Đọc thầm bài văn sau:
BUỔI SÁNG MÙA HÈ TRONG THUNG LŨNG
Rừng núi còn chìm đắm tr…
BUỔI SÁNG MÙA HÈ TRONG THUNG LŨNG
Rừng núi còn chìm đắm trong màn đêm. Trong bầu không khí đầy hơi ẩm và lành lạnh, mọi người đang ngon giấc trong những chiếc chăn đơn. Bỗng một con gà trống vỗ cánh phành phạch và cất tiếng gáy lanh lảnh ở đầu bản. Tiếp đó, rải rác khắp thung lũng, tiếng gà gáy râm ran. Mấy con gà rừng trên núi cũng thức dậy gáy te te. Trên mấy cây cao cạnh nhà, ve đua nhau kêu ra rả. Ngoài suối, tiếng chim cuốc vọng vào đều đều Bản làng đã thức giấc. Đó đây, ánh lửa hồng bập bùng trên các bếp. Ngoài bờ ruộng đã có bước chân người đi, tiếng nói chuyện rì rầm, tiếng gọi nhau í ới.
Tảng sáng, vòm trời cao xanh mênh mông. Gió từ trên đỉnh núi tràn xuống thung lũng mát rượi. Khoảng trời sau dãy núi phía đông ửng đỏ. Những tia nắng đầu tiên hắt chéo qua thung lũng, trải lên đỉnh núi phía tây những vệt sáng màu lá mạ tươi tắn
Ven rừng, rải rác những cây lim đã trổ hoa vàng, những cây vải thiều đã đỏ ối những quả
Nắng vàng lan nhanh xuống chân núi rồi rải vội lên đồng lúa. Bà con xã viên đã đổ ra đồng cấy mùa, gặt chiêm. Trên những ruộng lúa chín vàng, bóng áo chàm và nón trắng nhấp nhô, tiếng nói tiếng cười nhộn nhịp vui vẻ.
Mặt trời nhô dần lên cao. Ánh nắng mỗi lúc một gay gắt. Dọc theo những con đường mới đắp, vượt qua chiếc cầu gỗ bắc qua con suối, từng tốp nam nữ thanh niên thoăn thoắt gánh lúa về sân phơi. Tiếng cười giòn tan vọng vào vách đá.
(Hoàng Hữu Bội)
Khoanh vào trước câu trả lời đúng và trả lời các câu hỏi sau:
Câu 1 Bài văn tả cảnh ở đâu? Vào lúc nào?
A. Cảnh một bản làng miền núi trong thung lũng, vào lúc trời sắp tối.
B. Cảnh một thành phố, vào buổi sáng khi mặt trời mọc.
C. Cảnh một bản làng miền núi trong thung lũng, vào lúc trời còn mờ tối, sắp sáng.
Câu 2 : Râm ran là từ ngữ tả âm thanh vang lên của:
A. Tiếng gà gáy
B. Tiếng ve kêu
C. Tiếng chim cuốc
Xác định từ được in đậm dưới đây mang nghĩa gốc hay nghĩa chuyển
– Con ngựa này chạy rất nhanh. (nghĩa:)
– Con bị bệnh bố phải lo chạy thầy, chạy thuốc. (nghĩa:)
Đầu tiên, các em hãy đọc thầm bài văn này. Sau khi đọc xong, chúng ta sẽ cùng nhau trả lời các câu hỏi.
Câu 1: Bài văn tả cảnh ở đâu? Vào lúc nào?
Để trả lời câu hỏi này, chúng ta cần chú ý vào những chi tiết miêu tả không gian và thời gian trong bài.
* Phân tích các lựa chọn:
* A. Cảnh một bản làng miền núi trong thung lũng, vào lúc trời sắp tối.
* B. Cảnh một thành phố, vào buổi sáng khi mặt trời mọc.
* C. Cảnh một bản làng miền núi trong thung lũng, vào lúc trời còn mờ tối, sắp sáng.
* Tìm chi tiết trong bài:
* “Rừng núi còn chìm đắm trong màn đêm.”
* “Trong bầu không khí đầy hơi ẩm và lành lạnh…”
* “Bỗng một con gà trống vỗ cánh phành phạch và cất tiếng gáy lanh lảnh ở đầu bản.”
* “Mấy con gà rừng trên núi cũng thức dậy gáy te te.”
* “Tảng sáng, vòm trời cao xanh mênh mông.”
* “Khoảng trời sau dãy núi phía đông ửng đỏ.”
* “Những tia nắng đầu tiên hắt chéo qua thung lũng…”
* Đối chiếu và kết luận:
* Các chi tiết “rừng núi”, “thung lũng”, “bản”, “gà trống gáy”, “tảng sáng”, “trời ửng đỏ”, “tia nắng đầu tiên” cho thấy cảnh vật ở một bản làng miền núi trong thung lũng, vào buổi sớm mai khi trời còn mờ tối và chuẩn bị sáng.
* Lựa chọn B sai vì bài văn không tả thành phố.
* Lựa chọn A sai vì bài văn tả cảnh buổi sáng, không phải lúc trời sắp tối.
* Lựa chọn C hoàn toàn phù hợp với các chi tiết đã phân tích.
