Hôm nay, chúng ta sẽ cùng nhau khám phá một đoạn trích rất hay và ý nghĩa trong chương trình Ngữ Văn lớp 8, đó là bài thơ “Vào nhà ngục Quảng Đông cảm tác” của nhà thơ yêu nước Phan Bội Châu. Chúng ta sẽ đi sâu vào phân tích từng câu hỏi để hiểu rõ hơn về bài thơ này nhé!

Đọc đoạn trích sau và trả lời các câu hỏi:
Vẫn là hào kiệt, vẫn phong lưu,
Chạy mỏi chân thì hẵng ở tù.
Đã khách không nhà trong bốn bể,
Lại người có tội giữa năm châu.
Dang tay ôm chặt bồ kinh tế,
Mở miệng cười tan cuộc oán thù.
Thân ấy hãy còn, còn sự nghiệp,
Bao nhiêu nguy hiểm sợ gì đâu.
(Trích Cảm tác vào nhà ngục Quảng Đông – Phan Châu Trinh)

—

Câu 1: Bài thơ Vào nhà ngục Quảng Đông cảm tác được viết theo thể loại nào?
Đáp án: B. Thất ngôn bát cú.

Giải thích:
Các em hãy cùng đếm số chữ trong mỗi câu thơ và số câu trong bài.
Bài thơ có 8 câu, mỗi câu có 7 chữ. Đây chính là đặc điểm của thể thơ Thất ngôn bát cú.
Chúng ta hãy cùng xem xét các lựa chọn khác:
A. Tự do: Thể thơ tự do không bị gò bó về số câu, số chữ, vần điệu. Bài thơ này có cấu trúc chặt chẽ nên không phải là thơ tự do.
C. Thất ngôn tứ tuyệt: Thất ngôn tứ tuyệt chỉ có 4 câu.
D. Ngũ ngôn: Ngũ ngôn là thể thơ có 5 chữ mỗi câu.
Vì vậy, đáp án đúng nhất là B.

—

Câu 2: Bài thơ được sáng tác bằng
Đáp án: A. Chữ Hán

Giải thích:
Phan Bội Châu là một nhà thơ lớn, ông sáng tác rất nhiều tác phẩm bằng chữ Hán trước khi chữ Quốc ngữ phổ biến. “Vào nhà ngục Quảng Đông cảm tác” là một trong những bài thơ tiêu biểu được ông sáng tác bằng chữ Hán, sau đó được dịch ra chữ Nôm và chữ Quốc ngữ.

—

Câu 3: Bài thơ được sáng tác trong hoàn cảnh nào?
Đáp án: C. Khi Phan Bội Châu bị bọn quân phiệt tỉnh Quảng Đông bắt giam.

Giải thích:
Dựa vào tên bài thơ “Vào nhà ngục Quảng Đông cảm tác”, chúng ta có thể suy đoán hoàn cảnh sáng tác. Bài thơ ghi lại tâm trạng của Phan Bội Châu khi ông bị thực dân Pháp bắt giữ và giam tại nhà tù Quảng Đông (Trung Quốc).

—

Câu 4: Nội dung của hai câu thơ “Vẫn là hào kiệt, vẫn phong lưu – Chạy mỏi chân thì hẵng ở tù” trong bài thơ là
Đáp án: D. Biểu hiện thái độ coi thường hiểm nguy, tinh thần không hề nao núng của tác giả.

Giải thích:
Hai câu thơ này thể hiện rõ bản lĩnh, khí phách của người anh hùng. Dù bị giam cầm, tác giả vẫn giữ vững tinh thần “hào kiệt, phong lưu”. Câu thơ “Chạy mỏi chân thì hẵng ở tù” cho thấy một thái độ bất chấp, coi việc ở tù như một lẽ đương nhiên khi đã dấn thân vào con đường cách mạng, sẵn sàng đối mặt với mọi gian nguy. Nó không chỉ là sự tự hào về tài năng (A), không hoàn toàn là hài hước (B), cũng không chỉ nói về cuộc đời bôn ba (C) mà quan trọng nhất là thể hiện thái độ xem nhẹ hiểm nguy.

—

Câu 5: Ba chữ “bồ kinh tế” trong câu thơ Bủa tay ôm chặt bồ kinh tế của bài thơ Vào nhà ngục Quảng Đông cảm tác có ý nghĩa gì?
Đáp án: B. Lấy từ chữ “kinh bang tế thế” có nghĩa là trị nước cứu đời, một hoài bão lớn lao của những anh hùng hào kiệt.

Giải thích:
“Bồ kinh tế” ở đây không phải là dụng cụ đựng thóc gạo (C). Nó là một cách nói uyển chuyển, gợi lên ý nghĩa sâu xa hơn. “Kinh bang tế thế” là một cụm từ Hán Việt chỉ hoài bão lớn lao của những người có chí hướng muốn giúp nước, cứu đời, làm rạng danh cho quốc gia. Việc “ôm chặt bồ kinh tế” chính là thể hiện ước mơ, hoài bão lớn lao đó của tác giả.

