Bây giờ, cô trò chúng ta cùng đi vào giải quyết từng câu hỏi.

Câu 1 (0,5 điểm). Xác định thể thơ và phương thức biểu đạt chủ yếu của đoạn thơ trên.

Bước 1: Quan sát và đếm số chữ trong mỗi câu thơ.
Cô nhận thấy các câu thơ đều có 8 chữ.
Bước 2: Xác định thể thơ dựa trên số chữ và vần.
Với thể thơ có 8 chữ và có cách gieo vần đặc trưng của thơ lục bát biến thể hoặc thơ 8 chữ, chúng ta cần xem xét thêm.
Tuy nhiên, nhìn vào cấu trúc của đoạn thơ, ta thấy nhịp điệu và cách gieo vần gần gũi với thơ lục bát hoặc một thể thơ tự do có vần.
Sau khi xem xét kỹ, đây là thể thơ thơ tự do hoặc có thể coi là biến thể của thơ lục bát hoặc thơ 8 chữ có nhịp điệu linh hoạt. Để chính xác nhất theo chương trình, với các câu đều có 8 chữ, chúng ta có thể gọi đây là thơ tám chữ hoặc thơ tự do với cách ngắt nhịp đa dạng. Tuy nhiên, với các bài tập đọc hiểu, đôi khi ta cần linh hoạt trong cách gọi tên thể thơ khi nó không tuân thủ chặt chẽ quy tắc.
Cô chốt đáp án: Thể thơ là thơ tám chữ hoặc thơ tự do.

Bước 3: Xác định phương thức biểu đạt chính.
Đọc lại toàn bộ đoạn thơ, các em thấy chủ yếu là lời kể, lời tâm sự, bộc lộ cảm xúc, suy nghĩ của người con về mẹ. Có những hình ảnh so sánh, ẩn dụ để diễn tả.
Bước 4: Liên hệ với các phương thức biểu đạt đã học.
Trong chương trình Ngữ Văn lớp 9, chúng ta đã học các phương thức biểu đạt: Tự sự, Miêu tả, Biểu cảm, Thuyết minh, Nghị luận, Hành chính – Công vụ.
Với đoạn thơ này, cảm xúc, tình cảm về người mẹ được bộc lộ rõ nét nhất. Do đó, phương thức biểu đạt chủ yếu là biểu cảm.

Đáp án:
– Thể thơ: Thơ tám chữ hoặc thơ tự do.
– Phương thức biểu đạt chủ yếu: Biểu cảm.

Câu 2 (0,5 điểm). Nỗi vất vả nhọc nhằn của người mẹ được miêu tả qua những từ ngữ, hình ảnh nào?

Bước 1: Đọc kỹ từng câu thơ và tìm kiếm các từ ngữ, hình ảnh gợi tả sự vất vả, nhọc nhằn.
Bước 2: Gạch chân hoặc ghi chú lại các từ ngữ, hình ảnh đó.
– “Cả đời ra bề vào ngồi”: Cụm từ này gợi sự tần tảo, lo toan, làm lụng vất vả suốt đời.
– “buộc bụng thắt lưng”: Đây là hình ảnh ẩn dụ, thể hiện sự chắt chiu, tiết kiệm, hy sinh cho con, đôi khi phải nhịn ăn, nhịn mặc.
– “Bát cơm và nắng chan sương”: Hình ảnh này rất cụ thể, gợi tả sự lam lũ, vất vả dưới nắng, sương để có được bát cơm cho con.
– “Đói no con mẹ xẻ nhường cho nhau”: Câu thơ này thể hiện sự hy sinh cao cả, mẹ luôn nhường nhịn phần ngon, phần no đủ cho con, còn mình chịu đói, chịu khổ.
Bước 3: Tổng hợp và trình bày lại.

Đáp án:
Nỗi vất vả nhọc nhằn của người mẹ được miêu tả qua các từ ngữ, hình ảnh: “Cả đời ra bề vào ngồi”, “buộc bụng thắt lưng”, “Bát cơm và nắng chan sương”, “Đói no con mẹ xẻ nhường cho nhau”.

Câu 4 (0,5 điểm). Chỉ ra và nêu hiệu quả của biện pháp tu từ được sử dụng trong câu thơ Mẹ như tằm nhả bỗng dưng tơ vàng

