Hôm nay, cô trò chúng ta sẽ cùng nhau tìm hiểu một đoạn trích rất ý nghĩa từ tác phẩm “Nếu biết trăm năm là hữu hạn” của nhà văn Phạm Lữ Ân – một đoạn văn giàu triết lí về cuộc sống, về cách chúng ta nhìn nhận bản thân và những người xung quanh. Để làm tốt bài tập này, các em cần đọc thật kĩ đoạn trích, gạch chân những từ khóa, câu văn quan trọng và dựa vào chính văn bản để tìm câu trả lời nhé. Đây là kĩ năng đọc hiểu vô cùng quan trọng mà chúng ta cần rèn luyện.

Bây giờ, chúng ta hãy cùng nhau giải quyết từng câu hỏi một nhé!

***

Câu 1: “Điều tồi tệ nhất” tác giả nói đến trong đoạn trích là gì? (0,5đ)

Các bước giải:

Bước 1: Đọc và xác định yêu cầu của câu hỏi – tìm chính xác “điều tồi tệ nhất” mà tác giả đề cập.

Bước 2: Rà soát lại đoạn trích, tìm kiếm các cụm từ khóa liên quan đến “điều tồi tệ nhất”. Chúng ta dễ dàng tìm thấy câu văn chứa cụm từ này ở đoạn cuối.

Bước 3: Trích dẫn và giải thích ý nghĩa của cụm từ đó trong ngữ cảnh của đoạn văn.

Lời giải chi tiết:

Trong đoạn trích, tác giả đã chỉ rõ “điều tồi tệ nhất” ở đoạn cuối:

“Thỉnh thoảng chúng ta vẫn gặp những người tự cho mình quyền được phán xét người khác theo một định kiến có sẵn. Những người không bao giờ chịu chấp nhận sự khác biệt. Đó không phải là điều tồi tệ nhất. Điều tồi tệ nhất là chúng ta chấp nhận buông mình vào tấm lưới định kiến đó. Cuộc sống của ta nếu bị chi phối bởi định kiến của bản thân đã là điều rất tệ, nên nếu bị điều khiển bởi định kiến của những người khác hẳn còn tệ hơn nhiều.”

Dựa vào đoạn văn trên, ta có thể thấy:

“Điều tồi tệ nhất” tác giả nói đến trong đoạn trích là: chúng ta chấp nhận buông mình vào tấm lưới định kiến của người khác, để cuộc sống của bản thân bị điều khiển, bị chi phối bởi những định kiến đó.

Giải thích: Tác giả nhấn mạnh rằng việc người khác phán xét ta theo định kiến đã là không đúng, nhưng tệ hơn nữa là khi chúng ta lại chấp nhận, bị cuốn vào những định kiến đó và để chúng ảnh hưởng, thậm chí điều khiển cuộc sống của mình. Điều này làm mất đi sự tự chủ và giá trị cá nhân.

***

Câu 2: Vì sao trong cuộc sống chúng ta đừng bao giờ phán xét người khác một cách dễ dàng? (0,5đ)

Các bước giải:

Bước 1: Đọc và xác định yêu cầu của câu hỏi – nêu lý do vì sao không nên phán xét người khác dễ dàng.

Bước 2: Rà soát lại đoạn trích, tìm các ý nói về sự khác biệt trong cuộc sống và hệ quả của việc phán xét.

Bước 3: Tổng hợp và giải thích dựa trên các ý tìm được trong văn bản.

Lời giải chi tiết:

Trong đoạn trích, tác giả đã đưa ra nhiều lý do để chúng ta không nên phán xét người khác một cách dễ dàng, chủ yếu xoay quanh sự đa dạng và phức tạp của cuộc sống con người:

1. Sự đa dạng của con người và cuộc sống: Ngay từ đầu đoạn trích, tác giả đã chỉ ra rằng mỗi người có một sở thích, một lối sống khác nhau: “Ở đâu đó ngoài kia là những người có thể giống ta. Ở đâu đó ngoài kia là những người có thể rất khác ta. Có người ưa tụ tập với bạn bè. Có người mải mê rong chơi. Có người chỉ thích nằm nhà để đọc sách…”. Mỗi cá nhân là một thế giới riêng biệt, không ai hoàn toàn giống ai.