—

Câu 6. Bài thơ Vào nhà ngục Quảng Đông cảm tác viết về đối tượng nào?
Đáp án: C. Người tù Cách mạng

Giải thích:
Bài thơ được sáng tác trong hoàn cảnh tác giả bị giam cầm tại nhà tù. Đối tượng được nói đến ở đây chính là hình ảnh người cách mạng, người tù chính trị, những người đang đấu tranh cho sự nghiệp giải phóng dân tộc.

—

Câu 7. Đâu là nghệ thuật nổi bật của bài thơ?
Đáp án: D. Tất cả các phương án trên

Giải thích:
Bài thơ có giọng thơ hào hùng, thể hiện tinh thần lạc quan, yêu nước của tác giả. Thể thơ Thất ngôn bát cú được sử dụng rất linh hoạt và có hiệu quả. Bên cạnh đó, bài thơ còn sử dụng nhiều hình ảnh ước lệ, mang đậm nét cổ điển nhưng vẫn rất gợi cảm. Do đó, cả ba phương án A, B, C đều là những nét nghệ thuật nổi bật của bài thơ.

—

Câu 8. Thân ấy hãy còn, còn sự nghiệp, Bao nhiêu nguy hiểm sợ gì đâu. Dòng nào nói đúng nhất tư tưởng của Phan Bội Châu trong hai câu thơ kết bài?
Đáp án: D. Kết hợp cả 3 nội dung trên

Giải thích:
Hai câu thơ cuối này thể hiện một ý chí và tinh thần vô cùng mạnh mẽ.
A. “Khẳng định tư thế hiên ngang của tác giả: coi thường cái chết”: Việc không sợ nguy hiểm cho thấy thái độ coi thường cái chết.
B. “Khẳng định ý chí sắt thép, kiên trì cách mạng”: Sự “còn sự nghiệp” cho thấy ý chí tiếp tục đấu tranh, không từ bỏ.
C. “Khẳng định sự tin tưởng vào tương lai, sự nghiệp”: Việc không sợ nguy hiểm và còn sự nghiệp thể hiện niềm tin vào thành công của con đường mình đã chọn.
Do đó, cả ba ý đều đúng và bổ sung cho nhau để làm nổi bật tư tưởng của Phan Bội Châu.

—

Câu 9. Qua bài thơ em cảm nhận được gì về người anh hùng yêu nước Phan Bội Châu?

Gợi ý trả lời:
Qua bài thơ “Vào nhà ngục Quảng Đông cảm tác”, chúng ta cảm nhận được ở Phan Bội Châu một con người:
– Yêu nước sâu sắc, có hoài bão lớn lao “kinh bang tế thế”.
– Có tinh thần yêu nước mãnh liệt, sẵn sàng hy sinh vì dân tộc.
– Có khí phách kiên cường, bất khuất, không hề nao núng trước gian nguy, hiểm cảnh.
– Lạc quan, yêu đời, ngay cả trong hoàn cảnh tù đày khắc nghiệt nhất.
– Là một người anh hùng với ý chí sắt đá, luôn tin tưởng vào sự nghiệp cách mạng của mình.

—

Câu 10. Cảm nhận về hai câu thơ cuối: Hai câu thơ cuối khẳng định rõ khí phách, ý chí bền bỉ của bậc hào kiệt.

Gợi ý trả lời:
Hai câu thơ “Thân ấy hãy còn, còn sự nghiệp, Bao nhiêu nguy hiểm sợ gì đâu” là lời khẳng định đanh thép về bản lĩnh và chí khí phi thường của người anh hùng yêu nước Phan Bội Châu. Dù cho thân thể có bị giam cầm, nhưng ý chí, tinh thần và sự nghiệp cách mạng của ông vẫn còn đó, vẫn tiếp tục cháy bỏng. Câu thơ cuối “Bao nhiêu nguy hiểm sợ gì đâu” như một lời tuyên ngôn, thể hiện thái độ coi thường mọi gian nan, thử thách. Nó không chỉ cho thấy sự dũng cảm, hiên ngang mà còn là niềm tin mãnh liệt vào con đường mình đã chọn, vào thắng lợi cuối cùng của sự nghiệp giải phóng dân tộc. Hai câu thơ này thực sự là đỉnh cao cảm xúc, khắc họa đậm nét hình ảnh một bậc hào kiệt, một chiến sĩ cách mạng kiên trung, bất khuất.

—

Các em thân mến, bài học hôm nay đã khép lại. Các em về nhà ôn lại bài và chuẩn bị cho tiết học tiếp theo nhé!