Câu 1. Xác định thể loại và phương thức biểu đạt của truyện Đeo nhạc cho mèo?

Các em thân mến, để xác định thể loại của một văn bản, chúng ta cần dựa vào các đặc điểm về nội dung, hình thức và mục đích. Truyện “Đeo nhạc cho mèo” có các nhân vật là loài vật được nhân hóa, có hành động, lời nói và suy nghĩ giống con người. Câu chuyện mang tính chất ngụ ý, gửi gắm bài học đạo đức sâu sắc thông qua những sự việc tưởng chừng như đơn giản. Chính vì vậy, thể loại của truyện “Đeo nhạc cho mèo” là:

* Thể loại: Truyện ngụ ngôn.

Về phương thức biểu đạt, các em hãy đọc kỹ lại câu chuyện và xem tác giả dùng cách nào để kể chuyện, miêu tả và thể hiện suy nghĩ, tình cảm. Chúng ta thấy câu chuyện được kể lại bằng lời văn, có sự phân chia thành các đoạn, các hồi. Bên cạnh đó, tác giả còn dùng ngôn ngữ để miêu tả hành động, suy nghĩ của các nhân vật.

* Phương thức biểu đạt chính: Tự sự.
* Phương thức biểu đạt kết hợp: Biểu cảm, nghị luận (thông qua lời nói của nhân vật).

Câu 2: Truyện được kể theo ngôi thứ mấy? Tác dụng của ngôi kể ấy?

Khi đọc truyện, các em chú ý xem người kể chuyện là ai. Người kể chuyện có xưng “tôi” không? Người kể chuyện có trực tiếp tham gia vào câu chuyện không?

Trong truyện “Đeo nhạc cho mèo”, người kể chuyện không trực tiếp tham gia vào câu chuyện, không xưng “tôi” mà đứng ở ngoài để kể lại mọi việc từ đầu đến cuối. Đây chính là cách kể theo ngôi thứ ba.

* Ngôi kể: Ngôi thứ ba (người kể chuyện tự sự).

Vậy ngôi kể này có tác dụng gì? Khi kể theo ngôi thứ ba, người kể chuyện có thể bao quát toàn bộ câu chuyện, quan sát và miêu tả mọi diễn biến, mọi nhân vật một cách khách quan. Điều này giúp cho câu chuyện trở nên rõ ràng, mạch lạc và người đọc dễ dàng theo dõi, nắm bắt được nội dung.

* Tác dụng của ngôi kể: Giúp người kể chuyện có cái nhìn bao quát, khách quan về mọi diễn biến và nhân vật trong truyện, làm cho câu chuyện trở nên rõ ràng, mạch lạc, dễ dàng đi sâu vào nội dung và bài học.

Câu 3. Trong truyện “Đeo nhạc cho mèo”, loài mèo có biệt tài gì khiến họ hàng nhà chuột phải sợ? Họ hàng nhà chuột mở cuộc họp nhằm mục đích gì?

Chúng ta cùng quay lại đoạn đầu của câu chuyện. Các em thấy tại sao chuột lại sợ mèo? Câu văn “mèo cứ xơi chuột mãi, nên chuột mới đẻ ra là đã sợ mèo rồi” đã nói lên điều đó. Và điều gì khiến mèo bắt được chuột dễ dàng như vậy? Đó là “cái tài rình mò và khéo bắt lén”.

* Biệt tài của loài mèo: Cái tài rình mò và khéo bắt lén.

Tiếp theo, tại sao chuột lại họp lại? Tình cảnh “con giun xéo lắm cũng quằn” đã khiến chuột ta lấy làm giận và quyết định “hội cả nhau lại làm một làng chuột để chống mèo”. Mục đích của cuộc họp này là tìm cách để đối phó với mèo.

* Mục đích cuộc họp của họ hàng nhà chuột: Để bàn bạc, tìm cách chống lại loài mèo, không còn bị mèo bắt nạt nữa.

Câu 4. Ai là người có chức tước cao nhất trong họ hàng nhà chuột? Người được cả họ nhà chuột phân công đi đeo nhạc cho mèo là ai?

Các em hãy quan sát cách các nhân vật chuột được giới thiệu và vai trò của họ trong cuộc họp. Ông Cống được miêu tả là “rung rinh béo tốt, quan trường lại chấm cho ở trên ông Đồ”. Lời nói của ông cũng rất có uy tín, đưa ra một “câu chí lí” mà cả làng đều phục.

* Người có chức tước cao nhất: Ông Cống.

Sau khi nghe ý kiến của ông Cống, hội đồng chuột đã “mổ xẻ” xem ai sẽ là người thực hiện nhiệm vụ khó khăn này. Các em thấy trong câu chuyện, ai là người đưa ra đề xuất ban đầu và sau đó bị “bất đắc dĩ” cắt đi làm việc?

* Người được phân công đi đeo nhạc cho mèo: Ông Cống là người được làng cử đi làm việc này trước tiên vì chính ông là người đề xuất. Tuy nhiên, khi cần cử người thực hiện thì ông lại tìm cách thoái thác. Sau đó, ông Nhắt và ông Chù cũng được đề cập nhưng cuối cùng thì ông Chù là người phải vác nhạc đi. Tuy nhiên, câu hỏi này hơi khó để xác định “người được phân công” vì mọi người đều tìm cách thoái thác. Nếu xét theo đề xuất ban đầu và trách nhiệm, thì ông Cống phải là người đi.