2. Phán xét thường xuất phát từ góc nhìn chủ quan, định kiến: Tác giả nêu ví dụ: “Chúng ta vẫn thường nghe một người tằn tiện phán xét người khác là phung phí. Một người hào phóng đánh giá người kia là keo kiệt. Một người thích ở nhà chê bai kẻ khác bỏ bê gia đình. Và một người ưa bay nhảy chê cười người ở nhà không biết hưởng thụ cuộc sống…” Mỗi người nhìn nhận vấn đề từ vị trí và quan điểm cá nhân của mình, rất dễ dẫn đến việc áp đặt suy nghĩ của mình lên người khác mà không hiểu hoàn cảnh của họ.

3. Việc phán xét dễ dàng dẫn đến sự mệt mỏi, căng thẳng: “Chúng ta nghe những điều đó mỗi ngày, đến khi mệt mỏi, đến khi nhận ra rằng đôi khi phải phớt lờ tất cả những gì người khác nói và rút ra một kinh nghiệm là đừng bao giờ phán xét người khác một cách dễ dàng.” Việc phán xét và bị phán xét tạo ra áp lực, sự khó chịu và khiến cuộc sống trở nên nặng nề hơn.

Tóm lại, chúng ta đừng bao giờ phán xét người khác một cách dễ dàng vì mỗi người có một cuộc sống, một sở thích và một hoàn cảnh khác nhau. Việc phán xét thường dựa trên góc nhìn chủ quan, định kiến và sẽ gây ra những mệt mỏi, căng thẳng không đáng có trong các mối quan hệ.

***

Câu 3: Hãy chỉ ra tác hại của việc phán xét người khác theo định kiến? (1,0đ)

Các bước giải:

Bước 1: Đọc và xác định yêu cầu của câu hỏi – nêu rõ các tác hại của việc phán xét người khác theo định kiến.

Bước 2: Rà soát lại đoạn trích, đặc biệt là đoạn cuối, nơi tác giả bàn về định kiến và “điều tồi tệ nhất”.

Bước 3: Tổng hợp và phân tích các tác hại được nhắc đến trong văn bản.

Lời giải chi tiết:

Tác giả đã chỉ ra những tác hại nghiêm trọng của việc phán xét người khác theo định kiến, đặc biệt là khi chúng ta chấp nhận những định kiến đó:

1. Đối với người bị phán xét (khi chấp nhận định kiến):

• Mất đi sự tự chủ, sống theo ý người khác: “Điều tồi tệ nhất là chúng ta chấp nhận buông mình vào tấm lưới định kiến đó.” Khi chấp nhận định kiến, chúng ta sẽ để cho suy nghĩ của người khác chi phối cuộc sống của mình, mất đi tiếng nói và sự lựa chọn cá nhân.
• Cuộc sống trở nên tồi tệ hơn: “Cuộc sống của ta nếu bị chi phối bởi định kiến của bản thân đã là điều rất tệ, nên nếu bị điều khiển bởi định kiến của những người khác hẳn còn tệ hơn nhiều.” Việc sống dưới sự điều khiển của định kiến (dù là của bản thân hay của người khác) sẽ khiến cuộc sống không hạnh phúc, không đúng với bản chất của mình.
• Sợ hãi, không dám sống thật với bản thân: Câu hỏi tu từ ở cuối đoạn trích “Sao ta không thể thôi sợ hãi, và thử nghe theo chính mình?” ngụ ý rằng việc bị chi phối bởi định kiến khiến chúng ta sống trong sợ hãi, không dám thể hiện cái tôi và làm những điều mình muốn.

