Chào các em học sinh yêu quý của cô! Hôm nay, chúng ta sẽ cùng nhau khám phá và chinh phục ĐỀ 4A, một đề bài rất thú vị và gần gũi với chương trình Ngữ Văn lớp 6 của chúng ta. Các em đã sẵn sàng chưa? Chúng ta bắt đầu nhé!

PHẦN I: ĐỌC – HIỂU (4,0 điểm)

Chúng ta sẽ cùng đọc thật kỹ bài thơ “Cả nhà đi học” của tác giả Cao Xuân Sơn.

Cả nhà đi học
Đưa con đến lớp mỗi ngày
Như con mẹ cũng “thưa thầy”, “chào cô”
Chiều qua bố đón tình cờ
Con nghe bố cũng “chào cô”, “thưa thầy”…
Cả nhà đi học, vui thay!
Hèn chi điểm xấu, buồn lây cả nhà
Hèn chi mười điểm hôm qua
Nhà mình như thể được… ba điểm mười.

Bây giờ, chúng ta sẽ lần lượt trả lời các câu hỏi.

Câu 1: Bài thơ trên được viết theo thể thơ nào? (1,0 điểm)

Các em hãy quan sát cách gieo vần, nhịp điệu và số chữ trong mỗi câu thơ. Bài thơ này có các câu thơ thường có 6 chữ, vần chân được gieo ở các vị trí quen thuộc. Nhìn vào đặc điểm này, chúng ta có thể nhận ra ngay đây là thể thơ gì.

Đáp án: Bài thơ trên được viết theo thể thơ lục bát.

Giải thích: Thể thơ lục bát là một thể thơ truyền thống của dân tộc Việt Nam, đặc trưng bởi cách gieo vần và nhịp điệu riêng. Mỗi cặp câu gồm một câu sáu chữ và một câu tám chữ. Câu sáu chữ có nhịp 2/2/2, câu tám chữ có nhịp 4/4 hoặc 2/2/2/2. Vần ở cuối câu sáu chữ hiệp với vần ở giữa câu tám chữ, và vần ở cuối câu tám chữ hiệp với vần ở cuối câu sáu chữ tiếp theo. Tuy bài thơ này chỉ có 8 câu, nhưng nó tuân thủ đúng cấu trúc và cách gieo vần của thể thơ lục bát.

Câu 2: Tìm và ghi lại câu cảm thán có trong bài thơ? (1,0 điểm)

Câu cảm thán là những câu dùng để bộc lộ trực tiếp cảm xúc của người nói, người viết. Thường có các từ ngữ biểu cảm như “Ôi!”, “Than ôi!”, “Trời ơi!”, hoặc các dấu chấm than (!) cuối câu. Các em hãy đọc lại bài thơ và tìm câu nào thể hiện rõ sự vui mừng, phấn khởi.

Đáp án: Câu cảm thán có trong bài thơ là: “Cả nhà đi học, vui thay!”

Giải thích: Câu thơ này thể hiện rõ niềm vui sướng, sự phấn khởi của bạn nhỏ khi cả gia đình cùng nhau chia sẻ không khí “đi học”, từ mẹ đến bố đều có những cử chỉ giống như đi học. Dấu chấm than cuối câu càng khẳng định đây là một lời bộc lộ cảm xúc trực tiếp.

Câu 3: Trong bốn câu thơ cuối, nhà thơ đã sử dụng biện pháp tu từ nào? Hãy nêu tác dụng của việc sử dụng biện pháp tu từ đó? (2,0 điểm)

Bốn câu thơ cuối là:
Hèn chi điểm xấu, buồn lây cả nhà
Hèn chi mười điểm hôm qua
Nhà mình như thể được… ba điểm mười.

Các em hãy suy nghĩ xem, khi nói “Nhà mình như thể được… ba điểm mười” thì tác giả có đang so sánh hai thứ khác nhau để làm nổi bật ý nào đó không? Và cách so sánh này có gì đặc biệt?

Đáp án:
– Biện pháp tu từ được sử dụng: So sánh.
– Tác dụng: Biện pháp so sánh giúp làm nổi bật sự đối lập giữa cảm xúc vui sướng tột độ khi cả nhà cùng có “niềm vui đi học” và niềm vui có phần “khác lạ” khi gia đình được “ba điểm mười”. Cụm từ “ba điểm mười” là một cách nói ngược, ẩn ý rằng niềm vui của gia đình khi đạt được thành tích tốt trong học tập là lớn lao, vượt xa cả sự mong đợi, có thể coi là “trọn vẹn” như “ba điểm mười” cộng lại, hoặc cũng có thể hiểu là niềm vui được nhân lên gấp bội bởi sự đồng lòng, chia sẻ của cả nhà. Nó thể hiện sự gắn kết, yêu thương và niềm tự hào của gia đình khi có con ngoan, học giỏi.

