Chào các em học sinh yêu quý! Hôm nay, cô trò chúng ta sẽ cùng nhau chinh phục đề kiểm tra đọc hiểu và tập làm văn này nhé. Cô sẽ hướng dẫn các em từng bước, thật cẩn thận để chúng ta có thể hiểu sâu bài, làm bài tốt nhất.

Chúng ta bắt đầu với phần I: ĐỌC HIỂU (6 điểm) nhé!

Đọc ngữ liệu:

Các em hãy đọc kỹ bài thơ “Bài học đầu cho con” của Đỗ Trung Quân. Đọc đi đọc lại để cảm nhận được giọng điệu, hình ảnh và tình cảm mà tác giả gửi gắm.

Bây giờ, chúng ta sẽ cùng nhau đi vào từng câu hỏi trắc nghiệm.

Câu 1. Văn bản trên được viết theo thể thơ nào?
A. Thể thơ 5 chữ
B. Thể thơ 6 chữ
C. Thể thơ lục bát
D. Thể thơ tự do

Phân tích:
Các em hãy đếm số chữ trong mỗi dòng thơ. Chúng ta thấy rằng mỗi dòng thơ có 5 chữ. Vậy, văn bản được viết theo thể thơ 5 chữ.

Đáp án đúng: A. Thể thơ 5 chữ

Câu 2. Phương thức biểu đạt chính của văn bản là:
A. Nghị luận.
B. Tự sự.
C. Miêu tả.
D. Biểu cảm.

Phân tích:
Bài thơ thể hiện tình cảm yêu mến, gắn bó sâu sắc của con người với quê hương. Tác giả dùng những hình ảnh quen thuộc để nói lên tình cảm của mình. Đây là phương thức biểu cảm.

Đáp án đúng: D. Biểu cảm.

Câu 3. Đối tượng trữ tình được tác giả hướng đến trong bài thơ là:
A. Quê hương
B. Mẹ
C. Chùm khế ngọt
D. Con diều biếc

Phân tích:
Bài thơ mở đầu bằng câu hỏi “Quê hương là gì hở mẹ?”. Suốt bài thơ, tác giả lần lượt gọi tên quê hương và gắn với những hình ảnh cụ thể. Mẹ và các hình ảnh khác chỉ là những yếu tố làm rõ hơn cho đối tượng chính là quê hương.

Đáp án đúng: A. Quê hương

Câu 4. Biện pháp tu từ chính được sử dụng trong văn bản trên là:
A. Nhân hóa
B. So sánh
C. Hoán dụ
D. Ẩn dụ

Phân tích:
Các em hãy xem xét các câu thơ như: “Quê hương là chùm khế ngọt”, “Quê hương là đường đi học”, “Quê hương là con diều biếc”… Tác giả dùng những sự vật, hiện tượng quen thuộc để định nghĩa về quê hương, làm cho khái niệm trừu tượng trở nên cụ thể, sinh động. Đây chính là phép ẩn dụ.

Đáp án đúng: D. Ẩn dụ

Câu 5. Quê hương được tác giả miêu tả qua những hình ảnh như thế nào?
A. Thơ mộng, trữ tình
B. Bình dị, gần gũi
C. Khắc nghiệt, dữ dội
D. Tráng lệ, kì vĩ

Phân tích:
Những hình ảnh được nhắc đến trong bài thơ như chùm khế ngọt, đường đi học, con diều biếc, cầu tre nhỏ, giậu mồng tơi, hoa bí… đều là những hình ảnh rất đỗi thân thương, quen thuộc, gắn liền với cuộc sống hàng ngày, với tuổi thơ.

Đáp án đúng: B. Bình dị, gần gũi

Câu 6: Câu thơ Quê hương là con diều biếc gợi về:
A. Tình cảm gia đình
B. Kí ức tuổi thơ
C. Tình yêu đôi lứa
D. Nỗi nhớ quê hương

Phân tích:
Hình ảnh con diều biếc, gắn liền với việc “thả trên đồng”, là hình ảnh rất quen thuộc của tuổi thơ. Vì vậy, câu thơ này gợi về kí ức tuổi thơ.

