giả với nơi này.

Câu 5. Cái “tôi” tác giả trong văn bản thể hiện tình cảm, cảm xúc gì đối với Đất Mũi? Hãy dẫn ra một số câu văn thể hiện tình cảm, cảm xúc ấy? (0,5 điểm)

Trả lời:

Cái “tôi” tác giả trong văn bản thể hiện tình cảm yêu mến, gắn bó sâu sắc, niềm tự hào và sự trân trọng đối với Đất Mũi.

Một số câu văn thể hiện tình cảm, cảm xúc ấy là:

• “Em tôi muốn mời anh về ngay mùa này, lúc đất chuyển vào xuân.” (Thể hiện sự thân mật, mong muốn chia sẻ vẻ đẹp với người khác).
• “Mùa này, ba khía chuẩn bị vào hội; không biết hẹn hò nhau từ hồi nào, ba khía tụm về xúm xít đeo trên gốc mắm, rễ đước. Con nào con nấy thịt chắc nụi, gạch ứ đầy mai…” (Sự thích thú, say mê trước vẻ đẹp sinh sôi của thiên nhiên).
• “Tôi vẫn không từ bỏ câu nói của mình rằng Đất Mũi thường thôi, rất thường, nhưng hết thảy mọi thứ ở đây đều làm cho người ta nhớ vì lạ, vì thương.” (Khẳng định vẻ đẹp độc đáo, có sức lay động lòng người).
• “Hết thảy đều không thể nửa vời. Cho nên khi anh về, đừng có từ chối mà không cạn từng ly rượu đế cay xè, cũng đừng trả giá nửa ly thôi, làm lòng bà con mình buồn nghen.” (Sự tha thiết, mong muốn khách đến phải cảm nhận trọn vẹn cái tình của người dân Đất Mũi).

Câu 6. Phân tích sự kết hợp giữa yếu tố tự sự và trữ tình được thể hiện trong văn bản? (1,0 điểm)

Trả lời:

Văn bản “Đất Mũi mù xa” đã khéo léo kết hợp giữa yếu tố tự sự và trữ tình để khắc họa sinh động, hấp dẫn vẻ đẹp của vùng đất cực Nam Tổ quốc.

Yếu tố tự sự:

• Kể chuyện, miêu tả sự việc: Tác giả dẫn dắt người đọc theo chân mình đến với Đất Mũi, miêu tả lại cảnh vật, hoạt động của con người trong từng mùa, từng thời điểm. Ví dụ: “Bây giờ, Đất Mũi đang mùa gió chướng.”, “Rồi không lâu lắm đâu, từ bãi bồi, đất sẽ cồn lên…”, “Cũng mùa này, bắt đầu con nước rông…”, “Trẻ con chạy rượt, u hơi ở trên sàn…”, “Em tôi hỏi anh đã từng thấy nụ bông đậu cộ tím biêng biếc…”
• Diễn biến câu chuyện: Có sự trao đổi giữa “cái tôi” và người em, tạo nên một cuộc trò chuyện, dẫn dắt người đọc đi từ cảnh vật này sang cảnh vật khác, từ mùa này sang mùa khác.
• Lời mời gọi chân thành: Lời mời gọi người đọc (hoặc người anh) đến với Đất Mũi, thưởng thức những điều thú vị nơi đây.

Yếu tố trữ tình:

• Bộc lộ cảm xúc, suy tư: Xuyên suốt văn bản là dòng cảm xúc yêu mến, gắn bó, tự hào của tác giả đối với Đất Mũi. Các từ ngữ như “sướng nhất đời”, “nôn nả”, “chắc nụi”, “lạ lắm”, “thương”, “nhớ”, “sầu”, “cay xè” đều thể hiện rõ tâm tư, tình cảm của tác giả.
• Ngôn ngữ giàu hình ảnh, giàu sức gợi: Tác giả sử dụng nhiều biện pháp tu từ (so sánh, nhân hóa, ẩn dụ) để miêu tả thiên nhiên và con người. Ví dụ: “ngọn Nam, ngọn chướng về”, “phù sa bắt đầu nôn nả lấn biển”, “ba khía tụm về xúm xít”, “cây đước nhón cái rễ như cái nơm”, “như những chiếc giày cao cổ”, “những bông vẹt cứng cỏi xòe chơm chởm như cái nơm cá”, “những cái rễ mới thò xuống từ trong tán lá rừng xanh biếc”, “những cái rễ mới thò xuống từ trong tán lá rừng xanh biếc”, “bầy dã tràng xe những hòn cát liu riu”, “những bông rau muống biển mỏng tang mà chống chọi với gió trời, rập rờn tím ngát”.
• Nhịp điệu, âm hưởng: Câu văn có lúc nhịp nhàng, khi lại dồn dập, tạo nên âm hưởng riêng, say đắm lòng người.