* Đáp án:
Khoanh vào C. Cảnh một bản làng miền núi trong thung lũng, vào lúc trời còn mờ tối, sắp sáng.
Câu 2: Râm ran là từ ngữ tả âm thanh vang lên của:
Chúng ta hãy tìm từ “râm ran” trong bài văn và xem nó đi kèm với âm thanh nào.
* Tìm chi tiết trong bài:
* “Tiếp đó, rải rác khắp thung lũng, tiếng gà gáy râm ran.”
* Phân tích các lựa chọn:
* A. Tiếng gà gáy
* B. Tiếng ve kêu
* C. Tiếng chim cuốc
* Đối chiếu và kết luận:
* Trong câu văn “rải rác khắp thung lũng, tiếng gà gáy râm ran”, từ “râm ran” dùng để miêu tả âm thanh vang lên của tiếng gà gáy.
* Tiếng ve kêu được miêu tả là “kêu ra rả”.
* Tiếng chim cuốc được miêu tả là “vọng vào đều đều”.
* Đáp án:
Khoanh vào A. Tiếng gà gáy.
Xác định từ được in đậm dưới đây mang nghĩa gốc hay nghĩa chuyển
Đây là một phần kiến thức về từ loại và nghĩa của từ mà chúng ta đã học. Chúng ta sẽ xem xét từng câu.
* Câu 1: Con ngựa này chạy rất nhanh. (nghĩa:)
* Phân tích từ “ngựa”: Trong câu này, “ngựa” chỉ con vật có bốn chân, thường được dùng để cưỡi hoặc kéo xe. Đây là ý nghĩa cơ bản, ban đầu của từ “ngựa”.
* Kết luận: Từ “ngựa” trong trường hợp này mang nghĩa gốc.
* Đáp án: nghĩa: gốc
* Câu 2: Con bị bệnh bố phải lo chạy thầy, chạy thuốc. (nghĩa:)
* Phân tích từ “chạy” trong “chạy thầy”: Ở đây, “chạy” không có nghĩa là di chuyển bằng chân nhanh chóng. “Chạy thầy” có nghĩa là đi tìm thầy thuốc để chữa bệnh. Từ “chạy” đã được thay đổi ý nghĩa so với nghĩa gốc.
* Phân tích từ “chạy” trong “chạy thuốc”: Tương tự, “chạy thuốc” có nghĩa là đi mua thuốc để chữa bệnh.
* Kết luận: Các từ “chạy” trong hai trường hợp này đều mang nghĩa chuyển.
* Đáp án: nghĩa: chuyển
Các em đã hoàn thành xuất sắc các bài tập rồi đó! Bài học hôm nay giúp chúng ta hiểu rõ hơn về cách miêu tả cảnh vật trong văn học, cũng như phân biệt được nghĩa gốc và nghĩa chuyển của từ. Các em về nhà xem lại bài và chuẩn bị cho bài học tiếp theo nhé!
Câu 1 Bài văn tả cảnh ở đâu? Vào lúc nào?
A. Cảnh một bản làng miền núi trong thung lũng, vào lúc trời sắp tối.
B. Cảnh một thành phố, vào buổi sáng khi mặt trời mọc.
C. Cảnh một bản làng miền núi trong thung lũng, vào lúc trời còn mờ tối, sắp sáng.
Giải thích : đoạn đầu ”Rừng núi còn chìm đắm trong màn đêm.” => vào lúc trời sắp tối.
”Bản làng đã thức giấc” => Cảnh một bản làng miền núi trong thung lũng
\(\Longrightarrow\) Chọn C.
Câu 2 : Râm ran là từ ngữ tả âm thanh vang lên của:
A. Tiếng gà gáy
B. Tiếng ve kêu
C. Tiếng chim cuốc
Giải thích : đoạn ”Tiếp đó, rải rác khắp thung lũng, tiếng gà gáy râm ran” cho ta biết là tiếng gà gáy
\(\Longrightarrow\) Chọn A.
Xác định từ được in đậm dưới đây mang nghĩa gốc hay nghĩa chuyển
– Con ngựa này chạy rất nhanh. nghĩa: nghĩa gốc
– Con bị bệnh bố phải lo chạy thầy, chạy thuốc. nghĩa: nghĩa chuyển
Nghĩa gốc được hiểu là nghĩa đầu tiên hoặc nghĩa có trước, trên cơ sở nghĩa đó mà người ta xây dựng nên nghĩa khác.
Nghĩa chuyển là nghĩa được hình thành dựa trên cơ sở nghĩa gốc.
\(#thv\)
\(\text{Câu 1}\)
\(→C\)
\(⇒\) Dẫn chứng trong đoạn \(1\).
\(\text{Câu 2}\)
\(→A\)
\(⇒\) Từ ” râm ran ” là từ ngữ dùng để tả tiếng gà gáy.
\(\text{Câu 3}\)
\(-\) Con ngựa này chạy rất nhanh ( nghĩa gốc )
\(→\) Từ ” chạy ” trong câu trên có nghĩa gốc vì chạy trong câu trên chỉ hoạt động bằng chân.
\(-\) Con bị bênh bố phải lo chạy thầy, chạy thuốc ( nghĩa chuyển )
\(→\) Từ ” chạy ” trong câu trên có nghĩa chuyển vì chạy trong câu trên chỉ sự kiếm, tìm.