Giải thích thêm: Tác giả dùng cách nói “như thể” để tạo ra sự so sánh. “Ba điểm mười” là một hình ảnh quen thuộc trong học tập, biểu thị sự xuất sắc. Việc so sánh niềm vui của gia đình với “ba điểm mười” đã nhấn mạnh rằng niềm vui đó là rất lớn, rất trọn vẹn, mang lại cảm giác hạnh phúc và tự hào cho cả nhà.

PHẦN II: TẠO LẬP VĂN BẢN (16,0 điểm)

Câu 1 (4,0 điểm): Em hãy viết đoạn văn (khoảng 2/3 trang giấy thi) chia sẻ cảm xúc của mình về bài thơ “Cả nhà đi học”.

Các em thân mến, để làm tốt câu này, chúng ta cần nhớ lại những gì đã phân tích ở phần đọc hiểu.
Đầu tiên, hãy xác định cảm xúc chung của mình sau khi đọc bài thơ: em cảm thấy thế nào? Vui? Ấm áp? Hay có một suy nghĩ gì khác?
Tiếp theo, các em hãy dùng những cảm nhận cá nhân của mình để diễn đạt. Các em có thể bắt đầu bằng việc giới thiệu bài thơ và cảm xúc ban đầu.
Sau đó, hãy đi sâu vào phân tích những yếu tố em thích trong bài thơ. Ví dụ:
– Em thích hình ảnh nào nhất? Tại sao? (Hình ảnh mẹ “thưa thầy, chào cô”, bố “chào cô, thưa thầy” làm em thấy thế nào?)
– Em thích cách diễn đạt nào của tác giả? (Cách nói “Cả nhà đi học, vui thay!”, hay cách so sánh “ba điểm mười”…)
– Bài thơ gợi cho em nhớ đến điều gì trong cuộc sống của mình?
– Em rút ra được bài học hay cảm nhận gì từ bài thơ?

Cô gợi ý dàn ý chi tiết như sau:

Mở bài:
– Giới thiệu bài thơ “Cả nhà đi học” của tác giả Cao Xuân Sơn.
– Nêu cảm xúc chung của em sau khi đọc bài thơ (ví dụ: bài thơ đã để lại trong em những ấn tượng sâu sắc, mang đến cho em nhiều cảm xúc…).

Thân bài:
1. Cảm xúc về hình ảnh “cả nhà đi học”:
– Em cảm nhận được không khí vui tươi, đầm ấm, yêu thương trong gia đình.
– Chi tiết mẹ và bố tuy không đi học nhưng lại có những hành động “thưa thầy, chào cô” giống như con, cho thấy sự đồng hành, chia sẻ và quan tâm sâu sắc đến việc học hành của con.
– Điều này khiến em cảm thấy rất xúc động và ngưỡng mộ.
2. Cảm xúc về cách diễn đạt của tác giả:
– Câu thơ “Cả nhà đi học, vui thay!” thể hiện niềm vui sướng, hạnh phúc một cách chân thành và mãnh liệt.
– Cách nói “Hèn chi…” ở các câu sau làm nổi bật sự ngạc nhiên, thú vị khi liên hệ giữa những hành động của bố mẹ và kết quả học tập của con.
– Phân tích sự thú vị và ý nghĩa của phép so sánh “Nhà mình như thể được… ba điểm mười”. Nó không chỉ đơn thuần là nói về điểm số mà còn thể hiện niềm vui, sự tự hào nhân lên gấp bội khi có con đạt thành tích tốt và cả nhà cùng chung niềm vui ấy.
3. Bài học và suy nghĩ cá nhân:
– Bài thơ nhắc nhở em về tầm quan trọng của sự động viên, chia sẻ từ gia đình đối với việc học tập.
– Em cảm thấy cần phải cố gắng học tập thật tốt để không phụ lòng bố mẹ và cả gia đình.
– Em nhận ra rằng, đôi khi, niềm vui học tập không chỉ đến từ bản thân mà còn được lan tỏa và nhân lên từ những người thân yêu.

Kết bài:
– Khẳng định lại cảm xúc và ý nghĩa của bài thơ đối với em.
– Lời hứa hoặc mong muốn của bản thân.

Các em hãy tự mình viết đoạn văn dựa trên dàn ý này nhé. Hãy dùng ngôn ngữ của chính mình để diễn đạt những suy nghĩ chân thật nhất.

Câu 2. (12,0 điểm) Con bướm trắng

Con bướm trắng

Lượn cành hồng

Gặp con ong

Đang bay vội

Bướm liền gọi

Rủ đi chơi

Ong trả lời:

– Tôi còn bận

Mẹ tôi dặn:

Việc chưa xong

Đi chơi rong

Mẹ không thích.

( Nhược Thủy)

Dựa vào nội dung bài thơ “Con bướm trắng” của Nhược Thủy, em hãy tưởng tượng và xây dựng một câu chuyện về thế giới các loài vật (có sử dụng yếu tố miêu tả).

