Câu 1: Phương thức biểu đạt chính

Bước 1: Đọc kỹ đoạn thơ.
Các em hãy đọc chậm rãi, cảm nhận từng câu, từng chữ để hiểu được nội dung và tình cảm mà tác giả muốn truyền tải.

Bước 2: Xác định mục đích của đoạn thơ.
Đoạn thơ này miêu tả hình ảnh người mẹ tần tảo, vất vả vì con. Tác giả muốn bày tỏ tình yêu thương, sự cảm phục và lòng biết ơn sâu sắc đối với mẹ.

Bước 3: Phân tích các yếu tố trong đoạn thơ.
– Đoạn thơ có sử dụng nhiều hình ảnh cụ thể, gợi cảm (cánh cò cõng nắng, cõng mưa; dáng mẹ hao gầy đường mưa; đội mưa, đội nắng ân cần bên con).
– Ngôn ngữ giàu cảm xúc, thể hiện trực tiếp tình cảm của người nói (mẹ tôi, bên con).
– Có sự bộc lộ tâm tư, tình cảm của nhân vật trữ tình.

Bước 4: Đối chiếu với các phương thức biểu đạt.
Chúng ta có các phương thức biểu đạt: Tự sự, Miêu tả, Biểu cảm, Nghị luận, Thuyết minh.
– Tự sự: Kể chuyện (không phải trọng tâm).
– Miêu tả: Vẽ lại hình ảnh (có sử dụng nhưng không phải chính).
– Nghị luận: Bàn bạc, phân tích (không có).
– Thuyết minh: Giới thiệu, giải thích (không có).
– Biểu cảm: Bày tỏ tình cảm, cảm xúc (rất rõ ràng).

Kết luận: Dựa trên việc đoạn thơ chủ yếu tập trung vào việc thể hiện tình cảm yêu thương, sự hy sinh thầm lặng của người mẹ và cảm xúc của người con đối với mẹ, chúng ta có thể khẳng định phương thức biểu đạt chính là Biểu cảm.

Câu 2: Chỉ ra các từ láy, các biện pháp tu từ được sử dụng trong đoạn thơ

Bước 1: Tìm các từ láy.
Chúng ta sẽ đọc lại từng câu và chú ý đến những từ có âm thanh lặp lại, tạo ra sự hài hòa, gợi hình, gợi cảm.
– “hanh hao”: Láy vần, gợi cảm giác cái nắng ban mai nhẹ nhàng, se lạnh, nhưng cũng có chút hao hao, vơi bớt.
– “liêu xiêu”: Láy vần, gợi tả dáng điệu không vững vàng, có phần mệt mỏi, xiêu vẹo của người mẹ khi phải gánh vác nặng nhọc.
– “dãi dầu”: Láy âm đầu, gợi tả sự vất vả, gian truân, chịu đựng nhiều khó khăn, thử thách.

Bước 2: Tìm các biện pháp tu từ.
Chúng ta sẽ xem xét các cách nói đặc biệt trong đoạn thơ, khác với cách nói thông thường để làm tăng hiệu quả diễn đạt.

* Biện pháp tu từ Nhân hóa:
– “Cánh cò cõng nắng cõng mưa”
– Giải thích: Con cò vốn là loài chim, không thể “cõng” nắng, cõng mưa. Tác giả đã gán cho sự vật vô tri, vô giác (con cò) những hoạt động, hành động của con người để làm cho hình ảnh thêm sinh động, gợi tả sự vật lộn với thiên nhiên, với gánh nặng mưu sinh.

* Biện pháp tu từ So sánh (ẩn dụ tương ứng):
– “Cánh cò cõng nắng cõng mưa / mẹ tôi cõng cả bốn mùa gió sương”
– Giải thích: Ở đây, sự vất vả, gánh nặng của người mẹ được ví với hình ảnh con cò “cõng nắng cõng mưa”. Tuy không dùng các từ so sánh trực tiếp như “như”, “là”, nhưng cách đặt hai hình ảnh cạnh nhau, có sự tương đồng về hành động “cõng” và sự nặng nhọc, vất vả, đã tạo nên một phép so sánh ngầm (thường được coi là ẩn dụ tương ứng). Nó làm nổi bật sự hy sinh, gánh nặng cuộc đời mà người mẹ phải gánh chịu, còn lớn lao và bền bỉ hơn cả những gì con cò phải trải qua.

* Biện pháp tu từ Điệp từ (điệp cấu trúc):
– “cõng nắng cõng mưa” (lặp lại từ “cõng”)
– “đội mưa, đội nắng” (lặp lại từ “đội”)
– Giải thích: Việc lặp lại các từ “cõng”, “đội” trong cấu trúc câu thơ giúp nhấn mạnh sự lặp đi lặp lại của hành động, sự vất vả không ngừng nghỉ, sự bền bỉ và chịu đựng của cả con cò và người mẹ. Nó làm tăng sức gợi hình, gợi cảm và khắc sâu ấn tượng về sự tần tảo, gian khổ.

* Biện pháp tu từ Ẩn dụ:
– “bốn mùa gió sương”
– Giải thích: “Gió sương” ở đây không chỉ là hiện tượng thiên nhiên mà còn ẩn dụ cho những khó khăn, gian khổ, vất vả, thử thách trong cuộc đời, đặc biệt là những gánh nặng mưu sinh mà người mẹ đã phải trải qua suốt bao năm tháng.

* Biện pháp tu từ Nhân hóa và Điệp cấu trúc (kết hợp):
– “Hanh hao bóng mẹ pha sương mái đầu”
– “Mẹ tôi năm tháng dãi dầu”
– “Cô đơn dáng mẹ hao gầy đường mưa”
– “Chói chang màu nắng, màu mưa nhọc nhằn”
– “Liêu xiêu – dáng mẹ âm thầm / Đội mưa, đội nắng ân cần bên con”
– Giải thích: Các cụm từ “pha sương mái đầu”, “dãi dầu”, “hao gầy đường mưa”, “màu nắng, màu mưa nhọc nhằn”, “liêu xiêu dáng mẹ” đều là những hình ảnh giàu sức gợi, thể hiện sự tác động của thời gian, của gian khổ lên hình ảnh người mẹ. Việc sử dụng các từ ngữ này, kết hợp với hình ảnh “đội mưa, đội nắng”, càng làm nổi bật sự hy sinh thầm lặng, sự bền bỉ phi thường của người mẹ vì con.

Các em thấy đó, chỉ với một đoạn thơ ngắn thôi mà tác giả đã sử dụng rất nhiều biện pháp tu từ đặc sắc để khắc họa thật sâu sắc và cảm động hình ảnh người mẹ. Các em hãy ghi nhớ và áp dụng vào việc phân tích các bài thơ khác nhé!