Đề số 03: Lòng này gửi gió đông có tiện Nghìn vàng xin gửi đến non Yên. Non Yên …

Chào các em học sinh yêu quý! Hôm nay, cô trò chúng ta sẽ cùng tìm hiểu và giải đáp đề bài số 03 để củng cố kiến thức về văn học lớp 9 nhé.

CÂU 1. Xác định nhân vật trữ tình trong đoạn trích.

Hướng dẫn giải:

Để xác định nhân vật trữ tình, chúng ta cần tìm hiểu xem ai là người đang bộc lộ cảm xúc, suy nghĩ trong bài thơ. Nhân vật trữ tình không nhất thiết phải xuất hiện trực tiếp dưới dạng “tôi” mà có thể được gợi ra qua những lời lẽ, tâm sự.

Lời giải chi tiết:

Trong đoạn trích, nhân vật trữ tình được xác định là một người phụ nữ. Điều này được thể hiện rõ qua các chi tiết:

• "Nhớ chàng đằng đằng đường lên bằng trời": Cách gọi "chàng" gợi hình ảnh người yêu, người chồng.
• Những cảm xúc nhớ nhung, khắc khoải, đau đớn khi người yêu đi xa (Non Yên – nơi chiến trận) thường là tâm trạng quen thuộc của người phụ nữ trong các tác phẩm văn học trung đại khi tiễn chồng, người yêu ra trận.

Vậy, nhân vật trữ tình là một người phụ nữ đang yêu, đang nhớ nhung da diết người mình yêu (chàng) đang ở nơi xa xôi.

CÂU 2. Xác định vần của bài thơ trên.

Hướng dẫn giải:

Để xác định vần, chúng ta cần chú ý đến tiếng cuối cùng của mỗi dòng thơ và tìm ra những tiếng có sự tương đồng về âm thanh (vần). Trong thơ ca Việt Nam, chủ yếu có vần chân (vần cuối câu) và vần lưng (vần giữa câu).

Lời giải chi tiết:

Quan sát các tiếng cuối của các dòng thơ, ta thấy bài thơ chủ yếu sử dụng vần chân (vần cuối dòng) và xen kẽ là vần bằng (tiếng không có dấu sắc, hỏi, ngã, nặng):

• Yên – miền (dòng 2 và 3)
• xong – lòng (dòng 6 và 7)
• ngô – gù (dòng 10 và 11)
• hiên – xuyên (dòng 14 và 15)
• bông – trùng (dòng 18 và 19)

Điều này cho thấy bài thơ có vần được gieo một cách linh hoạt, tạo sự liền mạch trong dòng cảm xúc, nhưng chủ yếu là vần bằng và vần chân để tạo nhạc điệu và sự liên kết giữa các câu.

CÂU 3. Phân tích hiệu quả nghệ thuật của biện pháp tu từ so sánh trong hai câu thơ sau:

Sương như búa, bổ mòn gốc liễu,

Tuyết dường cưa, xẻ héo cành ngô.

Hướng dẫn giải:

Khi phân tích hiệu quả nghệ thuật của biện pháp so sánh, chúng ta cần chỉ ra đối tượng được so sánh (A), đối tượng dùng để so sánh (B), từ so sánh và đặc biệt là tác dụng của phép so sánh đó trong việc gợi hình ảnh, biểu cảm, nhấn mạnh điều gì.

Lời giải chi tiết:

Hai câu thơ sử dụng biện pháp tu từ so sánh rất độc đáo và giàu sức biểu cảm:

• "Sương như búa, bổ mòn gốc liễu":
  • So sánh "sương" (thường mềm mại, mong manh) với "búa" (vật cứng, sắc nhọn, mạnh mẽ).
  • Tác dụng: Biện pháp này đã biến những hạt sương lạnh giá thành một vật thể sắc lạnh, mang sức hủy diệt. Nó gợi hình ảnh cái lạnh tê buốt, dữ dội của mùa đông đang gặm nhấm, tàn phá sự sống một cách từ từ nhưng dai dẳng, làm cho cảnh vật trở nên tiêu điều, hoang tàn.
• "Tuyết dường cưa, xẻ héo cành ngô":
  • So sánh "tuyết" (thường trắng muốt, tinh khôi nhưng lạnh lẽo) với "cưa" (vật sắc, có khả năng cắt xẻ).
  • Tác dụng: Tương tự như trên, tuyết không còn là vẻ đẹp lãng mạn mà trở thành công cụ tàn phá. Hình ảnh này nhấn mạnh sự khắc nghiệt, giá rét đến độ đóng băng, cắt xé, làm cho cây cối héo úa, tàn tạ.