Bước 1: Đọc kỹ câu thơ cần phân tích: “Mẹ như tằm nhả bỗng dưng tơ vàng”.
Bước 2: Xác định biện pháp tu từ được sử dụng.
Ta thấy có từ “như” để so sánh mẹ với “tằm”. Đây là dấu hiệu của biện pháp so sánh.
Bước 3: Chỉ ra các yếu tố của phép so sánh.
– Vế A (Cái được so sánh): Mẹ
– Từ so sánh: như
– Vế B (Cái dùng để so sánh): tằm nhả bỗng dưng tơ vàng.
Bước 4: Phân tích ý nghĩa, hiệu quả của biện pháp tu từ.
– Tằm là loài vật chăm chỉ, nhả tơ để dệt nên những sợi tơ vàng óng ánh, quý giá. Hành động nhả tơ của tằm là một quá trình miệt mài, nhẫn nại.
– Khi so sánh mẹ với “tằm nhả bỗng dưng tơ vàng”, tác giả muốn nhấn mạnh sự hy sinh, lao động miệt mài, cần mẫn của người mẹ.
– “Tơ vàng” không chỉ là sản phẩm vật chất mà còn gợi lên sự quý giá, đẹp đẽ mà người mẹ đã tạo ra cho cuộc đời, cho gia đình, đặc biệt là cho con cái.
– “Bỗng dưng” ở đây có thể hiểu là một cách nói nhấn mạnh sự tự nguyện, không tính toán, hay đơn giản là sự hiển nhiên, tự nhiên của việc người mẹ cống hiến, hy sinh.
– Hiệu quả: Phép so sánh này giúp làm nổi bật phẩm chất đáng quý của người mẹ: sự chăm chỉ, hy sinh thầm lặng, sự vun đắp, tạo dựng nên những điều tốt đẹp cho gia đình.

Đáp án:
– Biện pháp tu từ: So sánh.
– Yếu tố so sánh: Mẹ (cái được so sánh) với tằm nhả tơ vàng (cái dùng để so sánh) thông qua từ “như”.
– Hiệu quả: Phép so sánh làm nổi bật sự chăm chỉ, cần mẫn, nhẫn nại và sự hy sinh thầm lặng, cao cả của người mẹ. “Tơ vàng” còn gợi lên giá trị tốt đẹp, quý báu mà người mẹ đã vun đắp cho cuộc đời, cho con cái.

Câu 5 (0,5 điểm). Cảm nhận của em về hình ảnh người mẹ trong đoạn thơ trên. (Trình bày bằng đoạn văn từ 5 đến 7 dòng)

Bước 1: Đọc lại toàn bộ đoạn thơ một lần nữa để nắm bắt mạch cảm xúc và hình ảnh.
Bước 2: Tổng hợp những nét đẹp, phẩm chất của người mẹ đã được khắc họa trong bài.
– Sự tần tảo, hy sinh, vất vả.
– Sự nhẫn nại, chịu đựng.
– Tình yêu thương con bao la, sẵn sàng nhường nhịn.
– Vẻ đẹp tâm hồn, sự kiên cường.
Bước 3: Viết thành một đoạn văn ngắn, đảm bảo số lượng dòng yêu cầu.
Bắt đầu bằng câu mở đoạn giới thiệu chung về hình ảnh người mẹ.
Tiếp theo, đưa ra những dẫn chứng cụ thể từ bài thơ để minh họa cho những phẩm chất của mẹ.
Kết thúc bằng câu khẳng định, khái quát về tình cảm, cảm xúc của mình đối với người mẹ.
Cô gợi ý:
Trong đoạn thơ “Trở về với mẹ ta thôi”, hình ảnh người mẹ hiện lên thật giàu đức hi sinh và tình yêu thương vô bờ bến. Mẹ là người phụ nữ cả đời tảo tần, “ra bề vào ngồi”, “buộc bụng thắt lưng” để lo cho con. Dù đường đời còn rộng thênh thang, mái tóc mẹ đã điểm bạc, nhưng mẹ vẫn giữ trọn tiếng cười, luôn nhường nhịn con cái mọi điều tốt đẹp nhất, thể hiện qua hình ảnh “Bát cơm và nắng chan sương”, “Đói no con mẹ xẻ nhường cho nhau”. Phải nói rằng, mẹ là cả một bầu trời yêu thương, là điểm tựa vững chắc cho con trên suốt chặng đường đời.
(Đoạn văn này có 6 dòng, phù hợp yêu cầu)

Đáp án:
Trong đoạn thơ “Trở về với mẹ ta thôi”, hình ảnh người mẹ hiện lên thật giàu đức hi sinh và tình yêu thương vô bờ bến. Mẹ là người phụ nữ cả đời tảo tần, “ra bề vào ngồi”, “buộc bụng thắt lưng” để lo cho con. Dù đường đời còn rộng thênh thang, mái tóc mẹ đã điểm bạc, nhưng mẹ vẫn giữ trọn tiếng cười, luôn nhường nhịn con cái mọi điều tốt đẹp nhất, thể hiện qua hình ảnh “Bát cơm và nắng chan sương”, “Đói no con mẹ xẻ nhường cho nhau”. Phải nói rằng, mẹ là cả một bầu trời yêu thương, là điểm tựa vững chắc cho con trên suốt chặng đường đời.

Chúc các em học tốt!