Phần A: Xác định thể thơ

Các em hãy quan sát kỹ đoạn thơ:

‘ con đừng suy nghĩ nhiều về chỗ đứng
con nên suy nghĩ về cách đứng thế nào
đứng thẳng người, chỗ thấp thành cao
đứng khom người trên cao thành thấp
biết sống đủ luôn thấy mình sung túc
sống tham lam giàu có hoá ra nghèo
con đừng làm cái bóng ăn theo
biết gieo cây để vui ngày gặt gái’

Chúng ta nhận thấy các câu thơ trong đoạn trích này có độ dài không cố định, không tuân theo quy luật về số chữ trong mỗi câu như thơ lục bát hay thất ngôn. Tuy nhiên, các câu thơ lại có sự liền mạch về ý nghĩa, ngắt nhịp linh hoạt, thể hiện rõ cảm xúc và suy tư của tác giả.

Vậy, thể thơ của đoạn trích này là: Thơ tự do.

Phần B: Liệt kê các biện pháp tu từ được dùng trong 2 câu thơ:

‘ đứng thẳng người, chỗ thấp thành cao
đứng khom người trên cao thành thấp’

Các em hãy phân tích hai câu thơ này. Chúng ta thấy có sự lặp lại về cấu trúc: “đứng + hành động” và sự đối lập giữa “thẳng người” với “khom người”, “chỗ thấp” với “cao”, “trên cao” với “thấp”.

* Biện pháp tu từ thứ nhất: Tác giả sử dụng các cặp từ ngữ trái ngược nhau để tạo ra sự đối lập mạnh mẽ. Đó chính là: Biện pháp đối lập.
* Ví dụ: “chỗ thấp thành cao” đối lập với “trên cao thành thấp”.
* Biện pháp tu từ thứ hai: Qua hai câu thơ này, tác giả không chỉ nói về hành động “đứng” theo nghĩa đen mà còn muốn gửi gắm một ý nghĩa sâu sắc hơn về thái độ sống, cách đối nhân xử thế. “Đứng thẳng người” mang ý nghĩa sống ngay thẳng, chính trực, có khí phách. “Đứng khom người” lại gợi lên hình ảnh luồn cúi, xu nịnh, mất đi phẩm giá. “Chỗ thấp thành cao” và “trên cao thành thấp” có thể hiểu theo nghĩa bóng về vị thế, tầm ảnh hưởng hay sự tôn trọng mà một người có được tùy thuộc vào cách họ “đứng”. Như vậy, có sự chuyển nghĩa, mở rộng ý nghĩa của từ ngữ. Đây chính là: Biện pháp ẩn dụ.
* Ví dụ: “đứng thẳng người”, “chỗ thấp thành cao”, “trên cao thành thấp” đều mang ý nghĩa tượng trưng cho phẩm chất, thái độ sống và vị thế trong xã hội.

Ngoài ra, chúng ta còn thấy sự lặp lại về cấu trúc câu “đứng + hành động” ở cả hai câu thơ, tạo nên nhịp điệu và nhấn mạnh ý. Đó là: Biện pháp điệp cấu trúc.

Tóm lại, trong hai câu thơ này, chúng ta có các biện pháp tu từ chính là: đối lập, ẩn dụ và điệp cấu trúc.

Phần 3: Theo em, thế nào là sống đủ

Dựa vào ngữ cảnh của đoạn thơ, cụ thể là hai câu:

‘ biết sống đủ luôn thấy mình sung túc
sống tham lam giàu có hoá ra nghèo’

“Sống đủ” không có nghĩa là sống bằng lòng với những gì mình đang có mà không có chí tiến thủ, không cố gắng vươn lên. Trái lại, “sống đủ” ở đây mang ý nghĩa sâu sắc hơn.

Theo cô, sống đủ là:

* Sống với lòng biết ơn: Luôn nhận thức và trân trọng những gì mình đang có, dù là nhỏ bé. Biết ơn cuộc sống, biết ơn những người xung quanh.
* Sống với sự bằng lòng và thanh thản: Không chạy theo những ham muốn vật chất không giới hạn, không so sánh mình với người khác một cách tiêu cực. Tìm thấy niềm vui và hạnh phúc trong những điều giản dị, trong những giá trị tinh thần.
* Sống có mục đích và biết cống hiến: Dù đã “đủ” nhưng vẫn có ý chí phấn đấu để hoàn thiện bản thân, để đóng góp cho xã hội. “Đủ” ở đây là đủ về mặt tinh thần, không bị vật chất chi phối hoàn toàn.
* Phân biệt rõ ràng giữa “đủ” và “tham lam”: Đoạn thơ đã chỉ rõ, “sống tham lam giàu có hoá ra nghèo”. Người sống đủ là người biết dừng lại đúng lúc, biết hài lòng với những gì mình đã đạt được, không để lòng tham lam lấn át. Ngược lại, người luôn chạy theo danh vọng, tiền tài mà quên đi những giá trị cốt lõi của cuộc sống thì dù có giàu có đến đâu cũng sẽ cảm thấy nghèo nàn về mặt tinh thần.

Như vậy, “sống đủ” là một trạng thái tinh thần, một thái độ sống tích cực, giúp con người tìm thấy sự bình an, hạnh phúc và ý nghĩa đích thực trong cuộc đời.

Các em có câu hỏi nào về bài tập này không?