2. Đối với người phán xét:

• Việc phán xét theo định kiến cho thấy người phán xét có cái nhìn phiến diện, hẹp hòi, không chịu chấp nhận sự khác biệt của người khác. Điều này khiến họ khó có thể xây dựng những mối quan hệ chân thành, cởi mở.
• Sự mệt mỏi, khó chịu khi cứ mãi lắng nghe và bị ảnh hưởng bởi những phán xét tiêu cực (như đã nói ở câu 2) cũng là một tác hại chung.

Tóm lại, tác hại của việc phán xét người khác theo định kiến là rất lớn: nó khiến người bị phán xét mất đi sự tự chủ, phải sống dưới sự điều khiển của người khác, làm cho cuộc sống trở nên tồi tệ và đầy sợ hãi. Đồng thời, nó cũng thể hiện sự hẹp hòi, phiến diện của người phán xét, gây ra những căng thẳng không đáng có trong xã hội.

***

Câu 4: Thông điệp anh/ chị rút ra từ đoạn trích trên là gì? (1,0đ)

Các bước giải:

Bước 1: Đọc lại toàn bộ đoạn trích, tổng hợp các ý chính, đặc biệt là những câu mang tính chất kết luận, khuyên nhủ.

Bước 2: Rút ra một hoặc vài thông điệp cốt lõi, khái quát được nội dung tư tưởng của đoạn trích.

Bước 3: Diễn đạt thông điệp một cách rõ ràng, ngắn gọn và có ý nghĩa, thể hiện sự thấu hiểu nội dung.

Lời giải chi tiết:

Sau khi đọc kĩ đoạn trích, chúng ta có thể rút ra một số thông điệp sâu sắc sau:

1. Tôn trọng sự đa dạng, khác biệt của mỗi cá nhân: Cuộc sống là muôn màu muôn vẻ, mỗi người có một lối sống, một sở thích, một con đường riêng. Chúng ta cần chấp nhận và tôn trọng những khác biệt đó, không nên lấy tiêu chuẩn của mình để đánh giá người khác.

2. Không phán xét người khác một cách dễ dàng, tránh xa định kiến: Việc phán xét thường xuất phát từ góc nhìn chủ quan, hẹp hòi và không thể bao quát hết hoàn cảnh, con người. Định kiến là rào cản lớn nhất trong việc thấu hiểu và chấp nhận người khác.

3. Hãy sống là chính mình, nghe theo tiếng nói của bản thân, đừng để định kiến của người khác chi phối cuộc đời mình: Đây là thông điệp mạnh mẽ nhất ở cuối đoạn trích. Hạnh phúc thực sự đến từ việc ta được tự do sống theo mong muốn, giá trị của mình, không bị ràng buộc bởi sự đánh giá hay kỳ vọng của người khác.

Thông điệp cốt lõi nhất mà em/anh/chị rút ra từ đoạn trích là:

Hãy tôn trọng sự đa dạng, khác biệt của mỗi cá nhân trong cuộc sống, không nên phán xét người khác một cách dễ dàng hay theo định kiến chủ quan. Quan trọng hơn, chúng ta cần mạnh mẽ thoát ra khỏi những định kiến đó, lắng nghe tiếng nói bên trong mình để sống một cuộc đời tự chủ, hạnh phúc và đúng với bản chất của riêng mình.

***

Các em thấy đấy, một đoạn trích tuy ngắn gọn nhưng chứa đựng những bài học làm người vô cùng giá trị. Cô hi vọng các em không chỉ trả lời đúng các câu hỏi mà còn biết cách áp dụng những thông điệp này vào cuộc sống hàng ngày, biết cách nhìn nhận mọi người xung quanh một cách bao dung, cởi mở hơn, và quan trọng nhất là biết sống thật với chính mình nhé!