Sự kết hợp: Yếu tố tự sự tạo nên một khung cảnh, một câu chuyện cụ thể, giúp người đọc dễ dàng tiếp cận với thế giới Đất Mũi. Yếu tố trữ tình tô điểm thêm cho bức tranh ấy bằng những rung động, cảm xúc chân thành của tác giả, làm cho câu chuyện trở nên sống động, giàu sức lay động và để lại ấn tượng sâu sắc trong lòng người đọc.

Câu 7. Đặc điểm nào về thiên nhiên hoặc con người Đất Mũi để lại cho anh/ chị ấn tượng mạnh nhất? Vì sao? (1,0 điểm)

Trả lời:

(Đây là câu hỏi mở, yêu cầu sự cảm nhận và lý giải cá nhân của học sinh. Dưới đây là một gợi ý, các em có thể chọn một đặc điểm khác và trình bày theo cảm nhận của mình.)

Đặc điểm về con người Đất Mũi để lại cho em ấn tượng mạnh mẽ nhất, đó là sự mộc mạc, chân chất và tình cảm “thương trọn, nhớ sâu, sầu dai dẳng” mà tác giả đề cập đến.

Lý do là bởi trong cuộc sống hiện đại, khi mà con người đôi khi trở nên vội vã, tính toán và có phần “nửa vời” trong các mối quan hệ, thì hình ảnh những con người Đất Mũi với tình cảm đậm đà, không vụ lợi lại càng trở nên quý giá và đáng trân trọng. Sự mộc mạc, không giả đò, không mắc cỡ làm duyên trong lời nói và hành động của họ (như cô em trong văn bản) thể hiện sự chân thành, gần gũi, dễ dàng chiếm được thiện cảm của người đối diện. Họ đón khách bằng cả tấm lòng, không mong cầu gì nhiều, chỉ mong chia sẻ cái tình, cái nghĩa. Điều này khiến em cảm thấy ấm áp và ngưỡng mộ.

Bên cạnh đó, vẻ đẹp thiên nhiên độc đáo của Đất Mũi cũng rất ấn tượng, đặc biệt là sự chống chọi kiên cường của cây cối, các loài vật với điều kiện khắc nghiệt nơi đây, tạo nên một sức sống mãnh liệt, một vẻ đẹp rất riêng biệt.

Câu 8. Văn bản “Đất Mũi mù xa” gợi lên trong lòng anh/ chị suy nghĩ gì về tình cảm của bản thân đối với quê hương, đất nước? (Viết khoảng 8 – 10 dòng). (1,5 điểm)

Trả lời:

(Đây là câu hỏi mở, yêu cầu sự suy ngẫm và liên hệ cá nhân. Dưới đây là một gợi ý về cách trình bày.)

Đọc văn bản “Đất Mũi mù xa”, em cảm thấy lòng mình dâng lên một tình yêu quê hương, đất nước sâu sắc và mãnh liệt hơn. Văn bản đã vẽ ra một bức tranh Đất Mũi vừa hùng vĩ, trù phú của thiên nhiên, vừa chân chất, nghĩa tình của con người. Điều này khiến em nhận ra rằng, dù ở bất cứ đâu, quê hương, đất nước cũng luôn mang trong mình những vẻ đẹp riêng biệt, những giá trị tinh thần vô giá.

Qua đó, em càng thêm yêu và tự hào về Tổ quốc mình, về những vùng đất, con người tuy bình dị nhưng lại chứa đựng những phẩm chất cao quý. Em hiểu rằng, tình yêu quê hương không chỉ là những lời nói suông, mà còn là sự thấu hiểu, trân trọng và gìn giữ những nét đẹp văn hóa, lịch sử, thiên nhiên mà cha ông ta đã dày công xây dựng. Em nguyện sẽ học tập thật tốt để đóng góp sức mình, dù nhỏ bé, vào sự phát triển và vững mạnh của quê hương, đất nước.

Chúc mừng các em đã hoàn thành bài giải!