Đáp án đúng: B. Kí ức tuổi thơ

Câu 7: Hình ảnh nào không thuộc về quê hương trong bài thơ Bài học đầu cho con?
A. Chùm khế ngọt
B. Đường đi học
B. Cầu tre nhỏ
D. Con thuyền nhỏ

Phân tích:
Chúng ta hãy xem lại bài thơ. Tác giả có nhắc đến “con đò nhỏ” chứ không phải “con thuyền nhỏ”.

Đáp án đúng: D. Con thuyền nhỏ

Tiếp theo, chúng ta sẽ làm các câu hỏi tự luận nhé. Các em hãy chuẩn bị giấy bút để ghi lại những ý chính.

Câu 8. Nêu tác dụng của phép tu từ điệp ngữ được sử dụng trong đoạn thơ sau:
Quê hương là gì hả mẹ
Mà cô giáo dạy phải yêu?
Quê hương là gì hả mẹ
Ai đi xa cũng nhớ nhiều?

Trả lời:
Phép điệp ngữ “Quê hương là gì hả mẹ” được lặp lại ở đầu hai khổ thơ, có tác dụng:
– Nhấn mạnh câu hỏi, thể hiện sự day dứt, trăn trở của nhân vật trữ tình (cậu bé) về ý nghĩa của quê hương.
– Gợi lên tâm trạng tò mò, muốn khám phá, tìm hiểu sâu sắc về quê hương.
– Tạo nhịp điệu cho bài thơ, làm cho lời thơ trở nên tha thiết, gần gũi.
– Tăng sức biểu cảm, gợi mở để dẫn dắt đến những định nghĩa, những hình ảnh cụ thể về quê hương ở các khổ thơ tiếp theo.

Câu 9. Tìm và phân tích ý nghĩa của những hình ảnh diễn tả vẻ đẹp quê hương trong đoạn thơ sau:
Quê hương là vàng hoa bí
Là hồng tím giậu mồng tơi
Là đỏ đôi bờ dâm bụt
Màu hoa sen trắng tinh khôi

Trả lời:
Đoạn thơ sử dụng những hình ảnh rất đỗi bình dị, gần gũi và mang màu sắc đặc trưng của làng quê Việt Nam để diễn tả vẻ đẹp quê hương:
– “Vàng hoa bí”: Màu vàng tươi của hoa bí gợi lên sự ấm áp, sum vầy, gắn liền với những bữa cơm gia đình ấm cúng.
– “Hồng tím giậu mồng tơi”: Màu hồng tím mộng mơ của giàn mồng tơi tạo nên một bức tranh quê mộc mạc, nên thơ. Giậu mồng tơi không chỉ là hàng rào mà còn là nơi che mát, là một phần không thể thiếu trong vườn nhà.
– “Đỏ đôi bờ dâm bụt”: Màu đỏ rực rỡ của hoa dâm bụt nở dọc hai bên bờ lối đi tạo điểm nhấn, tô điểm cho cảnh vật thêm phần sinh động, tươi vui.
– “Màu hoa sen trắng tinh khôi”: Hoa sen trắng mang vẻ đẹp thanh cao, tinh khiết, biểu tượng cho tâm hồn trong sáng, vẻ đẹp bình dị mà cao quý của quê hương.

Những hình ảnh này tuy nhỏ bé, bình dị nhưng đã khắc họa một bức tranh quê hương đầy màu sắc, sống động, và tràn đầy tình yêu thương, gắn bó của tác giả.

Câu 10. Từ nội dung văn bản ở phần Đọc hiểu hãy viết 01 đoạn văn diễn dịch (khoảng 5 – 7 câu), hãy trình bày suy nghĩ của em về sự cần thiết phải gắn bó với quê hương xứ sở.