Hiệu quả nghệ thuật chung:

Hai phép so sánh đã cụ thể hóa và cường điệu hóa sự khắc nghiệt của thiên nhiên, khiến sương và tuyết không chỉ là cái lạnh thông thường mà là những vật thể có sức tàn phá kinh hoàng. Qua đó, chúng ta thấy được:

• Gợi hình ảnh: Miêu tả cực tả cái lạnh cắt da cắt thịt, cảnh vật tiêu điều, xơ xác, héo tàn của mùa đông.
• Biểu cảm: Những hình ảnh này không chỉ đơn thuần là miêu tả cảnh vật mà còn là ẩn dụ cho tâm trạng của nhân vật trữ tình. Cái lạnh giá, sự tàn phá của thiên nhiên như đang gặm nhấm, giày vò nỗi nhớ, nỗi đau trong lòng người phụ nữ. Nó làm nổi bật sự cô đơn, héo hon, đau khổ tột cùng mà nhân vật đang phải chịu đựng khi xa người yêu. Cảnh vật khắc nghiệt càng làm cho nỗi lòng nhớ thương thêm sầu não, dai dẳng và ám ảnh.

  CÂU 4. Nhận xét tâm trạng của nhân vật trữ tình trong đoạn trích.

  Hướng dẫn giải:

  Để nhận xét tâm trạng của nhân vật trữ tình, chúng ta cần tổng hợp các chi tiết, hình ảnh, từ ngữ biểu cảm xuyên suốt đoạn trích, từ đó khái quát những cung bậc cảm xúc chính mà nhân vật thể hiện.

  Lời giải chi tiết:

  Tâm trạng của nhân vật trữ tình trong đoạn trích là sự kết hợp của nhiều cung bậc cảm xúc sâu sắc và dai dẳng:

  1. Nỗi nhớ thương da diết, khắc khoải: Đây là cảm xúc chủ đạo, được thể hiện rõ qua các câu "Nhớ chàng đằng đằng đường lên bằng trời", "Nỗi nhớ chàng đau đầu nào xong". Nỗi nhớ ấy không chỉ sâu nặng mà còn mang tính giày vò, ám ảnh, khiến người nhớ phải "đau đầu", kéo dài vô tận như "đường lên bằng trời".
  2. Nỗi buồn tủi, cô đơn tột cùng: Cảnh vật xung quanh đều nhuốm màu u buồn và hiu quạnh ("Cảnh buồn người thiết tha lòng"). Tiếng chim, tiếng côn trùng, tiếng chuông chùa, gió thốc ngoài hiên… đều gợi lên sự cô độc, lẻ loi của nhân vật giữa không gian vắng lặng.
  3. Sự đau khổ, xót xa, héo hon: Nhân vật cảm nhận sự khắc nghiệt của thiên nhiên như đang tàn phá chính mình. Các hình ảnh "sương như búa, bổ mòn gốc liễu", "tuyết dường cưa, xẻ héo cành ngô" không chỉ miêu tả cảnh vật mà còn ẩn dụ cho sự tàn phá, hủy hoại trong tâm hồn người đang chịu nỗi nhớ. Nỗi đau ấy hiện hữu trong từng mạch cảm xúc, khiến tâm hồn "héo hon" theo cảnh vật.
  4. Sự day dứt, ám ảnh: Ngay cả những hình ảnh đẹp như "nguyệt hoa, hoa nguyệt trùng trùng" cũng không xoa dịu được mà ngược lại, còn làm cho "trong lòng xiết đau". Sự hài hòa, lung linh của hoa và trăng càng làm bật lên sự đối lập với nỗi đau nội tại, cho thấy nỗi buồn đã ngấm sâu, bao trùm toàn bộ tâm hồn.

  Tóm lại, nhân vật trữ tình đang chìm đắm trong nỗi nhớ thương vô hạn, nỗi cô đơn tột cùng và nỗi đau khổ giày vò khi phải xa cách người yêu. Tâm trạng ấy được bộc lộ một cách chân thực, cảm động qua sự giao cảm sâu sắc với thiên nhiên khắc nghiệt và u buồn.

  CÂU 5. Nêu khái niệm nội dung đoạn trích trên?

  Hướng dẫn giải:

  "Khái niệm nội dung" ở đây có nghĩa là tóm tắt một cách ngắn gọn, khái quát chủ đề hoặc ý nghĩa chính mà đoạn trích muốn thể hiện. Chúng ta cần tổng hợp những gì đã phân tích ở các câu trên để đưa ra một nhận định chung.

  Lời giải chi tiết:

  Đoạn trích tập trung miêu tả và bộc lộ nỗi nhớ nhung, khắc khoải, đau đớn đến tột cùng của người phụ nữ khi phải xa cách người yêu (chàng) ở nơi biên ải xa xôi. Qua đó, tác giả còn thể hiện sự đồng điệu giữa tâm trạng buồn thương của con người với cảnh vật thiên nhiên hoang vắng, khắc nghiệt, làm sâu sắc thêm nỗi cô đơn và sự giày vò trong tâm hồn nhân vật.

  —

  Chúc các em học tốt và luôn yêu thích môn Ngữ Văn nhé!

  Trả lời bởi: Giáo viên Chuyên Môn