Câu 5. Trong truyện, tính cách của chuột Cống được bộc lộ như thế nào? Qua thái độ của chuột cống, truyện muốn phê phán điều gì?

Qua những lời nói và hành động của chuột Cống, chúng ta có thể thấy rõ tính cách của ông ta. Ông ta đưa ra một ý tưởng rất hay, rất “chí lí” nhưng khi đến lúc phải thực hiện thì lại tìm cách né tránh. Ông ta “nói rằng: – Tôi đây, chẳng gì nhờ tổ ấm cũng được vào bậc ông Cống, ông Nghè, ăn trên ngồi trước trong làng, có đâu làng lại cắt tôi đi làm cái việc tầm thường ấy được!”. Lời nói này thể hiện sự kiêu ngạo, coi thường công việc, chỉ muốn hưởng thụ vị trí cao mà không muốn gánh vác trách nhiệm.

* Tính cách của chuột Cống: Kiêu ngạo, chỉ thích ngồi trên, ham hư danh, không muốn gánh vác trách nhiệm, hay tìm cách thoái thác công việc khó khăn.

Thái độ này của chuột Cống cho thấy một bài học về trách nhiệm và sự thực tế.

* Truyện muốn phê phán: Những kẻ chỉ biết nói suông, chỉ thích bày mưu tính kế cho người khác làm mà không dám gánh vác trách nhiệm, những kẻ ham hư danh, hám lợi, chỉ biết nghĩ cho bản thân mình mà quên đi lợi ích chung của tập thể.

Câu 6. Kết quả cuối cùng là họ nhà chuột không đeo được nhạc cho mèo, thất bại này do đâu?

Hãy nhìn lại kết cục của câu chuyện. Ông Chù đã rất sợ hãi khi nghe tiếng mèo, nhưng vì sợ “lệ làng” nên đã cố gắng tiến lại gần. Tuy không bị mèo vờn, nhưng ông ta vẫn sợ hãi và chỉ “cắm đầu, vác cái thân ì ạch chạy khổ về báo cho làng hay”. Khi nghe tin, cả làng chuột lại “sợ, bỏ chạy tán loạn”.

* Nguyên nhân thất bại:
* Sự hèn nhát và thiếu đoàn kết của cả làng chuột: Ai cũng sợ hãi, không ai dám nhận trách nhiệm. Khi ông Chù về báo tin, cả làng lại bỏ chạy tán loạn, không còn ai nghĩ đến việc đeo nhạc nữa.
* Tính ích kỷ, chỉ biết lo thân của một số cá nhân (tiêu biểu là ông Cống, ông Nhắt): Họ tìm mọi cách để thoái thác trách nhiệm, đẩy công việc khó khăn cho người khác.
* Ý tưởng hay nhưng thiếu tính khả thi và sự chuẩn bị kỹ lưỡng: Ý tưởng đeo nhạc cho mèo là một ý tưởng tốt, nhưng việc thực hiện lại vô cùng khó khăn và nguy hiểm, đòi hỏi sự dũng cảm và tinh thần hy sinh mà không phải ai cũng có được.

Câu 7. Truyện Đeo nhạc cho mèo nhằm phê phán ai và bài học rút ra từ câu chuyện đó là gì. Em hãy viết đoạn văn ngắn từ 5-7 câu rút ra bài học.

Qua câu chuyện này, chúng ta thấy rõ tác giả muốn phê phán những con người, những tập thể có những ý tưởng hay nhưng lại không có hành động tương xứng, hoặc có hành động nhưng lại thiếu đi sự quyết tâm, tinh thần trách nhiệm và sự đoàn kết.

* Truyện phê phán: Những cá nhân, tập thể hèn nhát, ích kỷ, chỉ biết nói mà không dám làm, không dám gánh vác trách nhiệm, thiếu đoàn kết và không có tinh thần hy sinh vì lợi ích chung.

Bài học rút ra từ câu chuyện này rất quan trọng đối với chúng ta:

* Bài học: Có ý tưởng hay thôi chưa đủ, quan trọng là phải có hành động quyết tâm, dám dấn thân, gánh vác trách nhiệm. Sự đoàn kết và tinh thần tương trợ lẫn nhau là yếu tố then chốt để vượt qua khó khăn.

Bây giờ, các em hãy cùng cô viết một đoạn văn ngắn rút ra bài học nhé:

Trong cuộc sống, chúng ta thường gặp những tình huống cần phải đưa ra giải pháp cho một vấn đề. Tuy nhiên, một ý tưởng hay sẽ chỉ là ý tưởng nếu không có hành động đi kèm. Câu chuyện “Đeo nhạc cho mèo” đã chỉ ra rằng, dù có những kế hoạch thông minh đến đâu, nếu thiếu đi sự dũng cảm, tinh thần trách nhiệm và sự đoàn kết thì mọi thứ cũng sẽ trở nên vô nghĩa. Chúng ta cần học cách đối mặt với thử thách, dám dấn thân và sẵn sàng gánh vác trách nhiệm, bởi chỉ khi ấy, chúng ta mới có thể thực sự giải quyết được vấn đề và đạt được thành công.

Các em thân mến, qua việc phân tích văn bản “Đeo nhạc cho mèo”, cô hy vọng các em đã nắm vững hơn nội dung và bài học ý nghĩa mà câu chuyện mang lại. Hãy luôn ghi nhớ những bài học này để áp dụng vào cuộc sống của mình nhé! Tiết học của chúng ta đến đây là kết thúc. Cô chào tạm biệt các em!