Dịch mã là gì? Nêu các thành phần tham gia dịch mã?
Dịch mã là gì? Nêu các thành phần tham gia dịch mã?
Trước hết, chúng ta cần hiểu rõ khái niệm:
Dịch mã là gì?
Dịch mã là quá trình tổng hợp chuỗi pôlipeptit (protein) dựa trên thông tin di truyền được mã hóa trên phân tử ARNm. Nói một cách dễ hiểu hơn, dịch mã giống như việc chúng ta “đọc” bản thiết kế (ARNm) để “xây dựng” nên một cấu trúc chức năng cụ thể trong cơ thể, đó chính là các phân tử protein. Quá trình này diễn ra tại bào tương, trên các ribôxôm.
Bây giờ, chúng ta sẽ cùng tìm hiểu các thành phần chính tham gia vào quá trình dịch mã nhé. Các em hãy ghi nhớ thật kỹ từng thành phần, vì mỗi thành phần đều đóng vai trò không thể thiếu.
Các thành phần tham gia dịch mã:
1. ARNm (ARN thông tin):
* Đây chính là “bản thiết kế” mang thông tin di truyền từ gen trên ADN ở nhân ra bào tương.
* Thông tin trên ARNm được mã hóa dưới dạng các bộ ba nucleotide, gọi là codon. Mỗi codon quy định một loại axit amin hoặc tín hiệu kết thúc dịch mã.
* Ví dụ: Bộ ba AUG trên ARNm quy định axit amin Metionin và đồng thời là codon mở đầu cho quá trình dịch mã.
2. TARN (ARN vận chuyển):
* TARN có nhiệm vụ vận chuyển các axit amin tự do trong bào tương đến gắn vào ribôxôm theo đúng trình tự quy định bởi ARNm.
* Mỗi phân tử TARN có hai đầu quan trọng:
* Một đầu có khả năng gắn với một loại axit amin đặc hiệu.
* Đầu còn lại có một bộ ba nucleotide đối mã (anticodon) có khả năng bắt cặp bổ sung với một codon tương ứng trên ARNm.
3. Ribôxôm:
* Ribôxôm là “nhà máy” tổng hợp protein.
* Cấu tạo của ribôxôm gồm hai tiểu phần: tiểu phần lớn và tiểu phần bé. Khi chưa tham gia dịch mã, hai tiểu phần này tách rời nhau. Khi bắt đầu dịch mã, chúng mới kết hợp lại với nhau trên phân tử ARNm.
* Ribôxôm có vai trò giúp ARNm và TARN liên kết với nhau, đồng thời xúc tác cho phản ứng hình thành liên kết peptit giữa các axit amin.
4. Axit amin:
* Đây là các “viên gạch” xây dựng nên chuỗi pôlipeptit.
* Trong cơ thể sống, có 20 loại axit amin khác nhau tham gia cấu tạo protein.
* Các axit amin này có sẵn trong bào tương, sẵn sàng được TARN vận chuyển đến ribôxôm.
5. Enzim và năng lượng (ATP):
* Quá trình dịch mã cần có sự tham gia của các enzim xúc tác cho các phản ứng hóa học, đặc biệt là phản ứng hình thành liên kết peptit.
* Đồng thời, quá trình này cũng tiêu tốn năng lượng dưới dạng ATP để hoạt hóa axit amin và cung cấp năng lượng cho các hoạt động của ribôxôm.
Như vậy, chúng ta đã cùng nhau tìm hiểu về khái niệm dịch mã và các thành phần tham gia vào quá trình này. Các em hãy xem lại bài học và ghi nhớ thật kỹ nhé. Nếu có bất kỳ câu hỏi nào, đừng ngần ngại hỏi cô. Buổi học của chúng ta hôm nay đến đây là kết thúc. Hẹn gặp lại các em trong bài học tiếp theo!
Đáp án:
– Dịch mã là quá trình tổng hợp chữ polypeptide thông qua thông tin di truyền được mã hóa trên mRNA.
Quá trình này có sự tham gia của ribosome, mRNA, các amino acid và tRNA tương ứng. Ribosome giúp liên kết các amino acid tạo thành chuỗi polypeptied. Số lượng, thành phần, trật tự sắp xếp các amino acid trên chuỗi polypeptied được quy định bởi số lượng và trật tự sắp xếp các bộ ba trên mRNA.
Quá trình dịch mã bắt đầu từ mã mở đầu, sau đó ricosome di chuyển dọc theo phân tử mRNA, thực hiện lắp ghép các amino acid tương ứng với các bộ ba mã hóa trên mRNA để tạo chuỗi polypeptide.
Khi ribosome di chuyển đến gặp bộ ba kết thúc thì quá trình dịch mã sẽ dừng lại, yếu tố kết thúc được tế bào huy động tham gia để kết thúc quá trình dịch mã.
* Dịch mã là quá trình tổng hợp protein, trong đó tARN mang các axit amin tương ứng đến đúng vị trí trên mARN trong ribôxôm để tạo thành chuỗi polipeptit.
* Các thành phần tham gia trong quá trình dịch mã:
+ mRNA: làm mạch khuôn tổng hợp chuỗi polypeptide.
+ amino acid: là nguyên liệu tổng hợp chuỗi polypeptide.
+ tRNA: vận chuyển aa.
+ Ribosome: là nơi tổng hợp protein
+ Năng lượng ATP: cung cấp năng lượng để hoạt hóa amino acid.
+ Các loại enzyme: enzyme hoạt hóa amino acid, enzyme xúc tác liên kết amino acid đã được hoạt hóa với tRNA tương ứng, enzyme xúc tác tạo thành liên kết peptide giữa các amino acid.