Các em ơi, đây là một câu hỏi tưởng tượng rất sáng tạo. Chúng ta sẽ dựa vào tình huống trong bài thơ để phát triển thành một câu chuyện. Bài thơ đã cho chúng ta hai nhân vật chính là bạn Bướm trắng và bạn Ong. Tình huống là Bướm rủ Ong đi chơi nhưng Ong từ chối vì bận và vì lời mẹ dặn.

Chúng ta cần xây dựng một câu chuyện, có nghĩa là phải có diễn biến, có các sự kiện xảy ra, có lời thoại (nếu cần), và đặc biệt là có yếu tố miêu tả để câu chuyện thêm sinh động.

Cô gợi ý các bước để xây dựng câu chuyện:

Bước 1: Mở đầu câu chuyện.
– Giới thiệu bối cảnh: Một buổi sáng đẹp trời trong khu vườn, nơi có nhiều loài vật sinh sống.
– Giới thiệu nhân vật: Bạn Bướm trắng xinh đẹp với đôi cánh lấp lánh. Hãy miêu tả thêm về vẻ ngoài của bạn Bướm.
– Giới thiệu bạn Ong chăm chỉ. Miêu tả bạn Ong đang bận rộn làm gì.

Bước 2: Phát triển tình huống.
– Bạn Bướm nhìn thấy bạn Ong và nảy ra ý định rủ bạn đi chơi.
– Miêu tả cách bạn Bướm tiếp cận bạn Ong, có thể là bay lượn vòng quanh, cất tiếng gọi thật tươi tắn.
– Lời đề nghị đi chơi của Bướm.
– Phản ứng của Ong: Có thể hơi giật mình vì đang tập trung, rồi từ chối một cách lịch sự.
– Lời giải thích của Ong, lồng ghép lời mẹ dặn như trong bài thơ.

Bước 3: Thêm yếu tố miêu tả và phát triển thêm.
– Miêu tả sự tiếc nuối của Bướm.
– Có thể thêm các nhân vật khác để câu chuyện thêm phong phú, ví dụ: một chú Sâu đang bò trên lá, một chị Kiến đang tha mồi, hay một bạn Nhện đang giăng tơ.
– Các nhân vật này có thể đưa ra lời khuyên, hoặc có những hoạt động miêu tả thêm về thế giới tự nhiên. Ví dụ:
– Chú Sâu có thể nói: “Sao bạn Ong bận thế? Mình thì thích bò chậm rãi ngắm lá cây.”
– Chị Kiến có thể nói: “Đúng rồi, có việc phải làm thì cứ làm cho xong, sau đó đi chơi cũng chưa muộn.”
– Bạn Nhện có thể khoe chiếc tơ mới giăng đẹp lung linh.
– Miêu tả khu vườn: Những bông hoa rực rỡ, những chiếc lá xanh mướt, tiếng chim hót líu lo, ánh nắng vàng rực rỡ…

Bước 4: Kết thúc câu chuyện.
– Bạn Bướm hiểu ra và tôn trọng quyết định của bạn Ong. Có thể bạn Bướm sẽ đi chơi một mình hoặc tìm bạn khác.
– Bạn Ong tiếp tục công việc của mình với sự chuyên tâm.
– Câu chuyện có thể kết thúc bằng một lời nhắn nhủ về sự chăm chỉ, về việc hoàn thành trách nhiệm.
– Hoặc bạn Bướm có thể hẹn Ong lần sau đi chơi.

Lưu ý khi miêu tả:
– Sử dụng các giác quan: thị giác (màu sắc, hình dáng, ánh sáng), thính giác (tiếng chim, tiếng ong vo ve), khứu giác (hương hoa), xúc giác (cảm giác nắng ấm, làn gió nhẹ).
– Dùng các từ ngữ giàu hình ảnh: cánh bướm mỏng manh như lụa, đôi cánh lấp lánh như kim sa, ong vội vã, vườn hoa rực rỡ sắc màu, ánh nắng vàng như mật…

Cô sẽ cho các em một ví dụ minh họa về cách bắt đầu câu chuyện, các em hãy dựa vào đây để phát triển thêm nhé:

Mở đầu:
“Trời trong xanh vời vợi, những tia nắng vàng rực rỡ như rót mật xuống khu vườn nhỏ. Trên những cành hồng đang chúm chím nụ, một cô Bướm trắng xinh đẹp đang dập dìu đôi cánh mỏng manh. Đôi cánh của bạn ấy tựa như tấm lụa trắng muốt, điểm xuyết những đốm nhỏ li ti lấp lánh dưới ánh mặt trời, bay lượn uyển chuyển tạo nên một vũ điệu nhẹ nhàng giữa không trung. Bỗng, bạn Bướm nhìn thấy một chú Ong đang cần mẫn bay qua, đôi chân bám đầy phấn hoa vàng ươm. Chú Ong vội vã, dường như chẳng có chút thời gian nghỉ ngơi.”

Bây giờ, các em hãy tiếp tục phát triển câu chuyện của mình theo các bước cô đã gợi ý nhé. Hãy thả sức sáng tạo và thể hiện khả năng miêu tả của mình!

Chúc các em làm bài thật tốt! Cô tin ở các em!