Bước 1: Đọc kỹ đoạn văn và xác định yêu cầu của đề bài.
Đoạn văn có 3 câu:
(1) Chị Nhà Trò đã bé nhỏ lại gầy yếu quá, người bự những phấn, như mới lột.
(2) Chị mặc áo thâm dài, đôi chỗ chấm điểm vàng, hai cánh mỏng như cánh bướm non, lại ngắn chùn chùn.
(3) Tôi đến gần, chị Nhà Trò vẫn khóc.

Yêu cầu của đề bài là:
a. Các câu trong đoạn văn là câu đơn hay câu ghép?
b. Xác định các chủ ngữ, vị ngữ có trong các câu ghép trong đoạn văn.

Bước 2: Phân tích câu (1) và câu (2) để xác định đó là câu đơn hay câu ghép.
Trước hết, chúng ta cần nhớ lại khái niệm về câu đơn và câu ghép.
– Câu đơn là câu có một chủ ngữ và một vị ngữ.
– Câu ghép là câu có hai hoặc nhiều cụm chủ – vị độc lập với nhau, được nối với nhau bằng quan hệ từ hoặc dấu câu.

Phân tích câu (1):
“Chị Nhà Trò đã bé nhỏ lại gầy yếu quá, người bự những phấn, như mới lột.”
Cô thấy, câu này có sự kết hợp của hai ý nói về chị Nhà Trò:
– Ý thứ nhất: Chị Nhà Trò đã bé nhỏ lại gầy yếu quá.
– Ý thứ hai: người (của chị Nhà Trò) bự những phấn, như mới lột.
Hai ý này được nối với nhau bằng dấu phẩy.
Như vậy, câu (1) có hai cụm chủ – vị.
– Cụm chủ – vị 1: Chị Nhà Trò / đã bé nhỏ lại gầy yếu quá.
– Cụm chủ – vị 2: người / bự những phấn, như mới lột.
Do đó, câu (1) là câu ghép.

Phân tích câu (2):
“Chị mặc áo thâm dài, đôi chỗ chấm điểm vàng, hai cánh mỏng như cánh bướm non, lại ngắn chùn chùn.”
Câu này cũng diễn tả nhiều đặc điểm của chị Nhà Trò:
– Chị mặc áo thâm dài, đôi chỗ chấm điểm vàng.
– Hai cánh (của chị) mỏng như cánh bướm non.
– (Hai cánh) lại ngắn chùn chùn.
Cô thấy, câu này có sự kết hợp của nhiều ý, được ngăn cách bởi dấu phẩy.
Tuy nhiên, xét về cấu trúc, chúng ta có thể tách thành các vế:
– Vế 1: Chị / mặc áo thâm dài, đôi chỗ chấm điểm vàng.
– Vế 2: hai cánh / mỏng như cánh bướm non.
– Vế 3: (hai cánh) / lại ngắn chùn chùn.
Do đó, câu (2) cũng là câu ghép.

Bước 3: Phân tích câu (3) để xác định đó là câu đơn hay câu ghép.
“Tôi đến gần, chị Nhà Trò vẫn khóc.”
Câu này diễn tả hai hành động, hai sự việc.
– Sự việc 1: Tôi đến gần.
– Sự việc 2: chị Nhà Trò vẫn khóc.
Hai sự việc này được nối với nhau bằng dấu phẩy.
Chúng ta có hai cụm chủ – vị:
– Cụm chủ – vị 1: Tôi / đến gần.
– Cụm chủ – vị 2: chị Nhà Trò / vẫn khóc.
Do đó, câu (3) là câu ghép.

Bước 4: Tổng hợp kết quả câu trả lời cho ý a.
Dựa vào phân tích ở các bước trên, ta thấy cả ba câu trong đoạn văn đều là câu ghép.
=> Trả lời câu hỏi a: Các câu trong đoạn văn trên là câu ghép.

Bước 5: Xác định chủ ngữ, vị ngữ cho các câu ghép trong đoạn văn để trả lời ý b.
Chúng ta sẽ đi lần lượt từng câu ghép đã xác định ở Bước 2 và Bước 3.

Câu (1): “Chị Nhà Trò đã bé nhỏ lại gầy yếu quá, người bự những phấn, như mới lột.”
Chúng ta xác định các cụm chủ – vị:
– Cụm chủ – vị 1:
+ Chủ ngữ: Chị Nhà Trò
+ Vị ngữ: đã bé nhỏ lại gầy yếu quá
– Cụm chủ – vị 2:
+ Chủ ngữ: người
+ Vị ngữ: bự những phấn, như mới lột

Câu (2): “Chị mặc áo thâm dài, đôi chỗ chấm điểm vàng, hai cánh mỏng như cánh bướm non, lại ngắn chùn chùn.”
Chúng ta xác định các cụm chủ – vị:
– Cụm chủ – vị 1:
+ Chủ ngữ: Chị
+ Vị ngữ: mặc áo thâm dài, đôi chỗ chấm điểm vàng
– Cụm chủ – vị 2:
+ Chủ ngữ: hai cánh
+ Vị ngữ: mỏng như cánh bướm non
– Cụm chủ – vị 3:
+ Chủ ngữ: (hai cánh) – Chủ ngữ này được ngầm hiểu, không được nêu rõ.
+ Vị ngữ: lại ngắn chùn chùn

Câu (3): “Tôi đến gần, chị Nhà Trò vẫn khóc.”
Chúng ta xác định các cụm chủ – vị:
– Cụm chủ – vị 1:
+ Chủ ngữ: Tôi
+ Vị ngữ: đến gần
– Cụm chủ – vị 2:
+ Chủ ngữ: chị Nhà Trò
+ Vị ngữ: vẫn khóc

Bước 6: Tổng hợp kết quả câu trả lời cho ý b.
Cô đã xác định rõ chủ ngữ và vị ngữ cho từng cụm chủ – vị trong các câu ghép.
=> Trả lời câu hỏi b: Các chủ ngữ, vị ngữ trong các câu ghép trong đoạn văn trên là:
– Câu (1):
+ Chủ ngữ: Chị Nhà Trò, Vị ngữ: đã bé nhỏ lại gầy yếu quá
+ Chủ ngữ: người, Vị ngữ: bự những phấn, như mới lột
– Câu (2):
+ Chủ ngữ: Chị, Vị ngữ: mặc áo thâm dài, đôi chỗ chấm điểm vàng
+ Chủ ngữ: hai cánh, Vị ngữ: mỏng như cánh bướm non
+ Chủ ngữ: (hai cánh) (ngầm hiểu), Vị ngữ: lại ngắn chùn chùn
– Câu (3):
+ Chủ ngữ: Tôi, Vị ngữ: đến gần
+ Chủ ngữ: chị Nhà Trò, Vị ngữ: vẫn khóc

Cô hy vọng qua bài tập này, các em đã nắm vững hơn cách nhận biết câu đơn, câu ghép và xác định các thành phần chính của câu. Các em hãy luyện tập thêm với nhiều đoạn văn khác nhé!