Câu 1. a, Bài thơ được sáng tác theo thể thơ nào?

Để trả lời câu hỏi này, các em cần quan sát vần điệu và số tiếng trong mỗi câu thơ. Cô trò mình cùng đếm nhé:

– Khổ 1: U ốm nằm nhà (4 tiếng) / Không ra đồng được (5 tiếng) / U đắp kín chăn (4 tiếng) / Mặt quay vào vách (5 tiếng).
– Khổ 2: Em vẫn đi học (4 tiếng) / Đường xa càng xa (4 tiếng) / Người em ở lớp (5 tiếng) / Bụng em ở nhà (4 tiếng).

Chúng ta thấy số tiếng trong mỗi câu thơ không cố định (có câu 4 tiếng, có câu 5 tiếng). Tuy nhiên, chúng ta thấy có sự lặp lại về vần ở cuối các câu thơ. Ví dụ: nhà – ra, được – vách, học – nhà, xa – nhà. Đặc biệt, chúng ta thấy có sự hiệp vần giữa các dòng thơ.

Dựa vào đặc điểm đó, cô có thể khẳng định bài thơ “Mẹ ốm” được sáng tác theo thể thơ thơ tự do.

b. Nêu lên đặc điểm của thể thơ đó?

Thể thơ tự do có những đặc điểm sau:

– Không gò bó về số tiếng trong mỗi câu: Số tiếng trong mỗi câu có thể thay đổi linh hoạt, tùy thuộc vào cảm xúc và ý đồ của tác giả.
– Không gò bó về số câu trong mỗi khổ: Các khổ thơ có thể có số câu khác nhau.
– Vần điệu đa dạng, không theo khuôn mẫu cố định: Vần có thể gieo ở cuối câu, giữa câu, hoặc không theo quy tắc cố định nào. Tuy nhiên, vần vẫn giữ vai trò tạo nhạc điệu cho bài thơ.
– Nhịp điệu uyển chuyển, linh hoạt: Nhịp điệu của thơ tự do thường gắn liền với nhịp điệu của lời nói, tạo cảm giác gần gũi, chân thực.
– Tập trung diễn tả cảm xúc, suy nghĩ của tác giả: Thể thơ tự do giúp tác giả dễ dàng bộc lộ những tâm tư, tình cảm một cách tự nhiên, chân thành nhất.

Câu 2. a. Tâm trạng của người con trong khổ thơ 2, 3 là gì?

Chúng ta hãy đọc lại khổ thơ 2 và 3:

“Em vẫn đi học
Đường xa càng xa
Người em ở lớp
Bụng em ở nhà.

U uống thuốc chưa?
Hạ rồi, cơn sốt?
Vắng vẻ một mình
U vui sao được!”

Qua những câu thơ này, ta thấy rõ tâm trạng của người con:

–Lo lắng, bồn chồn: Dù đang ở trên lớp, nhưng tâm trí người con không tập trung vào bài giảng mà luôn nghĩ về mẹ ở nhà (“Người em ở lớp / Bụng em ở nhà”). Câu hỏi “U uống thuốc chưa? / Hạ rồi, cơn sốt?” thể hiện sự quan tâm, lo lắng cho sức khỏe của mẹ.
–Trĩu nặng nỗi nhớ và thương mẹ: Cảm giác mẹ “vắng vẻ một mình” khiến người con không thể vui vẻ. Nỗi nhớ mẹ, thương mẹ lấn át cả việc học hành.

Vậy, tâm trạng của người con trong khổ thơ 2, 3 là sự lo lắng, bồn chồn, nhớ thương mẹ khôn nguôi.

b. Khổ thơ nào nói lên tâm trạng nôn nóng được về nhà thăm mẹ của người con?

Chúng ta cùng xem xét các khổ thơ tiếp theo:

“Buổi học dài quá
Mãi mới trống về
Em vội ra trước
Bỏ cả bạn bè.

Em vượt con đê
Theo đàn cò trắng
Thiếu u trên đồng
Nhiều người, vẫn vắng…”

Ở khổ thơ này, ta thấy rõ sự nôn nóng của người con. Khi buổi học kết thúc, thay vì chơi đùa cùng bạn bè, em đã “vội ra trước / Bỏ cả bạn bè”. Hình ảnh “vượt con đê” cho thấy sự gấp gáp, mong muốn nhanh chóng về đến nhà.

Do đó, khổ thơ nói lên tâm trạng nôn nóng được về nhà thăm mẹ của người con là khổ thơ thứ 4.

Câu 3. A. Nụ cười của người mẹ trong khổ 7 có ý nghĩa gì?

Khổ thơ 7:
“Em về đến cửa
Đã gọi “U ơi!”
U cố quay lại
Nhìn em mỉm cười”

Nụ cười của người mẹ lúc này mang nhiều ý nghĩa sâu sắc:

–Niềm vui, sự ấm áp: Nụ cười của mẹ là biểu hiện cho niềm vui khi thấy con trở về, khi cảm nhận được tình yêu thương và sự quan tâm của con.
–Sự động viên, an ủi: Dù đang ốm mệt, nhưng nhìn thấy con, người mẹ đã cố gắng nở nụ cười. Nụ cười ấy như một lời động viên, an ủi cho sự lo lắng, vất vả của con khi đi học về.
–Tình mẫu tử thiêng liêng: Nụ cười ấy còn thể hiện sức mạnh của tình mẫu tử, sức mạnh có thể xua tan đi bệnh tật, mệt mỏi. Nó là minh chứng cho sự gắn kết, yêu thương giữa mẹ và con.