Trả lời:
Quê hương, nơi chôn rau cắt rốn, là cội nguồn nuôi dưỡng tâm hồn mỗi con người. Từ những hình ảnh bình dị như chùm khế ngọt, con đường đi học, hay sắc màu hoa bí, hoa dâm bụt, ta cảm nhận được tình yêu quê hương sâu nặng mà bài thơ “Bài học đầu cho con” đã vẽ nên. Chính vì lẽ đó, sự gắn bó với quê hương xứ sở là điều vô cùng cần thiết. Nơi đó lưu giữ những kỷ niệm tuổi thơ, là điểm tựa tinh thần vững chắc giúp ta vượt qua mọi khó khăn. Hiểu và yêu quê hương cũng là cách ta thể hiện lòng biết ơn với những gì đã sinh thành, nuôi dưỡng ta. Gắn bó với quê hương còn là ý thức gìn giữ những giá trị văn hóa tốt đẹp, góp phần xây dựng quê hương ngày càng giàu đẹp.

Bây giờ, chúng ta sẽ chuyển sang PHẦN II: VIẾT (4 điểm) nhé.

Hoạt động từ thiện đang trở thành vấn đề nóng trong đời sống cộng đồng. Hãy viết bài văn chia sẻ quan điểm của em về hiện tượng làm từ thiện có ý nghĩa trong cộng đồng hiện nay.

Các em thân mến, đây là một đề bài mở, đòi hỏi chúng ta phải có những suy nghĩ, quan điểm riêng và trình bày một cách mạch lạc, thuyết phục. Cô sẽ gợi ý dàn ý và một số ý chính để các em tham khảo.

Dàn ý bài văn:

I. Mở bài:
– Giới thiệu chung về hiện tượng làm từ thiện trong đời sống xã hội hiện nay.
– Nêu lên tầm quan trọng và ý nghĩa của hoạt động từ thiện.

II. Thân bài:
1. Quan điểm về ý nghĩa của hoạt động từ thiện:
– Từ thiện là nét đẹp truyền thống của dân tộc, thể hiện tinh thần “lá lành đùm lá rách”.
– Giúp đỡ những hoàn cảnh khó khăn, bất hạnh, mang lại niềm vui, hy vọng cho họ.
– Góp phần lan tỏa yêu thương, xây dựng một xã hội nhân ái, tốt đẹp hơn.
– Tạo sự gắn kết cộng đồng, nâng cao ý thức trách nhiệm xã hội.

2. Những biểu hiện của hoạt động từ thiện có ý nghĩa:
– Xuất phát từ tấm lòng chân thành, tự nguyện.
– Đúng đối tượng, đúng mục đích, thiết thực và hiệu quả.
– Minh bạch trong thu chi, rõ ràng, công khai.
– Không vụ lợi, không phô trương, không làm màu.
– Hành động cụ thể, thiết thực, đôi khi chỉ là những việc nhỏ nhưng mang ý nghĩa lớn.

3. Phân biệt với những biểu hiện tiêu cực (nếu có):
– Từ thiện trá hình để trục lợi cá nhân.
– Lợi dụng lòng tin của mọi người để lừa đảo.
– Phô trương, “làm màu” để đánh bóng tên tuổi.
– Thiếu minh bạch, thiếu trách nhiệm.
– (Lưu ý: Phần này các em có thể trình bày ngắn gọn để làm nổi bật ý nghĩa của việc làm từ thiện chân chính).

4. Liên hệ bản thân:
– Cách chúng ta có thể tham gia hoạt động từ thiện (quyên góp quần áo cũ, sách vở, tham gia các chương trình tình nguyện khi có điều kiện…).
– Nhấn mạnh việc học tập tốt cũng là một cách đóng góp cho xã hội.

III. Kết bài:
– Khẳng định lại ý nghĩa to lớn của hoạt động từ thiện chân chính.
– Lời kêu gọi mọi người cùng chung tay xây dựng một cộng đồng nhân ái, tốt đẹp hơn.

Một vài gợi ý khi viết bài:
– Sử dụng ngôn ngữ mạch lạc, rõ ràng, giàu cảm xúc.
– Biểu đạt quan điểm cá nhân một cách chân thành, sâu sắc.
– Có thể dẫn chứng bằng những câu chuyện thực tế (nếu biết).
– Trình bày sạch sẽ, đúng quy tắc viết đoạn văn, bài văn.

Cô tin rằng với những hướng dẫn chi tiết này, các em sẽ hoàn thành thật tốt bài kiểm tra của mình. Chúc các em học giỏi và luôn yêu thích môn Văn nhé!