Phó từ “đừng” trong khổ thơ cuối bổ sung ý nghĩa gì?

Khổ thơ cuối:
“Ghét cái bệnh tật
Làm u mệt người
Đừng ai ốm cả
Là vui nhất đời!”

Phó từ “đừng” ở đây là một phó từ chỉ mệnh lệnh, cấm đoán. Nó bổ sung ý nghĩa:

–Lời khuyên, mong muốn chân thành: “Đừng ai ốm cả” là lời khuyên, lời ước mong xuất phát từ chính trải nghiệm của người con khi thấy mẹ ốm. Em mong muốn không ai phải chịu cảnh bệnh tật, mệt mỏi.
–Sự khẳng định giá trị của sức khỏe và hạnh phúc gia đình: Qua lời dặn dò này, người con muốn khẳng định rằng sức khỏe là điều quý giá nhất, và khi mọi người khỏe mạnh thì cuộc sống mới thực sự vui vẻ, hạnh phúc.

Câu 4. Chủ đề của bài thơ này là gì?

Dựa vào nội dung và cảm xúc xuyên suốt bài thơ, chủ đề chính của bài thơ “Mẹ ốm” là:

Tình yêu thương, sự quan tâm, hiếu thảo của người con dành cho mẹ.

Bài thơ ca ngợi vẻ đẹp của tình mẫu tử, tình cảm gia đình thiêng liêng, sâu sắc. Nó còn thể hiện mong muốn mọi người luôn khỏe mạnh để gia đình được hạnh phúc, ấm êm.

Câu 5. Cảm nhận của em về hình ảnh người con trong 3 khổ thơ cuối.

Ba khổ thơ cuối:
“Em vượt con đê
Theo đàn cò trắng
Thiếu u trên đồng
Nhiều người, vẫn vắng…
Mồ hôi ướt trán
Em bước càng mau
Bướm bay mặc bướm
Em thèm bắt đâu!
Em về đến cửa
Đã gọi “U ơi!”
U cố quay lại
Nhìn em mỉm cười”

Trong ba khổ thơ này, hình ảnh người con hiện lên thật đẹp đẽ và đáng quý:

–Sự gấp gáp, sốt ruột: Hình ảnh “vội ra trước / Bỏ cả bạn bè”, “vượt con đê”, “bước càng mau” cho thấy sự nôn nóng, gấp gáp muốn về nhà thật nhanh với mẹ. Ngay cả những điều thú vị như “bướm bay” cũng không còn thu hút em nữa.
–Sự quan tâm chu đáo, yêu thương: Ngay khi về đến nhà, điều đầu tiên em làm là gọi “U ơi!”. Sau đó, em đã biết tự tay chuẩn bị cháo cho mẹ, thể hiện sự chăm sóc chu đáo, biết nghĩ cho mẹ.
–Sự tinh tế, nhạy cảm: Em nhận ra sự vắng vẻ trên đồng, sự mệt mỏi của mẹ và cảm nhận được niềm vui, sự ấm áp từ nụ cười của mẹ.

Nhìn chung, trong ba khổ thơ cuối, người con hiện lên là một hình ảnh đẹp về sự hiếu thảo, tình yêu thương sâu sắc, sự quan tâm chu đáo và trái tim nhạy cảm, giàu lòng nhân ái.

Câu 6. Hãy rút ra bài học sau khi đọc bài thơ.

Sau khi đọc bài thơ “Mẹ ốm”, chúng ta có thể rút ra nhiều bài học ý nghĩa:

–Thứ nhất, bài học về tình yêu thương gia đình, đặc biệt là tình yêu thương dành cho mẹ: Bài thơ nhắc nhở chúng ta cần biết trân trọng, yêu thương và quan tâm đến cha mẹ. Khi cha mẹ ốm đau, chúng ta cần ở bên cạnh, chăm sóc và động viên mẹ.
–Thứ hai, bài học về sự hiếu thảo, biết ơn: Chúng ta cần ghi nhớ công ơn sinh thành, dưỡng dục của cha mẹ và có những hành động thể hiện lòng hiếu thảo.
–Thứ ba, bài học về sức khỏe là quý giá: Bài thơ cũng cho thấy tầm quan trọng của sức khỏe. Khi mọi người khỏe mạnh, gia đình mới thực sự hạnh phúc và vui vẻ. Chúng ta cần biết giữ gìn sức khỏe cho bản thân và những người thân yêu.
–Thứ tư, bài học về sự sẻ chia và đồng cảm: Chúng ta cần biết đồng cảm, chia sẻ với những nỗi đau, sự mệt mỏi của người khác, đặc biệt là những người thân yêu trong gia đình.

Các em thân mến, bài thơ “Mẹ ốm” đã khép lại, nhưng dư âm của nó vẫn còn đọng mãi trong lòng chúng ta. Cô hy vọng qua bài học hôm nay, các em sẽ hiểu sâu sắc hơn về tình mẹ con, tình cảm gia đình và có những hành động thiết thực để thể hiện tình yêu thương của mình dành cho những người thân yêu.

Bài học của chúng ta đến đây là kết thúc. Cô chúc các em học tốt!